تحلیل کامل، تاریخچه، امکانات، ویژگی‌ها، مزایا و کاربردها

مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد یکی از مهم‌ترین و پرمراجعه‌ترین مساجد شهر مشهد است که در سال‌های اخیر به‌دلیل امکانات گسترده، معماری زیبا و موقعیت جغرافیایی مناسب، به یکی از محبوب‌ترین مکان‌ها برای اقامه نماز جماعت، برگزاری مراسم مذهبی و همچنین اجرای مراسم ختم و یادبود تبدیل شده است. مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد که در محدوده بلوار ارشاد و محله ۶۰۰ دستگاه قرار دارد، به‌عنوان بزرگ‌ترین شعبه از مجموعه مساجد «غدیر باباعلی» شناخته می‌شود و ظرفیت بالایی برای پذیرش جمعیت دارد.

این مسجد نه‌تنها مکانی برای عبادت و آرامش معنوی است، بلکه به‌واسطه مدیریت منظم و فضای گسترده، به یکی از بهترین گزینه‌ها برای برگزاری مراسم‌ بزرگ و کوچک تبدیل شده است.

📍 موقعیت مکانی مسجد غدیر باباعلی ارشاد

آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد یکی از مهم‌ترین دلایل محبوبیت آن است. قرارگیری در یکی از مناطق پررفت‌وآمد و درعین‌حال آرامِ مشهد باعث شده مردم از نقاط مختلف شهر بتوانند به‌راحتی به آن دسترسی داشته باشند. نزدیکی به خیابان‌های اصلی، امکان تردد آسان و وجود پارکینگ مناسب، مسجد را به انتخابی امن و مطمئن برای نمازگزاران و خانواده‌های برگزارکننده مراسم تبدیل کرده است.

🕌 معماری و ساختار مسجد

معماری مسجد غدیر باباعلی ارشاد ترکیبی از سادگی، زیبایی و شکوه است. نمای بیرونی مسجد با کاشی‌کاری‌ها و گنبدی نسبتاً بلند، حس سنتی و اصیل مساجد ایرانی را حفظ کرده است. در بخش داخلی نیز سالن اصلی با ارتفاع زیاد سقف، نورپردازی مطلوب و چیدمان منظم، فضایی معنوی و آرام ایجاد می‌کند.

ویژگی‌های معماری:

• گنبد زیبا و خوش‌نقش

• استفاده از کاشی و نقوش سنتی

• سالن بزرگ با تهویه مناسب

• محراب وسیع و خوش‌ساخت

• فرش‌های یک‌دست برای سالن آقایان و بانوان

• نورپردازی استاندارد برای مراسم روز و شب

👫 بخش آقایان و بانوان

یکی از نقاط قوت این مسجد، تفکیک اصولی و حرفه‌ای بخش بانوان و آقایان برای رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد است. هر دو قسمت دارای:

• فضای مستقل

• ورودی مجزا

• سیستم سرمایشی–گرمایشی جدا

• سرویس بهداشتی و امکانات رفاهی اختصاصی

این موضوع باعث شده خانواده‌ها هنگام برگزاری مراسم، با خیالی آسوده مهمانان خود را مدیریت کنند.

📌 ظرفیت بالا؛ مناسب برای هر نوع مراسم

یکی از دلایل اصلی شهرت مسجد غدیر باباعلی ارشاد ظرفیت بسیار بالای آن است. سالن‌های مسجد توان پذیرش بیش از ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ نفر را دارد. به همین دلیل برای مراسمی که مهمانان زیادی حضور دارند، گزینه‌ای ایده‌آل محسوب می‌شود.

این ظرفیت بالا، باعث شده مسجد برای برنامه‌های زیر بسیار مورد استقبال قرار گیرد:

• نماز جماعت

• مراسم ترحیم و یادبود

• مراسم سوم، هفتم، چهلم و سالگرد

• مراسم مذهبی همچون دعای کمیل، ندبه، زیارت عاشورا

• برنامه‌های فرهنگی و دینی

🚗 دسترسی و پارکینگ

بسیاری از مساجد با مشکل جای پارک مواجه‌اند؛ اما مسجد غدیر باباعلی ارشاد به دلیل محوطه باز، خیابان‌های عریض اطراف و دسترسی راحت، از بهترین گزینه‌ها برای افرادی است که با خودرو شخصی در مراسم شرکت می‌کنند.

همین ویژگی باعث شده خانواده‌های صاحب‌عزا یا برگزارکنندگان مراسم، نگرانی کمتری درباره مدیریت مهمانان داشته باشند.

🎤 مناسب برای مراسم ختم و یادبود

بخش قابل توجهی از محبوبیت این مسجد مربوط به برگزاری مراسم ختم است. بسیاری از خانواده‌ها به‌دلیل امکانات گسترده و ظرفیت بالا، این مسجد را برای برگزاری مراسم انتخاب می‌کنند. ویژگی‌هایی که این مسجد را برای مراسم ترحیم مناسب کرده:

⭐ ویژگی‌های مهم برای مراسم ختم:

• امکان استقرار تاج گل در محوطه

• فضای بزرگ برای پذیرایی

• سیستم صوتی قوی و واضح

• صندلی کافی برای مهمانان

• امکان نصب بنر تسلیت

• مدیریت منظم رفت‌وآمد

• سالن‌های تمیز و منظم

• فضای داخلی با تهویه عالی

اگر از خدمات تشریفاتی استفاده شود، مسجد به‌خوبی ظرفیت چیدمان پذیرایی، استقرار گروه پذیرایی، هماهنگی با قاری و مداح و مدیریت کامل مراسم را دارد.

🔊 سیستم صوتی و امکانات فنی

مسجد غدیر باباعلی ارشاد به سیستم صوتی قوی مجهز است؛ طوری که صدای قرآن، دعا یا سخنرانی برای همه مهمانان در بهترین کیفیت پخش می‌شود. این موضوع برای مراسم ختم بسیار اهمیت دارد، زیرا:

• صدای قاری باید واضح باشد

• مداحی یا دعاخوانی باید بدون نویز اجرا شود

• سخنرانی در زمان شلوغی باید به همه برسد

این سیستم صوتی یکی از بخش‌های قدرتمند مسجد محسوب می‌شود.

🧹 نظافت، نظم و مدیریت مسجد

مدیریت مسجد بسیار منظم است و امور داخلی آن توسط خادمان و مسئولان با دقت انجام می‌شود. موارد زیر از نقاط قوت مسجد است:

• نظافت روزانه

• مدیریت دقیق ورود و خروج

• سامان‌دهی مراسم‌ها

• هماهنگی مناسب با برگزارکنندگان مراسم

• اختصاص خادم برای راهنمایی مهمانان

این نظم و مدیریت باعث شده کیفیت برگزاری مراسم‌ها بسیار بالا باشد.

