بهترین مرجع مسجد غدیر باباعلی مشهد

مناسبات سیاسی ادریسیان
خوارج یکی دولت‌های اهل یک محل ادریسیان بودند که به دلایل عقیدتی و سیاسی، رابطه ها پرتنشی با آنها داشتند. ادریس دوم با خوارج به‌شدت عکس العمل کرد و فرزندش نیز با آن ها رابطه ها تیره‌ای داشت.[۵۸] نبرد در بین خوارج و ادریسیان تا نقطه نهایی زمانٔ اولیه حکومت ادریسی ادامه داشت و یک توشه، در عصرٔ علی بن قدمت بن ادریس به تصرف نصیب‌هایی از پایتخت ادریسیان سبب مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شد.[۵۹]

رابطه ها آل‌ادریس با همسایگان اُمَاو خویش نیز بر پایه دشمنی میچرخید. ولی در قول ابوالعیش احمد بن قاسم، از حاکمان ادریسی زمانٔ دوم، آن ها در زمرهٔ دوستان اُمَویان آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد درآمدند.[۶۰]

اَغلبیان دیگر اهل یک محلٔ حکومت ادریسی، گرچه گاهی از آنان در قبال امویان حفاظت می کرد، استدلال فشار دستگاه خلافت عباسی بر ادریسیان بود.[۶۱] فاطمیان نیز در ازای ادریسیان سیاست دوگانه‌ای داشتند و در غایت قلمرو آل‌ادریس را تصرف و آنان را خراج‌گذار رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد خویش کردند.[۶۲]

ادریسیان در نقطع ی عطف اقتدار
اورده شده که دولت ادریسی به دربار شارلمانی سفیر رسول میباشد.[۶۳]

قلمرو ادریسیان
ادریسیان بر مغربِ اَقصیٰ حکومت می‌کردند که قابل‌تطبیق بر مرزو بوم‌هایی از دو مرزو بوم مراکش و الجزایر کنونی شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[۶۴]

حکومت ادریسی در زمان‌ٔ ابتدا که دارنده اقتدار و استقلال بود توانست قلمرو حکمرانی خویش را در شمال تا وَهران و تِلِمسان نیز پیشرفت دهد؛[۶۵] همچنان‌که در جهت جنوب نیز تا سوس اقصی و حتی بخشها جنوبی‌خیس آن پیش‌ رفتند.[۶۶] نهر مولویه نیز به‌تیتر سرحد شرقی حکومت آنها معرفی شد‌ه‌است.[۶۷]

در عصرٔ نخستین حکومت ادریسی، شهر فاس که به‌امر ادریس دوم سازه گردیده بود پایتخت ادریسیان بود.[۶۸] در عصرٔ دوم، سلطهٔ ادریسیان از یکسری شهر مثلا بَصره (شهری‌ در مغرب‌ اقصی‌ٰ، بین‌ طَنجَه‌ و فاس‌[۶۹])، اَصیل و حَجَرالنَّرمز بالاتر نرفت.[۷۰]

شخصیت‌های ادریسی در زمان تاریخ
ادریسیان که به عنوان تسلط شناخته میشوند همچنان نزد عموم مغرب دارنده احترام می باشند.[۷۱] تسلط جُوطی، مَشیشی، عَلَمی و وزانی به عنوان مثال قوم و قبیله‌های ادریسی شناخته‌گردیده و جانور می باشند.[۷۲]

در حین تاریخ، دربین قبیله ادریسی، اشخاص تأثیرگذار و مشهوری وجود داشته‌اند که در منطقههای متفاوت علمی، فرهنگی، سیاسی و... دارنده تاثیر بوده‌اند. شریف ادریسی، عبدالقادر جزائری، محمد بن علی العلوی و برادران غِماری از شخصیت‌های شناخته‌گردیدهٔ ادریسی بوده‌اند.

بابا امام مجال(عج)، امام حسن عسکری(ع)، امام یازدهم شیعه‌ها دوازده‌امامی میباشد که بعداز شهید شدن امام هادی(ع) در سال ۲۵۴ تا سال ۲۶۰ق، امامت شیعه ها را بر ذمه داشت.[۱۰] مامان امام فرصت(عج) به اسم‌های زیادی به عنوان مثال نرجس، سوسن، صقیل یا این که صیقل، حدیثه و حکیمه[۱۱] خوانده گردیده و چهار سیرتکامل داستان درباره سرگذشت و خصوصیت‌های او نقل گردیده‌است؛ بر پایه ی روایتی که روحانی صدوق در کمال‌الدین و مجموع النعمة مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نقل کرده،

[۱۲] شاهزاده‌ای رومی بوده و در داستان‌هایی دیگر، سوای اشاره به سرگذشت وی، فقط به تربیت مامان امام مجال در منزل حکیمه دختر امام جواد(ع) اشاره گردیده‌است.[۱۳] بنابر روایاتی که مسعودی در ثابت الوصیة نقل کرده[۱۴] مامان امام مجال ضمن تربیت در منزل عمه امام یازدهم ، در به عبارتی منزل هم به جهان آمده میباشد. در احادیث دیگری مامان امام فرصت(عج)، کنیزی سیاه‌پوست معرفی شد‌ه‌است.[۱۵] علامه مجلسی می گوید احادیث اخیر با احادیث دیگر دراین باره اختلاف داراست، مگر آنکه آنها‌را درباره مامان باواسطه یا این که آموزگار امام فرصت تلقی آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد کنیم.[۱۶]

چنانکه در دانشنامه مهدویت آمده میباشد مامان امام حسن عسکری(ع) و مادربزرگ امام فرصت(عج) که در احادیث به اسم جَدّه شناخته می شود، بعداز شهید شدن امام عسکری(ع) کارها شیعه ها به‌طور عمده بر دوش وی قرار گرفته بود.[۱۷] همینطور حکیمه دختر امام جواد(ع) و عمه امام عسکری(ع)، هم زمان با چهار امام معاش کرده و بر طبق منابع شیعه، شاهد و راوی به دنیا آمدن امام مجال(عج) بوده میباشد، مامان امام فرصت در منزل وی تربیت گردیده و بخش اعظمی از احادیث درباره به دنیاآمدن امام مجال از وی نقل رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گردیده‌است.[۱۸]

جعفر بن علی، عموی امام فرصت(عج) بعداز شهیدشدن امام عسکری(ع) مدعا امامت شد و به همین عامل جعفر کذاب خوانده می گردد؛ منابع روایی، اورا اهل فسق و فجور و گناهان تعالی دانسته‌اند.[۱۹] وی ضمن ادعای امامت و انکار وجود وارث برای امام عسکری(ع)، دولتمردان وقت را بر ضد امام دوازدهم تحریک کرد.[۲۰] بر پایه ی بعضی منابع، وی تا نقطه پايان معاش بر ادعای خویش باقی ماند و خویش را امام می‌دانست. بعضا دیگر از منابع نوشته‌اند که وی از ادعای خویش دست برداشت و توبه کرد و شیعه‌ها به مکان جعفر کذاب، اورا جعفر تواب می‌خواندند. او در ۴۵ سالگی در سامرا درگذشت.[۲۱] محسن امین مولف اعیان الشیعه هم فارغ از بیان منبع جعفر را با تیتر تَوّاب معرفی نموده است.[۲۲] در بیشتر منابع شیعه و سنی از امام فرصت(عج) به‌تیتر صرفا فرزند امام حسن عسکری(ع) حافظه گردیده است،[۲۳] هر تعدادی بنابر قسم دیگری، او دو اخوی و سه خواهر شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد داراست.[۲۴]

