بهترین مرجع مسجد غدیر باباعلی مشهد

تبار و به دنیاآمدن مختار
مختار در سال نخستین هجری مقارن با ۶۲۲ میلادی در طائف دیده به جهان گشود. بابا وی، ابوعبید بن مسعود بن عمرو بن عوف بن عقده بن قسی بن منبه بن دیده نشده بن هوازن ثقفی، از خویشان بنی ثقیف بود. بابا وی از صحابه‌های محمد و از فرماندهان سپاه اسلام به‌شمار میرفت که در پیکار پل با شاهنشاهی ساسانی (۶۳۴ میلادی) کشته شد. مامان وی، دومه دختر عمرو بن وهب بود.[۱][۲][۳] قوم بنی‌ثقیف یکی شاخه‌های خویشانٔ گران قدر قیس عیلان به‌شمار مسجد غدیر بلوار معلم مشهد می‌آمد.[۴]

لقب‌ها
لقب مختار را ابواسحاق نوشته‌اند و کنیه وی «کیسان» در معنای زیرک و باذکاوت بوده میباشد. بنابر داستان اصبغ ابن نباته، «کیسان» از سوی علی بن ابی‌طالب و در کودکی به مختار داده مسجد غدیر فلاحی مشهد گردیده بود.[۱]

مسئله تاریخی

علی پایتخت خلافت را از مدینه به کوفه مسجد بابا غدیر مشهد منتقل کرد.
پیرو مرگ محمد در سال ۶۳۲م، ابوبکر به خلافت رسید. وی بعداز دو سال درگذشت و قدمت بن خطاب جانشینش گشت. وی فتوحات مسلمان را که از مجال ابوبکر استارت گردیده بود، ادامه و بسط بخشید[۵] و بابا مختار، ابوعبید را به جناح عراق در قبال شاهنشاهی ساسانی اعزام کرد. عاقبت، ابوعبید در نوامبر ۶۳۴م و در نزاع پل کشته شد.[۶] در سال ۶۴۴م، قدمت به دست برده‌ای پارسی به اسم غالب نهاوندی کشته شد و جانشینش عثمان برای دوازده سال به فرمانروایی پرداخت و عاقبت وی نیز در ۶۵۶ به‌دست شورشیان مسلمان مسجد بابا قدرت مشهد کشته شد.[۵]

بعد از مرگ عثمان، علی بن ابی‌طالب، داماد و پسر عموی محمد، به خلافت رسید و پایتخت خلافت را از مدینه به کوفه جابجایی اعطا کرد[۵] شماری از صحابه رسول به عنوان مثال معاویه فرمان‌دار سوریه، خلافت علی را نپذیرفتند و براین اساس نزاع داخلی فی مابین مسلمان ها درگرفت. در ژوئیه ۶۵۷م، پیکار صفین با تخلف نیروهای علی از حمله و درخواست معاویه برای حکمیت به آخر رسید. علی با اکراه رای زنی را عهده دار شد، ولی گروهی از نیروهایش که ابعاد به خوارج دارای اسم و رسم شدند، مبادرت علی را در تایید حکمیت محکوم کردند و آن را یک بدعت نامیدند. حکمیت نتوانست اختلاف و زد خورد علی و معاویه را نقطه پايان دهد. عاقبت، در ژانویه ۶۶۱، علی به دست یکی خوارج کشته شد.[۵]

حسن، پسر تعالی علی، به خلافت رسید، ولی معاویه خلافت اورا به بحران کشید و به عراق یورش پیروزی.[۵] در اوت ۶۶۱، حسن با معاهدهٔ صلحی، خلافت را به معاویه واگذار کرد و از آن پس پایتخت خلافت به دمشق منتقل شد. معاویه یک سری سال قبل از مرگش، فرزندش یزید را تحت عنوان جانشینش معرفی کرد و بنابراین خلافت بنی‌امیه را محور‌ریزی کرد. نامزدی یزید منجر مخالفت علویان شد؛[پ ۱] چون آن را نقض‌کننده معاهده صلح می‌دانستند که در آن توافق گردیده بود تا معاویه جانشینی برای خویش برنگزیند.[۷]

عدی بن حاتم طائی

عَدِیّ بن حاتِم طائی (درگذشت ۶۷ق.) از صحابه نبی(ص) و اصحاب امام علی(ع). وی در مبارزه‌های جَمل، صفین و نَهروان به نگهبانی از امام علی(ع) کمپانی کرد. همینطور در خلافت امام حسن(ع) عموم را به پیوستن به سپاه وی و مبارزه با معاویة بن ابی‌سفیان تشویق میکرد. عدی در قبال معاویه آشکارا بر محبت خویش به امام علی(ع) تأکید و از وی هواخواهی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میکرد.