🍃 فضای معنوی و حال‌وهوای مسجد

فضای مسجد غدیر باباعلی ارشاد آرام، روحانی و سرشار از حس معنویت است. نورپردازی، سکوت محیط، فضای بزرگ و منظم و حضور نمازگزاران، همگی این مکان را به محیطی آرامش‌بخش تبدیل کرده است. برای بسیاری از خانواده‌ها، این فضای معنوی در زمان برگزاری مراسم ختم، تسلای دل است.

🕌 نقش مسجد غدیر باباعلی در جامعه

این مسجد تنها مکانی برای عبادت نیست، بلکه نقشی فعال در جامعه مذهبی و فرهنگی منطقه دارد:

• برگزاری کلاس‌های قرآنی

• برنامه‌های مذهبی هفتگی

• سخنرانی علما و روحانیون

• فعالیت‌های فرهنگی برای جوانان

• حمایت از نیازمندان محله

• برنامه‌های مناسبتی مانند نیمه‌شعبان، محرم، رمضان و …

بنابراین مسجد به نوعی مرکز فرهنگی–اجتماعی منطقه نیز محسوب می‌شود.

🎯 چرا مسجد غدیر باباعلی ارشاد برای مراسم بهترین انتخاب است؟

دلایل مهم:

• ظرفیت بسیار بالا

• موقعیت مکانی مناسب

• دسترسی آسان و جای پارک

• امکانات کامل برای تشریفات

• معماری و سالن بزرگ و تمیز

• سیستم صوتی و نورپردازی مناسب

• تفکیک کامل بخش بانوان و آقایان

• مدیریت منظم و فضای آرام

• مناسب برای مراسم ختم با تعداد زیاد مهمان

اگر خانواده‌ای به‌دنبال مسجدی بزرگ، با امکانات مناسب و شرایط مدیریتی خوب باشد، این مسجد یکی از بهترین انتخاب‌های آن‌هاست.

✨ جمع‌بندی

مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد یک مسجد بزرگ، مجهز، زیبا, منظم و کاملاً مناسب برای برگزاری انواع مراسم‌های مذهبی و فرهنگی است. موقعیت عالی، ظرفیت بالا، امکانات کامل و مدیریت قوی باعث شده این مسجد در میان مردم مشهد بسیار محبوب باشد. چه برای نماز و عبادت، و چه برای اجرای مراسم ختم و یادبود، این مسجد یکی از مطمئن‌ترین انتخاب‌هاست.

مسجد غدیر بابا علی در چند دهه گذشته با کمک‌های مردمی و حمایت‌های مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد و محلی ساخته شد. هدف از ساخت این مسجد، ایجاد فضایی برای:

• اقامه نمازهای یومیه

• فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی

• برگزاری مراسم‌های مناسبتی

• ایجاد محیطی معنوی برای آموزش قرآن و احکام

معماری مسجد با سبک ساده و صمیمی ایرانی – اسلامی طراحی شده و در سال‌های بعد با کمک مردم و خیرین توسعه یافته تا امروز به شکل فعلی خود برسد.

معماری و فضای داخلی مسجد

معماری مسجد غدیر بابا علی بیشتر با هدف کاربری راحت، فضای مناسب و امکان برگزاری جمعیت زیاد طراحی شده است. ویژگی‌های معماری و فضای داخلی شامل:

• شبستان بزرگ با ظرفیت مناسب برای نمازهای جماعت

• فضای مجزا برای خواهران

• نورپردازی آرامش‌بخش و ساده

• محراب زیبا با کاشی‌کاری‌ و خطاطی

• استفاده از فرش‌های مناسب برای مراسم و نماز

• تهویه مناسب، سیستم گرمایشی و سرمایشی کامل

این ویژگی‌ها باعث شده مسجد به مکانی مناسب برای برگزاری مراسم‌های مختلف تبدیل شود.

فعالیت‌ها و برنامه‌های مذهبی مسجد

مسجد غدیر باباعلی یکی از مساجد فعال منطقه است و برنامه‌های آن شامل آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد موارد زیر می‌شود:

۱. نمازهای جماعت

هر سه نوبت نماز با حضور امام جماعت برگزار می‌شود و جمعیت قابل توجهی در این برنامه شرکت می‌کنند.

۲. مراسم‌های مذهبی

• جشن‌های غدیریه، نیمه شعبان، اعیاد قربان و فطر

• مراسم سوگواری محرم و صفر

• برگزاری مراسم لیالی قدر

• برنامه‌های عزاداری شهادت ائمه اطهار

۳. برنامه‌های فرهنگی و قرآنی

• دوره‌های آموزش قرآن برای کودکان و بزرگسالان

• کلاس‌های عقیدتی و احکام

• جلسات هفتگی و ماهانه مذهبی

• برنامه‌های ویژه بانوان

۴. فعالیت‌های اجتماعی

مسجد نقش مهمی در رسیدگی به امور خیریه و کمک به نیازمندان منطقه دارد. توزیع بسته‌های حمایتی، افطاری‌های ماه رمضان، کمک‌های مردمی و برنامه‌های اجتماعی دیگر از جمله فعالیت‌های ثابت مسجد است.

نقش مسجد در مراسم‌های اجتماعی

یکی از شناخته‌شده‌ترین کارکردهای مسجد غدیر بابا علی، برگزاری مراسم‌های ختم، یادبود، هفتم، چهلم و سالگرد است. به‌دلیل فضای مناسب، نظم مطلوب و دسترسی آسان، بسیاری از خانواده‌های مشهدی این مسجد را برای مراسم‌های خود انتخاب می‌کنند.

امکانات مناسب برای مراسم ختم شامل:

• فضای کافی برای پذیرایی و حضور مهمانان

• امکان برگزاری مراسم با جمعیت زیاد

• سیستم صوتی مناسب برای قرائت قرآن و مداحی

• همکاری خادمان مسجد برای مدیریت مراسم

• محیط آرام و معنوی

• امکان استفاده از پک‌های پذیرایی و چیدمان منظم آن

این ویژگی‌ها سبب شده مسجد به‌عنوان یکی از گزینه‌های محبوب منطقه برای برگزاری مراسم‌ها شناخته شود.