به دنیاآمدن امام مهدی
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: میلاد امام مهدی(عج)
مجال: نصفه شعبان ۲۵۵ و ایده ها دیگر
درباره سال میلاد امام دوازدهم شیعه‌ها اختلافاتی وجود داراست؛ بخشی از منابع دیرین به تاریخ میلاد وی نپرداخته و آن را پنهان دانسته‌اند،[۲۵] البته احادیث اکثری از شیعه و بعضا از اهل‌سنت، سال تولد امام دوازدهم شیعه ها را ۲۵۵ق[۲۶] یا این که ۲۵۶ق[۲۷] دانسته‌اند. این عدم وضوح درباره ماه میلاد نیز وجود داراست، ولی لحاظ دارای شهرت ماه شعبان میباشد و بخش اعظمی از منابع سابق شیعه نیز همین ماه را ذکر کرده‌اند.[۲۸] در عین درحال حاضر بعضی از منابع شیعه و سنی، ماه‌های دیگری به عنوان مثال رمضان،[۲۹] ربیع‌الاول یا این که ربیع‌الثانی را ماه به دنیاآمدن امام مجال دانسته‌اند.[۳۰]

منابع تاریخی درباره روز ولادت امام دوازدهم، گزارش‌های مختلفی دارا هستند که بین آن‌ها، روز نصفه شعبان گزارش پر اسم و رسم و دارای شهرت میباشد[۳۱] که فی مابین عالمان شیعه، کلینی،[۳۲]مسعودی،[۳۳]روضه خوان صدوق،[۳۴]روضه خوان اثر گذار[۳۵] روحانی طوسی، امین‌الاسلام طبرسی، ابن‌طاووس، علامه حلی، شهید نخستین، روحانی بهایی، و دربین محققان اهل‌سنت ابن‌خلکان، ابن‌صباغ مالکی، شعرانی حنفی، و ابن‌طولون، این عهدوپیمان را گزارش کرده‌اند.[۳۶]

برخورد‌ها

تجمع مردمی در همدان در جانبداری از عملیات وعده راستگو (۲۷ فروددین ماه ۱۴۰۳ش)[۲۳]
هم‌زمان با عملیات وعده درست گو، دسته‌هایی از عموم در شهرهای متعدد کشور‌ایران همانند طهران، اصفهان و کرمان[۲۴] و نیز در لبنان،[۲۵] عراق[۲۶] به خیابان‌ها آمدند و به شور پرداختند. همینطور در روز ۲۶ فروددین ماه در شهرهای کشور ایران[۲۷] و در بعضی کشورهای دیگر[۲۸] نیز تجمعات خودجوشی در پشتیبانی از این مبادرت شکل گرفت. همینطور هشتک تنبیه متجاوز و یوم الانتقام در بعضا از کانال‌های اجتماعی مسجد غدیر بلوار معلم مشهد ترند شد.[مستلزم منبع]

علما و شخصیت‌های مذهبی و سیاسی مختلفی بدین عملیات عکس العمل نشانه دادند به عنوان مثال آیت‌الله مکارم شیرازی از مراجع تبعیت شیعه، آن را مایه خشنودی و سرافرازی مسلمانها خواند.[۲۹] آیت‌الله نوری همدانی نیز در پیامی این عملیات را بجا و گزینه پناه دانست.[۳۰] همینطور آیت‌الله جوادی آملی این عملیات را فتح قریب و فتح مبین دانستند.[۳۱] رضا رمضانی دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت نیز به‌این عملیات عکس العمل نشانه بخشید و آن را باخت بزرگی برای رژیم صهیونیستی نظارت کرد.[۳۲] همینطور در شیت منتسب به احمد بن ثنا الخلیلی مفتی اعظم پادشاهی عمان در کانال اجتماعی ایکس، این مبادرت جمهوری اسلامی ایران حقیقتا خرسند‌کننده تعریف مسجد غدیر فلاحی مشهد شد.[۳۳]

ایالات متحده و برخی کشورهای اروپایی همانند انگلیس و آلمان در حفاظت از اسرائیل، عملیات وعده درست گو را محکوم کردند.[۳۴] دبیر سازمان ملل، روسیه و چین و بعضی کشورهای عربی نیز، کشور‌ایران و اسرائیل را به خویشتنداری دعوت مسجد بابا غدیر مشهد کردند.[۳۵]

اثار
ثبت کشور ایران تحت عنوان توان موشکی و پهپادی در حیطه و دنیا و توانمندی جمهوری اسلامی ایران در جواب به هر سیرتکامل ارعاب از تأثیرات و پیامدهای عملیات وعده راست گو شمرده گردیده‌است.[۳۶] برخی کارشناسان اهل ایران، با وجود سامانه‌های پدافند هوایی اسرائیل مانند گنبد آهنین، فلاخن داوود و پیگان ۳، صرف وصال موشک‌ها و پهپادهای اهل ایران به مملکت‌های اشغالی فلسطین را اکران توانمندی کشور‌ایران و به نظر نظامی بسیار اساسی شمرده‌اند و آن را یک باخت برای رژیم صهیونیستی قلمداد کرده‌اند.[۳۷] همینطور این عملیات را زیرپاگذاشتن خطوط قرمز رنگ صهیونیست‌ها دانسته‌اند.[۳۸] حسین علایی، اولیه فرمانده نیروی دریایی سپاه، حمله جمهوری اسلامی ایران به اسرائیل با اعلام قانونی و فارغ از غافلگیری را موجب احیاء توان بازدارندگی کشور ایران دانسته مسجد بابا قدرت مشهد میباشد.[۳۹]

بعداز حمله پهپادی و موشکی کشور ایران به اسرائیل، برخی از مقامات اسرائیل وعده جواب مشقت بار و منصرف‌کننده دادند؛ این وعده با موافقت و ملازمت و همراهی ایالات متحده، تبارک‌ترین پشتیبان و متحد اسرائیل، روبه‌رو نشد. جو بایدن، مدیر‌جمهور ایالات متحده، در ارتباط تلفنی با نتانیاهو، ابتدا‌وزیر اسرائیل، او‌را از جواب به حمله کشور‌ایران برحذر داشت و اظهار کرد که در شکل جواب اسرائیل، نباید انتظار ملازمت از ایالات متحده داشته باشد.[۴۰] مجله گاردین چاپ انگلیس، در گزارشی از وزیر مدد وقت و کهن اسرائیل نقل کرده که جواب بدون واسطه اسرائیل به کشور ایران حتمی وجود ندارد و نتانیاهو هنوز تصمیم قانونی دراین مورد نگرفته میباشد.[۴۱] براساس گزارش این خبر نامه از رمز زیمیت (Raz Zimmit)، متفحص مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، اسرائیل در جواب به کشور‌ایران با سه قضیه مواجه میباشد: عکس العمل شدید کشور‌ایران به هر سیرتکامل پاسخی از سوی اسرائیل، عدم ملازمت ایالات متحده و تضارب اسرائیل در نزاع با غزه.[۴۲]