عدی فرزند حاتِم طائی و تعالی قوم و قبیله طَیِّء بود. وی در قیام مختار کمپانی نکرد و با وی مخالفت هم نکرد. با این هم اکنون برخی از اشخاص قوم‌اش که مخالف مختار بودند را نزد وی شفاعت آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میکرد.

تبار و مقام
عدی از صحابه فرستاده بود. پدرش حاتم طایی در نادانی به سخاوت زبانزد بود.[۱] عدی را شخصی سخنور، حاضرجواب و گرانقدر قوم و قبیله خویش رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد دانسته‌اند.[۲]

عدی در سال ۶۷ در حکومت مختار در کوفه از عالم رفت.[۳] مرگ اورا در سال ۶۸ق و ۶۹ نیز گفته‌اند.[۴] و فوتش را در ۸۲ یا این که ۱۲۰ سالگی شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد دانسته‌اند.[۵]

از عدی بن حاتم نقل گردیده‌است که هر گاه بر فرستاده(ص) وارد می‌شدم برای نشستن اینجانب، جا گشوده میکرد.[۶] فرستاده اورا مأمور عده‌آوری صدقات (زکات) خویشاوندان طیّء و بنی‌اسد کرد.[۷]

ماجرای اسلام آوردن
عدی بن حاتم قبل از تایید اسلام، بر دین نصرانیت و مدیرِ خاندان طیّء بود.[۸] در ربیع‌الثانی سال ۹ هجری رسول(ص)، امام علی(ع) را با سپاهی به سوی مرزو بوم طیّء ارسال کرد[۹] زمانی عدی از این قصه مطلع شد، خانواده و میزان دارایی خویش را به شام ارسال کرد البته خواهرش به اسارت سپاهیان اسلام درآمد و به مدینه منتقل شد. خواهر او از فرستاده(ص) درخواست کرد که بر وی منت گذارد و آزادش نماید. رسول درخواست اورا به عهده گرفت و او‌را به یاور قافله‌ای از طایفه طیء به سوی شام روانه کرد.[۱۰] هنگامی وی نزد عدی رسید. عدی نظرش را درباره فرستاده جویا شد وی اعلام‌کرد هر چه زودتر نزد وی برو چرا‌که در‌صورتی‌که واقعاً نبی باشد کسی که زودتر به وی ایمان بیاورد برتری دارااست و در صورتی‌که فرمانروا باشد از عزت تو کاسته نمی شود. عدی حیث اورا به عهده گرفت و به مدینه رفت و بعداز واکنش رسول و رای زنی با وی اخذ که وی واقعا رسول میباشد و اسلام آورد.[۱۱]

اسلام آوردن عدی را در سال نهم یا این که دهم هجری بیان کرده‌اند.[۱۲]

کمپانی در نبرد‌های عصر خلفا
عدی در ماجری ارتداد که بعد از رحلت نبی(ص) فیس بخشید، بر اسلام باقی ماند و از ارتداد خویشان خویش نیز خودداری کرد.[۱۳] وی صدقات خاندان طیء را نزد ابوبکر آورد.[۱۴] و در پیکار‌های جایگاه که در زمان خلیفه اولیه چهره اعطا کرد کمپانی کرد[۱۵] و در مبارزه با طلیحه که مدعا نبوت بود،[۱۶] فرماندهی جبهه راست را بر ذمه داشت.[۱۷] همینطور در عصر خلیفه دوم در فتوحات اسلامی (عراق و کشور‌ایران) کمپانی کرد[۱۸] وی در خلافت عثمان به معارضان وی پیوست و ابن‌اعثم اورا جزو قاتلان عثمان برشمرده میباشد.

فرزند غایب
به‌نوشتهٔ جاسم حسین، ابوسهل نوبختی (و. ۳۱۱ ه‍.ق) داستان می‌نماید اصحابِ سِرِّ حسن عسکری که روایات او را داستان می‌کردند و نایبانِ وی بودند، بعداز مرگ او متّفق‌القول بودند وی از خویش پسری برجا نهاده که امام میباشد. آنها شیعه‌ها را از پرسیدنِ اسمِ وی و افشای وجودش برای معاندان جلوگیری کردن مسجد غدیر بلوار معلم مشهد می‌کردند.

[۴۵] همینطور طبق گزارش‌های روحانی صدوق، روضه خوان طوسی و رِجالِ نَجاشی، حسن عسکری قبل از فوت، پسر خویش را به‌تیتر جانشین به چهل بدن از اصحاب نزدیکش معرفی کرده و به آنها فرمان داده در طی غایب بودنِ او از عثمان بن سعید و پسرش محمد بن عثمان اطاعت مسجد غدیر فلاحی مشهد نمایند.