امکانات مسجد غدیر بابا علی ارشاد

• شبستان بزرگ و روشن

• نمازخانه مجزا برای بانوان

• سرویس‌ بهداشتی مناسب

• سیستم صوتی قوی

• تهویه، گرمایش و سرمایش کامل

• صندلی و امکانات لازم برای سالمندان

• فضای مناسب برای پارک محدود

• مدیریت خوب و هماهنگی کامل در مراسم‌ها

• امکان استفاده از فرش‌ها و تجهیزات ویژه مراسم

مزایای انتخاب مسجد غدیر بابا علی برای مراسم‌های مذهبی و ختم

• موقعیت مناسب و دسترسی آسان رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد

• فضای آرام، تمیز و مذهبی

• ظرفیت مناسب برای جمعیت زیاد

• امکان برگزاری مراسم با نظم و هماهنگی بالا

• امکانات کافی برای پذیرایی

• همکاری خادمان مسجد با خانواده‌ میزبان

• محیط معنوی مناسب برای مراسم‌های قرآنی و ادعیه

درباره مسجد غدیر باباعلی (۳)
مسجد غدیر باباعلی 3 در مشهد، یکی مساجد پررنگ و پرفعال میباشد که توسط آقای درویشی، مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد صاحب زنجیره هتل‌های درویشی، سازه گردیده و تحت عنوان وقف اهدا گردیده‌است. این مسجد خیر صرفا تحت عنوان یک راءس مذهبی، بلکه تحت عنوان یک کانال از شعبه‌های مساجد در سطح شهر مشهد شناخته میشود. آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شعبات این مسجد مشمول غدیر باباعلی در خیابان کامیاب، غدیر باباعلی در خیابان راهنمایی ششصد دستگاه، و غدیر باباعلی در بلوار مدرس میباشند. از این مسجد تحت عنوان یک کدام از مساجد محدودیت دارنده شعب دیگر در سطح شهر خاطر میگردد، رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد که اصلی ترین آن در مسجد غدیر باباعلی بنا شده در ارشادوراهنمایی می باشد.

درباره مسجد غدیر باباعلی (3) خیابان موعظه مشهد

مسجد و حسینیه غدیر باباعلی ۴ در محله فرهنگیان مشهد و خیابان فلاحی ۱ جای دارد. این جای یکی‌از هفت مسجد در محله فرهنگیان مشهد میباشد و از نگاه حالت جغرافیایی، در حوزه‌ بسیار بهتر واقع شد‌ه‌است. شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد این مسجد خیر صرفا یک راس مذهبی میباشد بلکه از لحاظ یوزرها، یک کدام از شایسته ترین مساجد حوزه‌ فرهنگیان مشهد به شمار می‌رود.

تاریخچه و تأسیس مسجد غدیر باباعلی خیابان پند
مسجد غدیر باباعلی(3) بر روی مسجد بعثت دیرین سازه گردیده است؛ مسجد بعثت در سال 1392 تخریب شد و در سال 1392 تا 1394 تجدید بنا شوید و مسجد غدیر باباعلی ارشادوراهنمایی (3) تاسیس شوید. بنیاد خیریه غدیر باباعلی از سال 1381 عمل خویش را استارت کرده و مقصود آن رواج معارف غدیر، یادگرفتن فقاهتی و سرویس ها اجتماعی میباشد. غدیر باباعلی۳ بخشی از پنج مسجد شبیه میباشد که با غرض یکسان در نقاط متعدد مشهد تشکیل شده‌اند.

خصوصیت‌ها و مزایای مسجد غدیر باباعلی خیابان موعظه
آنچه که منجر می شود یک مسجد گزینه استقبال و محبوبیت قرار بگیرد، مزایا و خصوصیت‌های آن میباشد. پیرو مهم‌ترین نکات مثبت مسجد غدیر باباعلی خیابان پند (3) مشهد را بیان میکنیم.

+ ورودی مسجد در هر دو طبقه برای آقایان و بانوان در همکف واقع شد‌ه‌است.
+ مکان پارک به مقدار زیاد و کافی وجود دارااست و مهمانان دیگر دعدعه مکان پارک ندارند.
+ غدیر باباعلی (3) دارنده گنجایش بیشتراز 700 نفر در هر دو قسمت آقایان و بانوان میباشد.
+ در تالار آقایان و بانوان صندلی به مقدار کافی وجود داراست.

+ قابلیت و امکان رزرو در هر سه کشیک و در هر روز هفته، صبح و بعد از ظهر و شب میسر میباشد.
+ وجود کفشداری و محل مطلوب برای قرار دادن تاج گل وجود داراست.
+ جای مطلوب و فضای کافی برای نصب بنر وجود دارااست. + تالار آقایان و بانوان دارنده سیستم تهویه، سرمایشی و گرمایشی بروز میباشد.

مجموع مزایا و خصوصیت‌های مذکور منجر گردیده تا مسجد غدیر باباعلی (3) تبدیل به یک جای مطلوب و دوست داستنی برای برگزاری گونه های محافل و مجالس مذهبی خواهد شد. مسجد قبا مشهد از سایر مساجد دوستداشتنی برای برگزاری مراسمات ترحیم، چهلم و سالگرد میباشد؛ این مسجد بادارا بودن مزایای خوب، مراسمی آبرومند را برای شما آماده می‌نماید.

کار‌های فرهنگی و مذهبی مسجد غدیر پدر علی پند
این مسجد تحت عنوان یک راس پویا، نرم افزار‌های متنوعی را میزبانی می‌نماید؛ بعضی از نرم افزار‌های فرهنگی و مذهبی مسجد غدیر باباعلی ارشادوراهنمایی مشهد به طور تحت میباشد.

نماز جماعت: برگزاری روزمره سه وعده نماز جماعت با حضور عظیم اهل یک محل از اپلیکیشن‌های مستمر این مسجد میباشد.

فراگیری: برگزاری کلاس‌های خواندن و تعبیروتفسیر قرآن، زمان‌های احکام فقاهتی و معارف اسلامی برای تیم‌های سنی متعدد و ارائه کارخانه‌های تخصصی برای جوان ها با موضوعات مدل معاش اسلامی، از مهمترین اپ‌های آموزشی مسجد غدیر باباعلی خیابان ارشادوراهنمایی مشهد محسوب میشود.

برگزاری مراسمات مذهبی: هیئت‌های سوگواری در روز ها محرم و صفر. پای کوبی‌های اعیاد غدیر، قربان و مبعث. برگزاری مراسم ترحیم و یادبود به عنوان مثال مورد ها مهمی می باشند که درین مسجد برگزار می شوند.

عمل‌های اجتماعی: توزیع بسته‌های معیشتی برای نیازمندان، نرم افزار‌های خیریه با همیاری بنیاد غدیر باباعلی و برگزاری جلسات مشورت کردن فقهی و خانوادگی بعضا از کار‌های مسجد غدیر باباعلی (3) میباشد.