نماینده اسرائیل در سازمان ملل نیز خواهان تحریم بیشتر جمهوری اسلامی ایران و قرار به چنگ آوردن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمان‌های تروریستی شد.[۴۳] بعضا منابع از اراده ایالات متحده برای تحریم‌های تازه علیه جمهوری اسلامی ایران کلام گفته‌اند.[۴۴]

به نقل از الجزیره به گزارش خبرنامه یدیعوت اخرونوت رژیم صهیونیستی، اسرائیل برای تقابل با پهپادها و موشک‌های کشور ایران در‌این عملیات میان ۱٫۰۸ تا ۱٫۳۵ میلیارد دلار و کشور‌ایران حدود ۱۰ درصد این مبلغ را هزینه کرده‌اند.[۴۵] به نقل از خبرگزاری TRT (سایت قانونی سازمان رادیو و تلویزیون دولتی ترکیه)، رقم ۱٫۳۵ میلیارد دلار فقطً هزینه تقابل با پهبادها بوده و هزینه پرواز ده‌ها هواپیما و همینطور ضرروزیان‌های ناشی از اصابت موشک‌ها را مشمول نمیشود.[۴۶]

سازه به تحلیلی که خبرنامه انگلیسی گاردین منتشر کرده، اردن به جهت همیاری با اسرائیل در رهگیری پهپادهای جمهوری اسلامی ایران با حالت بغرنجی مواجه گردیده و گزینه خشم همگانی در درون مرز و بوم و حیطه قرار گرفته میباشد.[۴۷]

حمله اسرائیل به جمهوری اسلامی ایران
در روز ۱۹ آوریل ۲۰۲۴، نیروی هوایی اسرائیل مدعا شد که تأسیسات دفاعی‌ای را در کشور ایران غرض حملهٔ قرار داده میباشد. برخی از رسانه‌ها از صدای انفجارهای جزئی در حوالی اصفهان خبر دادند. به نقل از منابع خبری به گزارش مسئولان، این انفجار ناشی از انهدام ریزپرنده‌هایی بوده که به وسیله نیروی پدافند هوایی کشور ایران سرنگون گردیده‌است.[۴۸] هم‌اینگونه اسرائیل در ۲۳ خرداد ماه ۱۴۰۴ بعضا از تأسیسات هسته‌ای، مقر‌های نظامی و منازل مقامات نظامی و محققان هسته‌ای کشور‌ایران را غرض قرار بخشید.[۴۹]

مسموم کردن امام حسن(ع)
سازه بر منابع تاریخی، جعده امام حسن(ع) را مسموم کرد و بر تاثیر همین مسمومیت به شهید شدن رسید.[۹] به گفته روحانی موثر، معاویه بعد از آنکه تصمیم گرفت برای ولایتعهدی پسرش یزید بیعت بگیرد، صد هزار درهم برای جعده ارسال کرد و به وی وعده بخشید که در عوض مسموم کردن شوهرش، اورا به وصلت یزید درخواهد مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد آورد.

[۱۰] هرچند از بعضا منابع گفته شده که جعده به منجر کینه‌ای که از امام حسن(ع) داشت اورا مسموم کرد.[۱۱] ولی مادلونگ اسلام‌شناس آلمانی(زاده ۱۳۰۹ش) این نظر را دارد عملکرد معاویه برای ولایتعهدی یزید، احادیث مسموم شدن امام حسن به تحریک معاویه و به دست جعده را پذیرش آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می‌نماید.[۱۲]

بنابر روایتی که قطب راوندی نقل کرده، امام حسن(ع) بعد از نوشیدن شربت مسموم، جعده را لعن و نفرین کرد.[۱۳] همینطور قیس بن عمرو بن صاحب دارای اسم و رسم به نجاشی از شاعران شیعی در شماتت جعده، قصیده‌ای را سروده میباشد.[۱۴] فرزندانش را «بنی مُسِمّة الازواج؛ فرزندان زنی که شوهرانش را مسموم می‌نماید»، رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می‌خواندند.

[۱۵] براساس گزارش روضه خوان اثرگذار در پند هنگامی که لحظه شهید شدن امام حسن (ع) نزديک شد، آن حضرت برادرش حسين بن علی (ع) را طلب کرد و به وی اعلام‌کرد:اى اخوی! به زودى از تو غیروابسته می‌‏نحس و به ديدار معبود خویش، نائل می‌‏گردم. منرا مسموم کرده‌اند و امروز پاره جگرم میان تشت زمین خورد؛ می دانم چه کسى به اینجانب سم داده میباشد...اینجانب در پيشگاه آفریدگار با وى دشمنى خواهم کرد؛ اما قسم به حقى که بر تو دارم از تو میخواهم سخنی در این مورد نگویی ( اين پيشامد و مرتکب آن را تعقيب نکن) و معطل قضای الهی درباره اینجانب شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد باش. [۱۶]

وصلت‌های دیگر
به گفته ابوالفرج اصفهانی، معاویه به وعده خویش فعالیت نکرد و به تزویج جعده با یزید رضایت نداد.[۱۷] وی می‌خاطرنشان کرد:

میترسم آنچه را در مسموم کردن فرزند فرستاده آفریدگار(ص) جایز داشتی درباره فرزندم اعمال دهی.[۱۸]
به نقل از منابع تاریخی، جعده بعد از شهیدشدن امام مجتبی(ع) با یعقوب بن طلحه بن عبیدالله وصلت کرد.[۱۹] و برای وی سه پسر به اسم‌های اسماعیل، اسحاق و ابوبکر به عالم آورد که اسماعیل و اسحاق به هنگام حیات بابا از جهان رفتند.[۲۰] یعقوب بن طلحه در حادثه حره در سال ۶۳ق کشته شد.[۲۱] جعده بعد از وی با عباس فرزند والا عبدالله بن عباس وصلت کرد و برای وی پسری به اسم محمد و دختری به اسم قریبه به جهان آورد که از این دو نسلی باقی نماند.[۲۲]

جستارهای متعلق

همیاری شیعه‌ها با هلاکو در انقراض خلافت عباسی
گزارش‌هایی که در منابع تاریخی به خصوص منابع اهل سنت وجود دارااست بر کمک شیعه ها به هلاکو در جهت انقراض خلافت عباسی تأکید کرده‌اند. مبنی بر این گزارش‌ها، خواجه نصیر الدین طوسی متکلم تبارک شیعه که مدتی را در سرویس هلاکو به راز پیروزی و نیز ابن علقمی وزیر شیعه مذهب واپسین خلیفه عباسی از عامل ها انتخاب کننده در حمله هلاکو به بغداد و انقراض خلافت عباسی و یا این که دست‌کم، موافق با این حادثه مسجد غدیر بلوار معلم مشهد بودند.