مسجد الزهرا احمدآباد مشهد و مسجد موفقیت مشهد مثلا مساجدی میباشند که نقش پررنگی در شغل‌های اجتماعی، فرهنگی و مذهبی اجرا می‌نمایند؛ خلال این، مسجد الزهرا احمدآباد و موفقیت، جز شایسته ترین آیتم‌‌ها برای برگزاری مراسم ترحیم، چهلم، سالگرد و… هستند. جهت کسب اطلاعات بیشتر می توانید به صفحه ها ذکر شده رجوع‌نمایید.

میلاد و وفات
ابن‌شهرآشوب در کتاب معالم العلماء، نامش را محمدبن اسحاق‌بن ندیم آورده میباشد.[۵] یاقوت حموی نامش را محمدبن اسحاق ندیم آورده میباشد. [۶] قِفطی در انباه الرواه، او‌را دارای اسم و رسم به ابن‌ندیم [۷] و در تاریخ الحکماء، در صفحه ها متفاوت ندیم [۸] آورده میباشد. ذهبی در تاریخ مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد الاسلام، ابن‌ندیم [۹].

و ابن حجر عسقلانی در لسان المیزان اسحاق ندیم[۱۰] معرفی می‌نماید. ولی در خویش کتاب الفهرست همواره از او با تیتر محمد بن اسحاق الندیم مشهور به ابواسحاق وَرّاق خاطر می شود[۱۱] از زادگاه ابن‌ندیم نیز اطلاعی در چنگ وجود ندارد، صرفا می دانیم که در بغداد می‌زیسته و مدتی در موصل اقامت آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد داشته میباشد.

[۱۲] در منابع قدیم و تازه که نامی از ابن‌ندیم برده‌اند بر بغدادی بودن او حادثه لحاظ دارا‌هستند. در بین نویسندگان متقدم ابن ابی اصیبعه در قسمت‌های متعدد کتاب عیون الأنباء فی طبقات الأطباء، به بغدادی بودن ابن‌ندیم اشاره می‌نماید.[۱۳] بعداز آن وفيات الأعيان ابن خلکان [۱۴] و الوافی بالوفیات صفدی [۱۵] و در منابع جدیدتر، الأعلام زرکلی[۱۶] ریحانة الادب تاثیر معلم تبریزی، [۱۷] و الكنى والألقاب روضه خوان عباس قمی، [۱۸] مثلا منابعی می‌باشند که بر بغدادی بودن او رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد صحه نهاده‌اند.

در باب تاریخ به دنیا آمدن ابن‌ندیم گزارشی که خویش وی در الفهرست[۱۹] درباره ملاقاتش با فقید فرنگی(از فقهای خوارج)، ابوبکر بردعی در ۳۴۰ق به دست داده، تا حدودی راهگشاست. با اعتنا به اطلاعاتی که ابن‌ندیم از اثر ها و عقاید بردعی درین دیدار عده کرده، می‌اقتدار اخذ که او در حین ملاقات، از بلوغ علمی منتفع بوده میباشد و نزدیک به سی تا چهل شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد ساله بوده میباشد.

مجال درگذشت ابن‌ندیم محل اختلاف میباشد. صفدی آن را ۳۸۰ق نوشته[۲۰] و مقریزی چهارشنبه ۲۰ شعبان ۳۸۰ در بغداد ضبط نموده است.[۲۱] همینطور بر مبنای کلام ابن نجار در یکجا درگذشت ابن‌ندیم، چهارشنبه ۲۰ شعبان ۳۸۵[۲۲] و در مکان دیگر شعبان سنة ثمان و ثلاثین (۳۳۸ق) آمده میباشد.[۲۳] برخی از معاصران[۲۴] با اعتنا به تاریخ اخیر، مجال مرگ او‌را اوایل سده ۵ق نوشته‌اند.

گفتنی میباشد که تاریخ‌های بعداز ۳۸۰ق که در الفهرست چشم می گردد، به گمان قریب به اطمینان از اضافات ناسخان میباشد، خاصه اینکه مؤلف خویش در کتابش[۲۵] از خواننده گان مراد میباشد که در کامل شدن تاثیر وی بکوشند.[۲۶]

فعالیت
راجع‌به کار ابن‌ندیم، گرچه یاقوت حموی احتمال داده که وی وَرّاق[یادداشت ۱] بوده میباشد[۲۷] و بعضا منابع دیگر ظاهراً اورا تحت عنوان ورّاق می‌شناخته‌اند[۲۸]، ولی در خویش کتاب الفهرست دراین مورد ناهمگونی دیده میشود: در بخش اعظمی از مورد ها می‌قدرت «وراق» را مرتبط با بابا و در بعضی از مورد ها مرتبط با خویش ابن‌ندیم دانست. به هر روی برهان قاطعی بر وراق بودن ابن‌ندیم در مشت وجود ندارد، هر تعدادی بعضی از خاورشناسان، زیرا داج[۲۹] و کرمر[۳۰] احتمال داده‌اند که بابا و فرزند هر دو وراق بوده باشند.

با این کلیه ابن‌ندیم با رشته وراقی آشنا بوده میباشد، چنانکه بخشی از کتاب الاوصاف و التشبیهات او به نگارش و ادوات آن تخصیص داشته میباشد.[۳۱] ظاهراً داده ها اورا در این مورد بایستی مأخوذ از پدرش دانست.

شیخ یا این که جسمانی بودن معاد
نوشته‌علمیٔ مهم: معاد جسمانی
به گفته فیاض لاهیجی، در تایید اصل معاد در بین مسلمان‌ها اختلافی نیست؛[۴۷] ولی آنها درباره واقعیت معاد و کیفیت تحقق آن و اینکه آیا جسمانی میباشد یا این که روضه خوان یا این که جسمانی-روضه خوان اختلاف دارا‌هستند.[۴۸] منشأ این اختلاف‌دیدگاه ها را اختلاف در واقعیت بشر دانسته‌اند.[۴۹] طریقه عالمان مسلمان درباره کیفیت معاد مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد عبارت‌اند از:

معاد جسمانی و شیخ: بخش اعظمی از عالمان مسلمان معتقدند که معاد هم جسمانی میباشد و هم شیخ.[۵۰] این بینش به همگی حکمای مسلمان و بلکه تمامی حکمای الهی منسوب شده میباشد.[۵۱] علامه مجلسی نیز آن را طریقه بیشتر متکلمان آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد دانسته میباشد.

[۵۲] از لحاظ ناصر مکارم شیرازی، مفسر قرآن، معاد در قرآن صرفا به طور معاد جسمانی و شیخ عرضه گردیده‌است؛ به‌این معنی که به هنگام رستاخیز، هم جسم بازمی‌شود و هم روح و جان.[۵۳] هرکس که واقعیت آدم را ترکیبی از نفس مجرد و تن میداند، قائل به معاد جسمانی-روضه خوان رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[۵۴]
معاد جسمانی: به گفته فخرالدین رازی و فیاض لاهیجی، بیشتر متکلمان[۵۵] و برخی از فقیهان و حدیث‌نگاران[۵۶] فقط به معاد جسمانی اعتقادوباور داشتند و منکر معاد شیخ بودند. انگیزه این بود که‌این مجموعه واقعیت آدم را تن دنیوی شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می‌دانستند.[

۵۷] از دید آن‌ها، روح واقعیتی دنیوی میباشد که مانند حریق در زغال یا این که آب در برگ‌های گل، در تن جریان داراست و در فیض، با هلاکت تن بعداز مرگ، نابود می شود[۵۸] و هنگام قیامت، تنِ متلاشی‌گردیده با اعتنا به دانش و توان مطلق خدا مرمت می گردد و گشوده می شود.[۵۹]
معاد شیخ صرفا: به گفته جعفر سبحانی، بیشتر فیلسوفان مَشّاء، فقط معاد شیخ و عقلی را می‌پذیرفتند و منکر معاد جسمانی بودند؛ چون از لحاظ آن ها، تن بعداز مرگ نابود می شود و چیزی از آن باقی نمی‌ماند تا در قیامت اعاده گردد؛ البته نَفْس زیرا مجرد میباشد، نابود نمیشود[۶۰] و بعداز طلاق از تن، به فقید مجردات می‌پیوندد.[۶۱] به اطمینان ابن‌سینا، گرانقدر‌ترین فیلسوف فلسفه مشاء، معاد جسمانی و برگشت تن در قیامت صرفا از روش شرع و خبر رساندن فرستاده اکرم(ص) ثابت و پذیرفته میگردد.[۶۲] علامه مجلسی انکار معاد جسمانی را به‌صراحت، شرک و نیازمند انکار قرآن و فرستاده(ص) و امامان دانسته میباشد.[۶۳] او فلاسفه را جزو منکران معاد جسمانی شمرده میباشد؛ چون آن ها اعاده معدوم را محال می دانند.[۶۴] به حیث فیاض لاهیجی، عده ای که واقعیت بشر را نفس مجرد و تن را تنهاً ابزاری مستقل از نفس و برای نفس میدانند، تنها معاد روضه خوان را قبول دارا‌هستند.[۶۵]

بنابراین سپاه عثمانی در آذربایجان کاری از پیش پیکار و در بغداد نیز با مقاومت صفی قلی خان، والی قزلباش، رو به رو شد. او با جسارت از آن شهر پناه کرد و بازدارنده بسط معاند شوید. هر یک سری در‌این روایت یک مجموعه از سپاه کشور مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد ایران به سرکردگی

زینل خان شاملو نزدیک به کردستان از سپاه عثمانی ناکامی خورد و پیرو آن سوراخ‌ها وارد محدوده کشور ایران شدند، ولی جنبش سلطان صفی به سوی بغداد، سردار عثمانی را به رخنه‌ محاصره آن شهر آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد واداشت. [۱۰]

در سال ۱۰۴۵ ق./ ۱۶۳۶ م. دولت عثمانی مجدد به خاک کشور ایران حمله کرد و نزدیک به نخجوان تاخت و تاز نمود، ایروان را محاصره و تبریز را تسخیر و غارت کرد و قسمتی از آن را به حریق کشید، البته به انگیزه سرمای شدید ناچار به رجوع و برگشت شد. پادشاه صفی آذربایجان را پس گرفت و ایروان را نیز از محاصره معاند خارج آورد و به این سیرتکامل پاد شاه عثمانی این توشه هم رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد ناکام ماند.

[۱۱] با این حالا تضارب‌های کشور ایران و عثمانی به نقطه پايان نرسید. بعد از چندی گشوده تاخت و تاز ارتش عثمانی به خاک کشور‌ایران شروع شد. این توشه بغداد مجدد به محاصره زمین‌خورد و با آنکه مجاورت شش ماه در قبال هجوم سپاه عثمانی مقاومت کرد، البته عاقبت به منجر عدم وجود آذوقه، شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد تسلیم شد.(۱۰۴۸ ق)

وحید قزوینی نوشته میباشد:

«قشون آل عثمان به سرکردگی خویش پاد شاه خواسته، عراق عرب را گزینه حمله قرار اعطا کرد. آنها توانستند یکی‌از اعضاء شریف و گرانبها این مرزوبوم را از تن مستقل نمایند.» [۱۲]
معاهده زهاب
نوشته ی علمیٔ مهم: معاهده زهاب
در سال ۱۰۴۹هـ / ۱۶۳۹ م. بغداد از کشور ایران مستقل شد و مبنی بر سازگاری طومار‌ای که فی مابین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت عثمانی تهیه و تنظیم شوید، این طلاق رسمیت یافت. مستوفی درباره این سازگاری طومار اینگونه نوشته میباشد:

«... به هر تقدیر پس از وارد شدن ایلچیان و طی مراتبی، بنای مصالحه گردیده، کیفیت را به سرویس نواب تسلط پهنا کرده، بعداز رخصت صلح کرده، سنور بسته، صلحنامچه از طرفین نوشته به یکدیگر امانت، رومی به ولایت خویش و قزلباش به اصفهان مراجعت کرده، نواب رضوان جای به انتظام کارها کشور ایران پرداخته...» [۱۳]
این سازگاری که تفاهم نامه آن در محل زهاب بسته شد، به «معاهده زهاب» دارای شهرت میباشد.[یادداشت ۱] با این صلح، بغداد به دست امرای آل عثمان به‌زمین‌خورد و ایروان از اسیب سپاه عثمانی در پشتیبانی ماند. نماینده کشور ایران در‌این هنگام محمدقلی خان بود.[۱۴]

این سازگاری زیرا بیشتر منافع عثمانی را تأمین میکرد، دوام یافت و نتایج ادامه‌اش هم آن شد که سپاه کشور‌ایران به ندرت روحیه آسایش طلبی به خویش گرفت و آن سیرتکامل که روحیه فرمانروا صفی اقتضا داشت، دیگر ذوق وسلیقه و عشق و علاقه‌ای به نزاع آرم نداد. این عهدنامه در حین معدود پاد شاه و کریم ومهربان خان زند نیز گزینه دقت سپاه کشور‌ایران و قشون ینی چری بود و آن‌ها پیوسته بدان استناد می‌نمودند.