مطابق این گزارش‌ها، خواجه نصیر الدین طوسی که بعداز تصرف قلاع اسماعیلیه در سرویس هلاکو در آمد، اورا برای انقراض خلافت عباسی تشویق کرد. از سوی دیگر ابن علقمی که وزیر مستعصم واپسین خلیفه عباسی بود، با هلاکو خان مکاتبه داشت و حتی بنابر بعضا گزارش‌ها با مرخص کردن بخشی از سپاه خلیفه، اورا در مقابل هلاکو تضعیف کرد[۶] و از سوی دیگر خلیفه را تشویق کرد که به تسلیم مغولان در آید.[۷] علت ابن علقمی را، بدرفتاری پسر خلیفه با شیعه ها دانسته‌اند که در حادثه‌ای به قتل و غارت شیعه ها کرخ دست یازید و ابن علقمی که از خلیفه شدن وی پس از مستعصم بیم داشت، با هلاکو برای هلاکت خلافت عباسی همیاری مسجد غدیر فلاحی مشهد کرد.[۸]

اینگونه گزارش‌هایی معمولا از سوی نویسندگان شیعه، ساختگی تلقی گردیده است[۹]. به گفته بعضی از محققان اینگونه اتهاماتی از سوی سنیانِ متعصب که با شیعه‌ها دشمنی داشته‌اند مطرح گردیده و سود اختلاف و دشمنی آنها با شیعه ها میباشد چرا‌که مبنی بر گزارش‌های مو جود، نمی‌قدرت درباره نقش خواجه یا این که ابن علقمی در حمله مغول به بغداد باور یافت. این در حالی میباشد که حمله به بغداد تصمیم قبل مغولان و مراحل طبیعی ادامه کشورکشایی‌های آن ها مسجد بابا غدیر مشهد بود.[۱۰]

در مقابل بعضا نویسندگان شیعه، این اقدامات را همانند برخورد طبیعی شیعه ها در قبال محدودیت‌ها و ظلم و ستم عباسیان تحلیل کرده‌اند. بر طبق این لحاظ، شیعه‌ها تمامی جا با مغولان همیاری کرده‌اند و در ازای از آزادی مذهبی که سود عدم تعصب مغولان نسبت به اسلام بود برای تقویت تشیع فایده بردند. به همین برهان بود که شیعه‌ها حله در هنگام محاصره بغداد به تسلیم مغولان درآمدند و برخی علمای شیعه مانند خواجه نصیر الدین و رضی‌الدین علی بن طاووس حلی (۵۸۹-۶۶۴ق.) برای بهبود شرایط شیعه به همیاری با مغولان پرداخته و مناصب حکومتی را پذیرا مسجد بابا قدرت مشهد شدند.[۱۱]

تشیع در بعدازظهر ایلخانان

مینیاتوری از ایجاد کرد ابواب البر به فرمان غازان خان
ازآنجاکه اول فرمانروایان ایلخان، مسلمان نبودند، در مقابل اختلاف شیعه و سنی نیز موضعی نداشتند. این موقعیت به آزادی مذهب شیعه ها انجامید که پیشتر در معرض ارعاب دایم خلافت عباسی و حکومت‌های سنی مذهب بودند. از به عبارتی شروع حمله مغول، بخش اعظمی از بخشها شیعه نشین، هنگامی ایستادگی در قبال لشکر مغول را بی‌سود دیدند، به اقتدار مغولان تسلیم شدند. بعضی از صاحب و مالک منصبان گران قدر در تشکیلات حکومتی ایلخانان نیز شخصیت‌های شیعی بودند. جانبداری این اشخاص از شیعه‌ها و علمای شیعه به بسط تشیع درین زمانه امداد رساند.

چنان که گفته شد خواجه نصیر الدین طوسی با مجاورت شدن به هلاکو، مقام بلندی نزد او یافت. رضی الدین علی بن طاووس حلی از علمای شیعه نیز ارتباط ها خیر و خوبی با هولاکو داشت و از سوی وی نقیب النقبا گردیده بود. سید جمال الدین کاشی نیز در دربار اباقاخان سرویس می کرد و سید فخرالدین حسن که از سادات شیراز بود یاددادن و تربیت ارغون فرزند اباقاخان را برعهده داشت. برای مثال شهرهایی که در طول اباقاخان شیعه ها در آن به آزادی عمل می‌کردند، شهر اصفهان بود که بهاء الدین جوینی فرزند عطاملک بر آن حکومت داشت و این شهر مقر تجمع شیعه‌ها گردیده بود. برای مثال عمادالدین طبری که کتاب بی نقص بهایی را به اسم بهاء‌الدین جوینی نگاشت، در‌این شهر می‌زیست.[۱۲]

صُهَیب بن سِنَان بن خالد(صاحب) بن عبد و بنده عمرو بن عقیل بن عامر، (درگذشت ۳۸ق بنابر نقل معروف)، از صحابه و اولیه مسلمان‌ها که همزمان با عمار اسلام آورد و بعد از سفر رسول، در قُبا خویش را به آن‌حضرت مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد رساند.

وی در کلیه غزوات رسول حضور یافت. او در روز ها بیماری خلیفه دوم، از سوی وی بر عموم نماز گزارد. بعداز درگذشت قدمت، طبق وصیت وی بر لاشه‌اش نماز خواند. او بعداز قتل عثمان با امام علی(ع) بیعت نکرد. در کتاب الاختصاص روایتی در مذمت وی نقل گردیده‌است. به گفته زرکلی او ۳۰۷ حدیث نقل نموده آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد است.

نسب و کودکی
نسب صهیب به سه شکل تحت در منابع تاریخی آمده میباشد:

صهیب بن سنان بن خالد بن مخلوق عمرو بن طفیل بن عامر بن جندلة بن کعب بن سعد بن خزیمة بن کعب بن سعد[۱]
به گفته واقدی: صهیب بن سنان بن خالد بن عبد و بنده عمرو بن عقیل بن کعب رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بن سعد.[۲]
به گفته ابن اسحاق: صهیب بن سنان بن صاحب بن بنده عمرو بن عقیل بن عامر بن جندلة بن جذیمة بن کعب بن سعد[۳]
صهیب بن سنان، از خویشاوندان نمر بن قاسط بوده[۴]، اساسا اهل عراق و در کنار دجله مجاورت موصل سکونت داشتند، بابا و عمویش از فرمانداران کسری بر مرزوبوم أبلّه بودند، در یکی‌از نبرد‌های روم و کشور ایران صهیب اسیر رومیان شوید. او‌را به روم بردند و در آنجا رشد کرد، از این‌رو به وی صهیب رومی میگویند[۵] و به همین جهت در گویش لکنت داشت، بعضا از اشخاص فامیل کلب اورا با عده ای از بردگان از روم خریداری کردند و در مکه به عبدالله جدعان فروختند، عبدالله او‌را آزاد تشکیل داد.[۶] در منابع تاریخی از وی با غلام عبدالله بن جزعان نیز حافظه شد‌ه‌است. رسول شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نیز او‌را ابویحیی نامید.[۷]

زمانه نبی
اسلام آوردن
صهیب و عمار یاسر بعداز سی و یک سری نفر مسلمان شدند.[۸] زمانی‌که فرستاده(ص) با عده ای از مسلمان ها در منزل ارقم مخفی بودند، عمار یاسر جلو منزل ارقم چشم به راه اذن بود که صهیب هم رسید، عمار پرسید برای چه به اینجا آمدی؟ صهیب اظهار‌کرد: تو برای چه آمده‌ای؟ عمار بیان کرد: آمده‌ام تا سرویس پیامبر آفریدگار‌(ص) رسیده و گفتارش را بشنوم، صهیب اعلام‌کرد: هدف اینجانب هم همین میباشد. هر دو وارد شدند. رسول(ص) اسلام را به آن ها توصیه کرد و آن دو مسلمان شدند.[۹]