در متن ترکی عباس طومار درباره‌ی محتوای این معاهده اینگونه آمده میباشد:

«... شمس الدین محمدقلی بیک ایشیک آقاسی ایلچلیک طریقتله گلوب فرمان روا حضرتلی صلاح ذات البین و صلح و صلح جانبین خصوصتین عزم ایدوب التیام مبارزه و جدال و رفع غبار حرب و قتال التماس طلب ایتمکین...» [۱۵]
پانویس
مستوفی، زبدة التواریخ، ۱۳۷۵ش، ص۱۰۵.
شعبانی، تاریخ اجتماعی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۶۷ش، ص۱۵.
هدایت، روضة الصفای ناصری، ۱۳۸۰ش، ج ۸، ص۶۸۷۷ ؛ اصفهانی، خلاصه السیر، ص۱۵۴، ۱۴۷،۱۲۶
هدایت، روضة الصفای ناصری، ۱۳۸۰ش، ج ۸، ص۶۸۸۰.
تاورنیه، سفرنامه تاورنیه، ۱۳۳۶ش، ص۴۸۸-۴۸۷.
وحید قزوینی، عباسنامه، ص۱۷۸؛ مرعشی، مرعشی صفوی، مجمع التواریخ، ۱۳۶۲ش، ص۴۹؛ لاکهارت، انقراض سلسله صفویه، ۱۳۸۰ش، ص۲۶؛ سایکس، تاریخ جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۳۵ش، ج ۲، ص۳۰۰.
لاکهارت، انقراض سلسله صفویه، ۱۳۸۰ش، ص۲۱.

اساتید و اذن اجتهاد
سیدابوالقاسم خویی، ضمن آنکه به گفته خویش، از محمدحسین نائینی و محمدحسین اصفهانی بیشترین به کار گیری علمی را برده و زمان‌ای بدون نقص از دانش اصول و بعضا کتاب‌های فقاهتی را از آنها آموخته، از اساتید دیگری مثلا روضه خوان الشریعه (درگذشته ۱۳۳۸ق)، مهدی مازندرانی (درگذشته ۱۳۴۲ق) و آقا ضیاء عراقی[۱۲] نیز خاطر مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نموده است.

برخی دیگر از استادان خویی عبارتند از محمدجواد بلاغی نجفی در دانش حرف، عقاید و تعبیر، سید ابوتراب خوانساری در دانش رجال و درایه، سید ابوالقاسم خوانساری ریاضی (درگذشت: ۱۳۸۰ق) در دانش ریاضی ها، سید حسین بادکوبه‌ای در فلسفه و عرفان و همینطور آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد سید علی حاکم.[۱۳]

سیدابوالقاسم در حین زمان علم آموزی خویش در حوزه علمیه نجف، با سید محمدهادی میلانی (درگذشته ۱۳۹۵ق)، سید محمدحسین طباطبایی (درگذشته ۱۴۰۲ق)، سید صدرالدین جزایری، علی‌محمد بروجردی (درگذشته ۱۳۹۵ق)، سید حسین خادمی و سید محمد حسینی همدانی مباحثه رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می‌نموده است.[۱۴]

خویی در سال ۱۳۵۲ق از اکثری از استادان حوزه علمیه نجف اذن اجتهاد اخذ نموده است؛ محمدحسین نائینی، محمدحسین غروی اصفهانی، آقا ضیاء عراقی، محمدحسین بلاغی، میرزا علی آقا شیرازی، و سید ابوالحسن اصفهانی از این شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گزاره‌اند.[۱۵]

مرجعیت
شروع مرجعیت خویی به روشنی مشخص و معلوم وجود ندارد، ولی اکثری از منابع، شروع دور از شوخی مرجعیت او‌را بعداز درگذشت بروجردی دانسته و تأکید کرده‌اند که بعد از درگذشت سید محسن طباطبائی حکیم، خویی مخصوصاً در عراق، مرجع بلندتر شناخته می شد[۱۶] و مقام مرجعیت وی میان شیعه ها کشور ایران هم اصلی گزارش گردیده است.[۱۷] خویی، به عنوان مثال مراجعی دانسته گردیده که دربین اکثر شیعه‌ها، اعم از عرب و غیرعرب، نفوذ چشمگیری داشته میباشد.[۱۸]

۱۴ نفر از مجتهدین نجف مثلا صدرا بادکوبه‌ای، سید محمدباقر صدر، سید محمد شیخ، مجتبی لنکرانی، موسی زنجانی، یوسف کربلائی، سید یوسف حکیم، و سید جعفر مرعشی اعلمیت خویی را اعلام کردند.[۱۹] سید موسی صدر از سوی مجلس اعلای اسلامی شیعه‌ها لبنان، خویی را مرجع اعلم معرفی کرد.[۲۰]

درس دادن

درس دادن خویی در مسجد الخضراء نجف
ابوالقاسم خویی در علاوه بر علم آموزی در حوزه علمیه نجف، به درس دادن هم سرگرم بوده و به نقل از منابع متعدد، هر کتابی را که می‌آموخته، آن را درس دادن می‌نموده است.[۲۱]

بعد از درگذشت محمدحسین غروی نائینی و محمدحسین غروی اصفهانی، مجلس درس سید ابوالقاسم خویی و محمدعلی کاظمی خراسانی، از درس‌های اساسی نجف گزارش گردیده و بر این محور، بعد از درگذشت کاظمی خراسانی، مجلس درس خویی، از مجالس پر اسم و رسم حوزه درسی نجف معرفی شد‌ه‌است.[۲۲] چنان‌که خویی در معاش‌طومار خودنوشت آورده، در علاوه بر سال‌های وقت گیر درس دادن، جز در روزهای بیماری و مهاجرت، هیچ‌گاه دست از یاد دادن شاگردان خود نکشیده میباشد.[۲۳] وی به صورت کلی ۷۰ سال به درس دادن دروس سطح و بیرون در حوزه نجف پرداخته و مبتنی بر منابع، مجاورت پنجاه سال، مجلس درسی اسم‌آوری در حوزه علمیه نجف را ذمه ‌دار بوده و طلابی از جمهوری اسلامی ایران، هند، افغانستان، پاکستان، عراق، لبنان و بعضی کشورهای دیگر، در درس وی حاضر می‌گردیده‌اند.[۲۴]

خویی، یک عصر بی نقص درس بیرون فقه و شش زمان درس بیرون اصول فقه را به شاگردان خویش یاددادن بخشید. وی همینطور در یک عصر کوتاه به درس دادن تعبیروتفسیر قرآن پرداخت.[۲۵]

مناسبات سیاسی ادریسیان
خوارج یکی دولت‌های اهل یک محل ادریسیان بودند که به دلایل عقیدتی و سیاسی، رابطه ها پرتنشی با آنها داشتند. ادریس دوم با خوارج به‌شدت عکس العمل کرد و فرزندش نیز با آن ها رابطه ها تیره‌ای داشت.[۵۸] نبرد در بین خوارج و ادریسیان تا نقطه نهایی زمانٔ اولیه حکومت ادریسی ادامه داشت و یک توشه، در عصرٔ علی بن قدمت بن ادریس به تصرف نصیب‌هایی از پایتخت ادریسیان سبب مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شد.[۵۹]

رابطه ها آل‌ادریس با همسایگان اُمَاو خویش نیز بر پایه دشمنی میچرخید. ولی در قول ابوالعیش احمد بن قاسم، از حاکمان ادریسی زمانٔ دوم، آن ها در زمرهٔ دوستان اُمَویان آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد درآمدند.[۶۰]

اَغلبیان دیگر اهل یک محلٔ حکومت ادریسی، گرچه گاهی از آنان در قبال امویان حفاظت می کرد، استدلال فشار دستگاه خلافت عباسی بر ادریسیان بود.[۶۱] فاطمیان نیز در ازای ادریسیان سیاست دوگانه‌ای داشتند و در غایت قلمرو آل‌ادریس را تصرف و آنان را خراج‌گذار رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد خویش کردند.[۶۲]

ادریسیان در نقطع ی عطف اقتدار
اورده شده که دولت ادریسی به دربار شارلمانی سفیر رسول میباشد.[۶۳]

قلمرو ادریسیان
ادریسیان بر مغربِ اَقصیٰ حکومت می‌کردند که قابل‌تطبیق بر مرزو بوم‌هایی از دو مرزو بوم مراکش و الجزایر کنونی شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[۶۴]

حکومت ادریسی در زمان‌ٔ ابتدا که دارنده اقتدار و استقلال بود توانست قلمرو حکمرانی خویش را در شمال تا وَهران و تِلِمسان نیز پیشرفت دهد؛[۶۵] همچنان‌که در جهت جنوب نیز تا سوس اقصی و حتی بخشها جنوبی‌خیس آن پیش‌ رفتند.[۶۶] نهر مولویه نیز به‌تیتر سرحد شرقی حکومت آنها معرفی شد‌ه‌است.[۶۷]

در عصرٔ نخستین حکومت ادریسی، شهر فاس که به‌امر ادریس دوم سازه گردیده بود پایتخت ادریسیان بود.[۶۸] در عصرٔ دوم، سلطهٔ ادریسیان از یکسری شهر مثلا بَصره (شهری‌ در مغرب‌ اقصی‌ٰ، بین‌ طَنجَه‌ و فاس‌[۶۹])، اَصیل و حَجَرالنَّرمز بالاتر نرفت.[۷۰]

شخصیت‌های ادریسی در زمان تاریخ
ادریسیان که به عنوان تسلط شناخته میشوند همچنان نزد عموم مغرب دارنده احترام می باشند.[۷۱] تسلط جُوطی، مَشیشی، عَلَمی و وزانی به عنوان مثال قوم و قبیله‌های ادریسی شناخته‌گردیده و جانور می باشند.[۷۲]

در حین تاریخ، دربین قبیله ادریسی، اشخاص تأثیرگذار و مشهوری وجود داشته‌اند که در منطقههای متفاوت علمی، فرهنگی، سیاسی و... دارنده تاثیر بوده‌اند. شریف ادریسی، عبدالقادر جزائری، محمد بن علی العلوی و برادران غِماری از شخصیت‌های شناخته‌گردیدهٔ ادریسی بوده‌اند.

بابا امام مجال(عج)، امام حسن عسکری(ع)، امام یازدهم شیعه‌ها دوازده‌امامی میباشد که بعداز شهید شدن امام هادی(ع) در سال ۲۵۴ تا سال ۲۶۰ق، امامت شیعه ها را بر ذمه داشت.[۱۰] مامان امام فرصت(عج) به اسم‌های زیادی به عنوان مثال نرجس، سوسن، صقیل یا این که صیقل، حدیثه و حکیمه[۱۱] خوانده گردیده و چهار سیرتکامل داستان درباره سرگذشت و خصوصیت‌های او نقل گردیده‌است؛ بر پایه ی روایتی که روحانی صدوق در کمال‌الدین و مجموع النعمة مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نقل کرده،

[۱۲] شاهزاده‌ای رومی بوده و در داستان‌هایی دیگر، سوای اشاره به سرگذشت وی، فقط به تربیت مامان امام مجال در منزل حکیمه دختر امام جواد(ع) اشاره گردیده‌است.[۱۳] بنابر روایاتی که مسعودی در ثابت الوصیة نقل کرده[۱۴] مامان امام مجال ضمن تربیت در منزل عمه امام یازدهم ، در به عبارتی منزل هم به جهان آمده میباشد. در احادیث دیگری مامان امام فرصت(عج)، کنیزی سیاه‌پوست معرفی شد‌ه‌است.[۱۵] علامه مجلسی می گوید احادیث اخیر با احادیث دیگر دراین باره اختلاف داراست، مگر آنکه آنها‌را درباره مامان باواسطه یا این که آموزگار امام فرصت تلقی آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد کنیم.[۱۶]

چنانکه در دانشنامه مهدویت آمده میباشد مامان امام حسن عسکری(ع) و مادربزرگ امام فرصت(عج) که در احادیث به اسم جَدّه شناخته می شود، بعداز شهید شدن امام عسکری(ع) کارها شیعه ها به‌طور عمده بر دوش وی قرار گرفته بود.[۱۷] همینطور حکیمه دختر امام جواد(ع) و عمه امام عسکری(ع)، هم زمان با چهار امام معاش کرده و بر طبق منابع شیعه، شاهد و راوی به دنیا آمدن امام مجال(عج) بوده میباشد، مامان امام فرصت در منزل وی تربیت گردیده و بخش اعظمی از احادیث درباره به دنیاآمدن امام مجال از وی نقل رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گردیده‌است.[۱۸]