نبی در بین وی و حارث بن صمه، عقد اخوت برقرار کرد.[۱۰]

مسافرت
بعداز مسافرت رسول(ص)، صهیب به قصد مدینه تکان کرد. کفار قریش به تعقیب وی برخاستند. صهیب تیری به چله کمان بنیان و اظهار کرد همگی من را میشناسید در تیراندازی مهارت بدون نقص دارم، در حالتی‌که از اینجانب دست نکشید واپسین تیری که در ترکشم است به عمل برده، بعد از آن با چاقو با شما میجنگم؛ علاوه اینجانب برای شما سودی ندارم. محل اموالم را به شما نشانه می ‌دهم تا آنان‌را تصرف نمائید و از اینجانب دست بکشید. آن ها به‌این معامله راضی شدند و برگشتند، وی به روش خویش خاطر نشان کرد تا در قبا خویش را به رسول(ص) رسانید.[۱۱]

وی و حضرت علی(ع)، واپسین افرادی از مهاجرین بودند که در نصفه ربیع الاول در قبا به نبی(ص) پیوستند.[۱۲]

برخی شأن نزول آیه «وَمِنَ النَّاسِ مَن یشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ ۗ»﴿۲۰۷﴾ (ترجمه:و از در بین عموم کسی میباشد که جان خویش را برای طلب خشنودی معبود می فروشد.)[بقره–۲۰۷] را در ارتباط با وی دانسته‌اند.[۱۳] اما پر اسم و رسم این میباشد که‌این آیه در شان حضرت علی در لیلة المبیت نازل شد‌ه‌است.[۱۴][۱۵]

صهیب در بدر[۱۶]، احد، خندق و بقیه نبرد‌های رسول کمپانی داشت.[۱۷] رسول اکرم(ص) درباره وی فرمود: «جلوداران چهار نفرند؛ اینجانب جلودار اعراب، صهیب جلودار رومیان، سلمان جلودار عجم‌ها و بلال جلودار حبشی‌هااست.»[۱۸]

اعتراض به سیاست‌های امین السلطان
خلیلی تهرانی نسبت به کارها سیاسی و اجتماعی کشور‌ایران حساس بود. او در ۱۳۲۱ق، درپی حال و روز نابسامان اقتصادی و اجتماعی کشور ایران و نارضایتی عموم از شغل های امین السلطان (صدراعظم ناصرالدین فرمانروا قاجار)، یار و همدم با آخوند ملامحمدکاظم خراسانی (متوفی ۱۳۲۹ق.) به علمای جمهوری اسلامی ایران طومار نوشت و ناخشنودی خویش را از سیاست‌های غلط امین السلطان نشانه بخشید و حتی گفته‌اند که اورا تکفیر کرد. این اقدامات بسیار مؤثر به‌زمین‌خورد و موجب برکنار امین السلطان مسجد غدیر بلوار معلم مشهد شد.[۱۳]

ملازمت و همراهی با نهضت مشروطه
با شروع نهضت مشروطه، تهرانی یار با محمدکاظم خراسانی و عبدالله مازندرانی (متوفی ۱۳۳۰ق.) از آن پشتیبانی کرد. این سه شیخ که بعداز وفات میرزای شیرازی مرجعیت شیعه ها را به ذمه داشتند و با تیتر مراجع ثلاث نجف شناخته می‌شدند، با طومار‌ها، پیام‌ها و ارشادهای خویش، سهم مهمی در برد نهضت مشروطه داشتند. غرض آن ها از این امان که از عمده‌ترین عامل ها برد انقلاب مشروطه دانسته گردیده، نگهداری مذهب اسلام و از فی مابین برداشتن حکومت استبداد و کوتاه کردن دست متجاوزان فرنگی گفته مسجد غدیر فلاحی مشهد شده میباشد.[۱۴]

تنفیذ قانون اساسی کشور مشروطه
بعداز برد نهضت مشروطه و تأسیس مجلس شورا، قانون اساسی ایران برای ثبت نزد این سه بدن نبی شد و آن‌ها هم آن را تنفیذ کردند[۱۵] و بعد از آن با ارسال طومار‌ها و تلگرام‌های پی در پی، به تقویت مجلس اقدام مسجد بابا غدیر مشهد نمودند.[۱۶]

نبرد با حکومت استبدادی
بعداز به توپ مسدود شدن مجلس نخستین در ۱۳۲۶ق، تهرانی و دیگر علمای اهل ایران مقیم عراق، بر شدت نبرد خویش با حکومت استبدادی و دفاع از مشروطه‌خواستار اضافه کردند. تهرانی و خراسانی و مازندرانی طرد کردن محمدعلی فرمانروا را از اوجب واجبات، دادن مالیات به گماشتگان اورا از اعظم محرّمات و عملکرد در خط مش استقرار مشروطه را به منزله جهاد در رکاب امام فرصت(عج) دانستند.[۱۷] در حین استبداد صغیر، یکی مدارسی که تهرانی در نجف سازه گذاشته بود، محل گرد هم آیی ایرانیان شد.[۱۸] گفته‌اند که بعد از بروز پاره‌ای انحرافات در نهضت مشروطه، تهرانی از تامین آن اظهار پشیمانی مسجد بابا قدرت مشهد می کرد.[۱۹]

خصوصیت‌های اخلاقی و عبادی
تهرانی شخصی متقی بود و مداومت و حفظ به خواندن دعاها و زیارات داشت. وی پس از مدتی درس دادن، کرسی درس دادن را رها کرد و اغلب در مسجد کوفه و سهله به عبادت پرداخت. او عادت به زیارت اربعین کربلای معلی با پای پیاده داشت.[۲۰] خوش‌خلق و خوش‌کلام و بسیار رئوف بود.

وی یک زائرسرا و دو مکتب علمیه و قنات در نجف، برای مردم وقف کرد.[۲۱]

درگذشت
تهرانی در شوال ۱۳۲۶ق در مسجد سهله درگذشت و پیکرش را در شریعه فرات غسل دادند و تا نجف تشییع و در کنار مسجد خودش در بقاع ای که خویش فراهم کرده بود، دفن شد.[۲۲] در جمهوری اسلامی ایران و هند و عراق، برای وی مراسم عزاداری برگزار شد و بازار طهران تعدادی روز تعطیل شد. شعرای بخش اعظمی در رثای او شعر سروده‌اند.[۲۳] بعداز وفات تهرانی، شایع شد که او با زهر مسموم گردیده است و حتی او‌را «ذبیح اعظم» و «شهید اکبر» خواندند.[۲۴]

اثرها و تالیفات
تهرانی در فقه و اصول فقه و رجال، اثر ها بخش اعظمی بر مکان گذاشت. اورده شده که همه آن‌ها به خط خویش وی نزد شاگردش، محمدتقی گرگانی، بوده میباشد. [۲۵]

ذریعة الوداد، شرحی میباشد بر کتاب نجاة العباد محمدحسن نجفی و ظاهراً نیمه تمام باقی‌مانده میباشد.[۲۶] این کتاب اولیه توشه در بمبئی و آنگاه در ۱۳۱۲ق در کشور ایران چاپ سنگی شد و بارها در جمهوری اسلامی ایران به چاپ رسید.[۲۷]
کناره بر برخی رسائل عملیه
کتاب غصب
کتاب اجاره
رسالاتی در امر بیع و خیارات[۲۸]
برخی فتواهای تهرانی، یاروهمدم با فتواهای بعضا علمای دیگر، در کتاب مجمع الرسائل در ۱۳۳۱ق در طهران چاپ شد‌ه‌است.[۲۹] همینطور تقریراتی از دروس اورا شاگردانش نوشته‌اند.[۳۰] او بر کتاب‌های بخش اعظمی تقریظ نوشته میباشد.[۳۱]

فرزندان
تهرانی شش پسر داشت که تمامی در علم ها فقهی علم آموزی کردند:[۳۲]

محمد؛ در نجف به دنیا آمد و سطح های بهتر فقه و اصول را نزد آخوند خراسانی و پدرش یادگرفت و از علمای نجف اذن اجتهاد اخذ کرد.[۳۳] محمد از کودکی شعر می‌سرود، بیشتر اشعار وی در مدح و رثای اهل بیت(ع) میباشد. او در برخی اشعارش مسلمانها را به بیداری فراخوانده میباشد.[۳۴] او بسیار به عبادت، بیان و اعتکاف در بقعه امام علی(ع) می‌پرداخت.[۳۵] وی در ۱۳۵۵ق در نجف وفات یافت و در حرم پدرش دفن شد. کتاب فی الطهاره، کتاب فی الخمس، قاموس غریب القرآن و یکسری رساله شرعی، از اثرها اوست.[۳۶]
روضه خوان مهدی آیت الله زاده؛
روضه خوان محمود؛
روضه خوان محمدعلی که دایرة المعارف اسلامی را ترجمه نموده است.[۳۷]

تفکر‌ها
به اطمینان بعضا شاگردان جوادی آملی، اساس درنگ‌های او، حکمت متعالیه میباشد. ازاین‌رو به هماهنگی عقل و عرفان و قرآن این نظر را دارد و معارف آنها‌را با هم ناسازگار نمی‌بیند.[۱۴] از بینش او عقل در مقابل آئین وجود ندارد؛ لامپ آیین میباشد و می‌قدرت از آن برای درک آموزه‌های اعتقادی و اخلاقی و مقررات فقاهتی و حقوقی آیین مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد استفاده کرد.[۱۵]

دانش فقهی
جوادی آملی به دانش فقاهتی اعتقاد داراست. در تامل او، خواسته از عقل، فقط عقل نظری وجود ندارد؛ بلکه «عقل تجربی» را نیز دربرگیرنده می شود و به این ترتیب علم ها تجربی طبیعی و انسانی را نیز دربرمی‌گیرد.[۱۶] وی میگوید: دانش به‌خودی‌خویش با آئین تعارض ندارد.[۱۷] علم ها تجربی دنیا طبیعت را به ما علامت میدهد و به دلیل آنکه عالم بنده خداوند میباشد، این علم ها فعل خداوند را به ما می‌نمایاند. به این ترتیب این علم ها را بایستی فقهی آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد دانست.[۱۸]

وی از این ادله سود میگیرد که دانش در حالتی‌که حقیقتا دانش باشد، نمی‌تواند غیردینی و الحادی باشد.[۱۹]

فکر سیاسی
جوادی آملی از معتقدان عقیده ولایت عالم میباشد. وی در کتاب «ولایت عالم، ولایتِ فقاهت و عدل و داد» سه سیرتکامل ادله «عقلی محض»، «مرکب از عقل و نقل (قصه)» و «نقلی محض» برای ثابت ولایت دانا مطرح نموده است.[۲۰] عامل مرکب از عقل و نقل وی این میباشد که از سویی اسلام احکام اجتماعی و سیاسی‌ای زیرا حج،[۲۱] جهاد،[۲۲] حدود و تعزیرات[۲۳] و قانون ها مالی زیرا اَنفال و خمس[۲۴] دارااست که اجرای آنان در عصر غایب بودن معصوم، فقط با مدیر دانا جامع‌الشرایط قابلیت و امکان‌پذیر میباشد.[۲۵] از سوی دیگر عقل حکم می‌نماید که پروردگار در عصر غایب بودن معصوم، جامعه مسلمان‌ها را بی‌سرپرست رها نکند. براین اساس درین عصر فقیهان جامع‌الشرایط تحت عنوان جانشینان معصوم، رهبری جامعه را برعهده دارا رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد هستند.[۲۶]

فتواهای خاص
در توضیح المسائل جوادی آملی، برخلاف دیگر کتاب‌های توضیح المسائل، احکام موضوعاتی زیرا فرقه‌ها، انتخابات، تذهیب قرآن، دستمزد تألیف و انتشار، واگذاری حق وام‌گیری، پرداخت دِین باتوجه به تورّم، تشریح، تغییر تحول جنسیت، سوگواری، امدادرسانی در حادثه ها و احکام اهل کتاب هم حرف آمده شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[۲۷]

جایزبودن تبعیت زنان از مجتهد اعلم زن،[۲۸] جایزبودن تغییر تحول جنسیت[۲۹] و معتبربودن حق چاپ، ترجمه، انتشار و ساخت و ساز اپ[۳۰] ازجمله فتواهای متعدد او میباشد.

شغل‌های سیاسی و اجتماعی

ابلاغ پیام امام خمینی به گورباچف واپسین رهبر شوروی دیرین به وسیله آیت‌الله جوادی
گرچه همواره عمل علمی بیشترین مشغولیت جوادی آملی بوده میباشد، در سال‌های پیش و بعداز انقلاب اسلامی کشور ایران در شغل‌های سیاسی و اجتماعی هم شرکت کردن داشته میباشد. وی قبل از انقلاب از مروجان درنگ امام خمینی بود و بدین جهت چندبار از تبلیغ و سخنرانی ممنوع و دستگیر شد.[۳۱]

عضویت در شورای بهتر قضایی،[۳۲] تهیه و تنظیم پیش‌نویس لوایح قضایی،[۳۳]عضویت در مجلس خبرگان و عضویت در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ازجمله عمل‌های او بعداز انقلاب بوده میباشد.[۳۴]

جوادی‌آملی، در سال ۱۳۷۶ش بعد از سخنرانی آیت‌الله منتظری، در عده طلاب معترض در مسجداعظم قم حضور یافت.[۳۵] همینطور در سال ۱۳۷۸ش در اعتراض به چاپ کاریکاتوری راجع به مصباح یزدی در عده متحصنانْ سخنرانی و به سیاست‌های فرهنگی دولت وقت نقد کرد.[۳۶]

جوادی‌آملی در دهه‌های هفتاد و هشتاد خورشیدی از امامان آدینه شهر قم بود.[۳۷] و در سال ۱۳۸۸ش از اقامه نماز آدینه استعفا بخشید.[۳۸]