جعفر بن علی، عموی امام فرصت(عج) بعداز شهیدشدن امام عسکری(ع) مدعا امامت شد و به همین عامل جعفر کذاب خوانده می گردد؛ منابع روایی، اورا اهل فسق و فجور و گناهان تعالی دانسته‌اند.[۱۹] وی ضمن ادعای امامت و انکار وجود وارث برای امام عسکری(ع)، دولتمردان وقت را بر ضد امام دوازدهم تحریک کرد.[۲۰] بر پایه ی بعضی منابع، وی تا نقطه پايان معاش بر ادعای خویش باقی ماند و خویش را امام می‌دانست. بعضا دیگر از منابع نوشته‌اند که وی از ادعای خویش دست برداشت و توبه کرد و شیعه‌ها به مکان جعفر کذاب، اورا جعفر تواب می‌خواندند. او در ۴۵ سالگی در سامرا درگذشت.[۲۱] محسن امین مولف اعیان الشیعه هم فارغ از بیان منبع جعفر را با تیتر تَوّاب معرفی نموده است.[۲۲] در بیشتر منابع شیعه و سنی از امام فرصت(عج) به‌تیتر صرفا فرزند امام حسن عسکری(ع) حافظه گردیده است،[۲۳] هر تعدادی بنابر قسم دیگری، او دو اخوی و سه خواهر شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد داراست.[۲۴]

به دنیاآمدن امام مهدی
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: میلاد امام مهدی(عج)
مجال: نصفه شعبان ۲۵۵ و ایده ها دیگر
درباره سال میلاد امام دوازدهم شیعه‌ها اختلافاتی وجود داراست؛ بخشی از منابع دیرین به تاریخ میلاد وی نپرداخته و آن را پنهان دانسته‌اند،[۲۵] البته احادیث اکثری از شیعه و بعضا از اهل‌سنت، سال تولد امام دوازدهم شیعه ها را ۲۵۵ق[۲۶] یا این که ۲۵۶ق[۲۷] دانسته‌اند. این عدم وضوح درباره ماه میلاد نیز وجود داراست، ولی لحاظ دارای شهرت ماه شعبان میباشد و بخش اعظمی از منابع سابق شیعه نیز همین ماه را ذکر کرده‌اند.[۲۸] در عین درحال حاضر بعضی از منابع شیعه و سنی، ماه‌های دیگری به عنوان مثال رمضان،[۲۹] ربیع‌الاول یا این که ربیع‌الثانی را ماه به دنیاآمدن امام مجال دانسته‌اند.[۳۰]

منابع تاریخی درباره روز ولادت امام دوازدهم، گزارش‌های مختلفی دارا هستند که بین آن‌ها، روز نصفه شعبان گزارش پر اسم و رسم و دارای شهرت میباشد[۳۱] که فی مابین عالمان شیعه، کلینی،[۳۲]مسعودی،[۳۳]روضه خوان صدوق،[۳۴]روضه خوان اثر گذار[۳۵] روحانی طوسی، امین‌الاسلام طبرسی، ابن‌طاووس، علامه حلی، شهید نخستین، روحانی بهایی، و دربین محققان اهل‌سنت ابن‌خلکان، ابن‌صباغ مالکی، شعرانی حنفی، و ابن‌طولون، این عهدوپیمان را گزارش کرده‌اند.[۳۶]

مسموم کردن امام حسن(ع)
سازه بر منابع تاریخی، جعده امام حسن(ع) را مسموم کرد و بر تاثیر همین مسمومیت به شهید شدن رسید.[۹] به گفته روحانی موثر، معاویه بعد از آنکه تصمیم گرفت برای ولایتعهدی پسرش یزید بیعت بگیرد، صد هزار درهم برای جعده ارسال کرد و به وی وعده بخشید که در عوض مسموم کردن شوهرش، اورا به وصلت یزید درخواهد مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد آورد.

[۱۰] هرچند از بعضا منابع گفته شده که جعده به منجر کینه‌ای که از امام حسن(ع) داشت اورا مسموم کرد.[۱۱] ولی مادلونگ اسلام‌شناس آلمانی(زاده ۱۳۰۹ش) این نظر را دارد عملکرد معاویه برای ولایتعهدی یزید، احادیث مسموم شدن امام حسن به تحریک معاویه و به دست جعده را پذیرش آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می‌نماید.[۱۲]

بنابر روایتی که قطب راوندی نقل کرده، امام حسن(ع) بعد از نوشیدن شربت مسموم، جعده را لعن و نفرین کرد.[۱۳] همینطور قیس بن عمرو بن صاحب دارای اسم و رسم به نجاشی از شاعران شیعی در شماتت جعده، قصیده‌ای را سروده میباشد.[۱۴] فرزندانش را «بنی مُسِمّة الازواج؛ فرزندان زنی که شوهرانش را مسموم می‌نماید»، رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می‌خواندند.

[۱۵] براساس گزارش روضه خوان اثرگذار در پند هنگامی که لحظه شهید شدن امام حسن (ع) نزديک شد، آن حضرت برادرش حسين بن علی (ع) را طلب کرد و به وی اعلام‌کرد:اى اخوی! به زودى از تو غیروابسته می‌‏نحس و به ديدار معبود خویش، نائل می‌‏گردم. منرا مسموم کرده‌اند و امروز پاره جگرم میان تشت زمین خورد؛ می دانم چه کسى به اینجانب سم داده میباشد...اینجانب در پيشگاه آفریدگار با وى دشمنى خواهم کرد؛ اما قسم به حقى که بر تو دارم از تو میخواهم سخنی در این مورد نگویی ( اين پيشامد و مرتکب آن را تعقيب نکن) و معطل قضای الهی درباره اینجانب شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد باش. [۱۶]

وصلت‌های دیگر
به گفته ابوالفرج اصفهانی، معاویه به وعده خویش فعالیت نکرد و به تزویج جعده با یزید رضایت نداد.[۱۷] وی می‌خاطرنشان کرد:

میترسم آنچه را در مسموم کردن فرزند فرستاده آفریدگار(ص) جایز داشتی درباره فرزندم اعمال دهی.[۱۸]
به نقل از منابع تاریخی، جعده بعد از شهیدشدن امام مجتبی(ع) با یعقوب بن طلحه بن عبیدالله وصلت کرد.[۱۹] و برای وی سه پسر به اسم‌های اسماعیل، اسحاق و ابوبکر به عالم آورد که اسماعیل و اسحاق به هنگام حیات بابا از جهان رفتند.[۲۰] یعقوب بن طلحه در حادثه حره در سال ۶۳ق کشته شد.[۲۱] جعده بعد از وی با عباس فرزند والا عبدالله بن عباس وصلت کرد و برای وی پسری به اسم محمد و دختری به اسم قریبه به جهان آورد که از این دو نسلی باقی نماند.[۲۲]

جستارهای متعلق