مهاجرت به شوروی قدیمی و ایالات متحده و مرزوبوم‌های اروپایی
همینطور مشاهده کنید: طومار امام خمینی به میخائیل گورباچف
جوادی آملی در سال ۱۳۶۷ش، همدم محمدجواد لاریجانی و مرضیه حدیده‌چی (۱۳۱۸-۱۳۹۵ش. پر اسم و رسم به دباغ، از مبارزان علیه رژیم پهلوی)[۳۹] مأموریت پیدا کرد تا پیام امام خمینی را به میخائیل گورباچف واپسین رهبر شوروی قدیمی برساند و پیام را برای وی بخواند.[۴۰] وی بعداز این دیدار شرحی بر پیام امام خمینی با اسم «آوای توحید» نوشت و در سفرهای آجل که به کشورهای اروپایی در سال ۱۳۶۹ش شکل گرفت، این پیام را به بعضا منزلت‌های مذهبی کادو بخشید. او درین هجرت به کشورهای فرانسه، سوئیس، اتریش، آلمان، ایتالیا، انگلیس، سوریه و لبنان رفت و به ذکر نگاه امام خمینی برای شخصیت‌های مذهبی پرداخت.[۴۱] او در سال ۱۳۷۹ش بر طبق با ۲۰۰۰م، برای خواندن پیام رهبر ایران، در جلسه هزارهٴ ادیان، به نیویورک هجرت کرد.[۴۲]

ابوالقاسم حُمَید بن زیاد فقید و محدّث شیعی قرن سوم و چهارم هجری قمری میباشد. هرچند او از بزرگان واقفیه بوده، اما آیتم اعتقاد رجالیان امامی میباشد. وی راوی بخش اعظمی از کتاب ها و اصول اصحاب امامیه بود و به همین جهت، اسم وی در سلسله سندهاِ احادیث اکثری، در کتاب‌های دارای اعتبار شیعه آمده و محدّثان بزرگی از روش وی داستان مسجد غدیر بلوار معلم مشهد کرده‌اند.

مهمترین اثر ها وی النوادر، تاریخ الرجال، و مَنُ رِوَی عَنِ الصّادق علیه‌السلام میباشد که بیان شده دو کتاب انتها، منبع کتاب‌های رجال طوسی و رجال نجاشی بوده مسجد غدیر فلاحی مشهد میباشد.

تبارنامه
از تاریخ میلاد، محل تولد و جزئیات معاش او اطلاعی در مشت وجود ندارد. او اهل کوفه بود، مدتی در سُورا (مجاورت شهر حله) اقامت کرد و بعد به نینوا (قریه‌ای در اطراف کربلا) رفت.[۱] به تصریح گستردن‌هم اکنون نویسان، حمید از اشخاص اکثری حدیث شنید، به عنوان مثال احمد بن محمد بن رَباح، حسن بن محمد بن سماعة (متوفی ۲۶۳)، حسن بن موسی خَشّاب (زنده در ۲۶۰)، عُبیداللّه بن احمد نَهیکی (محدث قرن سوم)، حسن بن محمد کندی، و ابراهیم بن سلیمان نَهْمی.[۲] حمید را از معمرین دانسته و وفات اورا در ۳۱۰ تصویب مسجد بابا غدیر مشهد کرده‌اند.[۳]

هرچند حمید از بزرگان فرقه واقفیه و از واپسین رخ‌های سرشناس این تیم بوده، گزینه وثوق رجالیان امامی میباشد.[۴]

مقام حُمَید نزد راویان
او را به حجم دانش و کثرت اثر ها ستوده‌اند.[۵] او همینطور راوی بخش اعظمی از کتاب ها و اصول اصحاب امامیه بود و به همین جهت، اسم وی در سلسله سندهاِ احادیث بخش اعظمی، در کتاب ها دارای اعتبار شیعه آمده و محدّثان بزرگی از روش وی ماجرا کرده‌اند، مثلا محمد بن یعقوب کلینی،[۶] علی بن ابراهیم قمی (زنده در ۳۰۷ق)، حسین بن علی بَزوفَری (زنده در ۳۵۲)، عبیدالله بن ابو زید انباری، و حسن بن محمد بن عَلّان. برخی از این اشخاص، برای مثال علی بن حاتم قزوینی در ۳۰۶ و ابوالمفضل شیبانی در ۳۱۰، از وی اذن داستان اخذ مسجد بابا قدرت مشهد کرده‌اند.[۷]

اثر ها
حمیدبن زیاد اثرها زیادی تألیف کرده از آن پاراگراف: الجامع فی اشکال الشرایع، الفرائض، الدَلائل، فَضْلُ العِلم وَ الْعُلماء، الخُمس، ذَمُّ مَنْ خالَفَ الْحَقَّ وَ اَهْلَهُ، النوادر، تاریخ الرجال، و اینجانب روی عن الصادق علیه‌السلام.[۸] به گفته سید محمدعلی دین دار ابطحی در تهذیب المقال[۹] دو کتاب اخیر به عنوان مثال منابع روضه خوان طوسی و نجاشی در تألیفِ اثر ها رجالی‌شان بوده میباشد.

پانویس
نجاشی، ص۱۳۲؛ قهپائی، ج ۲، ص۲۴۴.
کلینی، ج ۳، ص۱۴۶؛ طوسی، ۱۴۱۷ق، ص۳۸–۳۹؛ خویی، ج ۶، ص۲۸۹.
نجاشی، ص۱۳۲؛ مجلسی، ج ۵۴، ص۳۶۷؛ آقابزرگ طهرانی، ج ۲، ص۱۴۸.
نجاشی، رجال نجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۱۳۲.
نجاشی، ص۱۳۲؛ طوسی، ۱۴۱۵، ص۴۲۱؛ ابن داوود حلّی، ص۲۱۰.
ج ۲، ص۱۴، ۷۵.
نجاشی، ص۱۳۲؛ طوسی، ۱۴۱۷، ص۱۱۵؛ حرّعاملی، ج۳۰، ص۱۳۲؛ خویی، ج ۶، ص۲۸۹–۲۹۲.
آقابزرگ طهرانی، ج ۳، ص۲۵۳، ج ۷، ص۲۵۵، ج ۸، ص۲۳۶، ج۱۰، ص۴۳، ج ۱۶، ص۱۴۵، ۲۷۱؛ بغدادی، ج ۱، ردیف ۳۵۶، ج ۲، ردیف ۲۹۳ ۲۹۵، ۲۹۷، ۳۴۶.
ج ۵، ص۱۳۳، پانویس ۱ و ۲.
منابع
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن‏، الذریعة الی تصانیف الشیعه، رسیدگی احمد حسینی، بیروت، دار الاضواء، چاپ سوم، ۱۴۰۳ق.
ابن‌داوود حلّی، کتاب الرجال، چاپ محمدصادق آل‌بحرالعلوم، نجف، ۱۳۹۲/۱۹۷۲، چاپ افست قم، بی‌تا.
اسماعیل بغدادی، ایضاح المکنون، ج ۱۲، در حاجی‌خلیفه، ج ۳۴.
حرّ عاملی.
خویی.
روضه خوان طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم، ۱۴۱۵ق.
عنایةاللّه قهپائی، مجمع‌الرجال، چاپ ضیاءالدین علامه اصفهانی، اصفهان، ۱۳۸۴۱۳۸۷، چاپ افست قم، بی‌تا.
کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی، استیناف علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، قم، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
مجلسی.
محمدبن حسن طوسی، الفهرست، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم، ۱۴۱۷ق.
محمدعلی دین دار ابطحی، تهذیب المقال فی تنقیح کتاب الرجال للشیخ الجلیل ابی‌العباس احمدبن علی النجاشی، ج ۵، قم، ۱۴۱۷ق.
نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی (فهرست اسماء مصنّفی الشیعة)، قم، مؤسسه تکثیر اسلامی، چاپ ششم، ۱۳۶۵ش.
لینک و پیوند به خارج
نوشته‌ی‌علمی حمید بن زیاد در دانشنامه دنیا اسلام
نبو
فقیهان شیعه (قرن ۴ قمری)
محمد بن یعقوب کلینی (۳۲۹ق) • ابن ابی عقیل عمانی • ابن بابویه (۳۲۹ق‌) • ابن ولید قمی (۳۴۳ق) • ابوالفرج اصفهانی (۳۵۶ق) • شریف حسن بن حمزه (۳۵۸ق‌) • ابن قولویه قمی (۳۶۸ق) • ابن داوود قمی (۳۶۸ق) • ابوغالب زراری (۳۶۸ق) • حسین بن علی بن بابویه (۳۷۸ق‌) • روضه خوان صدوق (۳۸۱ق) • هارون بن موسی تلعکبری (۳۸۵ق) • ابوالمفضل شیبانی (۳۸۷ق) • علی بن محمد خزاز قمی (۴۰۰ق) • روحانی حسکا • حمید بن زیاد • ابن‌ شریف‌ اکمل‌ بحرانی‌ • ابن جنید • اِبْن حَمّاد

سَدیر الصَّیرفی از روایان شیعه و اصحاب امام باقر(ع) و امام راستگو(ع) میباشد. بابا و فرزندان سدیر نیز از راویان حدیث و از شیعه ها بودند. در حدود نَود قصه از سدیر نقل گردیده‌است. عالمانِ دانش رجال به عنوان مثال سیدابوالقاسم خویی، علامه حلی و مامَقانی قائل به وثاقت سدیر الصیرفی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شدند.

تنی چند از پژوهشگران رجال اهل‌تسنن مثل ذَهَبی نیز سدیر را فردی مورداعتماد دانسته و روایاتی در وثاقت او نقل کرده‌اند. راویان زیادی همانند عبدالله بن مُسکان از اصحاب اجماع از سدیر نقل حدیث کرده‌اند. با وجود این، روایاتی هم در مذمت سدیر وجود داراست که همین منجر گردیده بعضا در وثاقتش شک آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد داشته باشند.

معرفی و منزلت
سَدیر بن حُکَیم بن صُهَیب[۱] با کنیه اَلصَّیرفی[۲] و لقب ابالفضل[۳] از روایان حدیث امام باقر(ع)[۴] و امام درستگو(ع)[۵] میباشد. حکیم بابا سدیر از راویان امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) میباشد.[۶] همینطور فرزندانش حنان[۷] و خالد[۸] از راویان امام راست گو‌اند. اما خالد از امام کاظم(ع) نیز قصه رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نموده است.[۹]

مامَقانی تالیف کننده کتاب تنقیح المقال از یک ماجرا به کارگیری می‌نماید که بابا سدیر، جد و عموی او از شیعه ها و خاصیت و اهل‌بیت(ع) بوده‌اند.[۱۰] کَشّی هم در رجال خویش قائل گردیده که حنان پسر سدیر به مذهب واقفیه پیوسته بود.[۱۱] تک تک روایاتی که با اسم سدیر در سندها به‌فعالیت رفته به ۶۸ آیتم و با تیتر سدیر به ۲۱ آیتم میرسد.[۱۲] در منابع رجالی و تاریخی، دربارهٔ نام‌و‌نشان سدیر، مطالب بیشتری بیان شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نشده میباشد.[۱۳]

وثاقت سدیر
علمای رجال در منابع متقدم و متأخر رجالی به وثاقت سَدیر حکم داده‌اند. علامه حلی در کتاب خلاصة الاقول ناله و دعای امام راستگو(ع) برای آزادی سدیر از زندانِ حکومت را دلالت‌کننده بر سکو بلندش می داند.[۱۴] آیت‌الله خویی در کتاب مُعجَمُ‌الرّجال قائل میباشد که تمامی راویانی که در سندها کتاب تعبیروتفسیر علی بن ابراهیم و کتاب بی نقص‌الزّیارات قرار دارا هستند جزو اشخاص ثقه به‌شمار میروند[۱۵] و سدیر مثلا راویانی میباشد که نامش در سندها این دو کتاب آمده میباشد.[۱۶] مامَقانی محقق رجال شیعی هم در تنقیح‌المقال می‌نویسد از احادیث به کار گیری میگردد که سدیر از بزرگان شیعه میباشد که دارنده احادیث فراوان بوده و بزرگان اصحاب اجماع همانند عبدالله بن مُسکان از او نقل حدیث کرده‌اند.[۱۷]

محمدجواد شبیری متفحص رجال شیعی در زمینه ی وثاقت سدیر گفته میباشد علمای اهل‌تسنن نسبت به راویان شیعه بسیار حساس بوده و با خرد‌ترین مطلبی، روایان شعیه را تضعیف می‌نمایند؛ ولی با وجود تصریح به شیعه‌بودن سدیر، بزرگان رجالی اهل‌تسنن همانند عقیلی و ابن‌عُدی حکم به توثیق سدیر داده‌اند. علاوه بر آن، امام باقر(ع) با کنایه از سدیر حافظه می‌نماید و این نشانگر آن میباشد که سدیر در حین این امام شخصیت شناخته‌گردیده‌ای بوده میباشد.[۱۸]

بااین‌حالا، برخی از احادیث بر مذمت سدیر دلالت دارا‌هستند[۱۹] که همین فرمان باعث اختلاف در وثاقت سدیر دربین برخی از محققان رجال شیعی گردیده‌است. آیت‌الله خویی با رد عقیده مذمت سدیر ذکر می‌نماید برداشت اشتباه از شعور احادیث منجر گردیده تا برخی قائل به مذمت سدیر شوند؛ درحالی‌که به عبارتی احادیث خیر‌فقط بر مذمت سدیر دلالتی ندارند، که مدح او‌را ذکر می‌نمایند.[۲۰] افزون بر این، بعضا از روایاتی که بر مذمت سدیر دلالت می‌نمایند سندشان ضعیف میباشد.[۲۱] ذهبی از عالمان رجال اهل سنت، در کتاب ترازو‌الاعتدال، روایتی در ثقه‌بودن سدیر نقل نموده است.[۲۲]

راویان از سدیر
راویانی که از سدیر ماجرا نقل کرده‌اند عبارتند از: عبدالله بن مُسکان از راویان اصحاب اجماع،[۲۳] حسین بن نُعیم صَحّاف،[۲۴] حکم بن زبیر،[۲۵] خطاب بن مُصعَب،[۲۶] ابی‌الوفاء المرادی،[۲۷] اسحاق بن جریر،[۲۸] بَکر بن محمد الاَزدی،[۲۹] جمیل بن باتقوا،[۳۰] حَنان بن سدیر،[۳۱] رُزَیق بن الزبیر،[۳۲] سَعدان بن مسلم،[۳۳] هاشم بن المُثَنّی،[۳۴] یونس بن یعقوب[۳۵] و سلیمان الدَّیمُلی.[۳۶]