[۴۶] نصیب گرانقدر‌تری از شیعه‌ها این لحاظ را پذیرفتند هر یک‌سری در بدوِ فرمان در امر فرصت به دنیا آمدن، اسم او و اینکه آیا او مهدیِ قائم میباشد یا این که نه اختلاف داشتند.[۴۷] البته به‌نوشتهٔ مدرّسی تا فرصت مرگ حسن عسکری صحبتی از فرزندِ او به‌در میان خلا و حسن عسکری نیز در وصیتش فقط از مادرش ذکر مسجد بابا غدیر مشهد شده بود.

بعداز مرگ وی، اصحاب نزدیکش به رهبری عثمان بن سعید عَمْری، این موضوع را اعلام کردند که حسن عسکری پسری می‌داشته که جانشینِ مشروعِ امامت میباشد. طبق گفتهٔ عمری، این پسر نهفته نگاه داشته گردیده بود، زیرا بیم آن میرفت که بوسیله دولت بازداشت گردد و به‌قتل رسد. در مقابل، فاطمه (خواهر حسن عسکری) و جعفر (اخوی حسن عسکری) اعلام کردند که فرزندی از امامِ شیعه به‌جهان مسجد بابا قدرت مشهد نیامده‌میباشد.

حکیمه، عمهٔ حسن عسکری، نیز به وجود فرزندی از حسن عسکری معتقد بود (در روایتی خویش شاهد به‌جهان داخل شدن بوده‌میباشد؛ ولی در روایتی دیگر از وی گفته شده که خویش، ولادت فرزند حسن را ندیده، بلکه از طومار‌ای که حسن به مادرش نوشته بود از ولادتِ این فرزند با خبر شده است).[۴۸]

به‌نوشتهٔ مدرّسی در‌این مجال، نایبان امامِ درگذشته (امام یازدهم)، پافشاری در نگاه داشتنِ این اطمینان داشتند که فرزندی از عسکری در غایب بودن میباشد که به امر خداوند قیام خواهد نمود. معتقدانِ این بینش، آماجِ حمله کلیهٔ جبهه‌ها بودند و گزینهِ مخالفتِ شدید قرار می‌گرفتند. عباسیان به‌ویژه نگرانِ جانشینِ موعودِ عسکریِ در غایب بودن بودند. معتمد بدین برهان امر کرد منزلٔ امام را بگردند (کلیهٔ اتاق‌ها را بعداز کاوش قفل می‌کردند). سعی‌هایی شکل گرفت تا مشخص گردد آیا امام از خویش فرزندی به‌جا نهاده‌میباشد یا این که نه و ماماهایی در بقعه امام گماشته شدند تا هرگونه بارداری را تشخیص دهند. یک کدام از کنیزان که مشکوک به بارداری بود، در قرنطینه‌ای در یک منزلٔ منحصر به فرد زیرِ محافظت قرار گرفت. در موردی دیگر، همسر عسکری به‌اسم صیقل زندانی شد که چرا محلِ اختفای پسرش را نمی‌گوید. این حالت، تاوقتی‌که خلیفه مشغولِ ناآرامی‌های سیاسی شد که بوسیله صاحب و مالکُ الزَّنْج و حاکمان استان‌های کشور ایران، مصر و سوریه ساخت و ساز گردیده بودند، ادامه یافت. عباسیان همینطور جعفر، اخوی عسکری و مدعاِ مقامِ امامت را گزینه امان قرار دادند تا در خانوادهٔ امام نزاعی برقرار نماید. منابع شیعه، جعفر را فردی دنیادوست و لذت‌جو معرفی می‌نمایند که برای امام شدن از اهرم‌های فشارِ مختلفی (در هنگام خلافت معتمد) بهره مند شد و بیشتر از یک توشه سعی بر بدنامیِ افرادی نمود که باور به امامتِ فرزندِ غایبِ عسکری داشتند.[۴۹]

خطبه فدکیه
نوشته‌علمیٔ مهم: خطبه فدکیه
بعداز بی‌فیض ماندن دادخواهی فاطمه(س) نزد ابوبکر، فاطمه به مسجد فرستاده رفت و خطبه‌ای را در توده صحابه خواند. فاطمه(س) در‌این سخنرانی که به خطبه فدکیه دارای اسم و رسم میباشد[۴۹] از غصب خلافت ذکر کرد و صحبت ابوبکر که پیامبران ارث نمی‌گذارند را کتمان کرد که طبق چه رسمی اورا از ارث بابا محروم نموده است؟! آیا آیه‌ای از قرآن اینگونه گفته میباشد؟! و آن گاه او‌را به دادگاه معبود در روز رستاخیز واگذار کرد و یاران نبی را به سوال گرفت چرا در مقابل این ستم‌ها ساکت نشسته‌اند. فاطمه(س) اعلام کرد که آنچه آنها (ابوبکر و اطرافیانش) کرده‌اند، شکستن قسم میباشد و در نقطه پایان خطبه، ننگ فعالیت آن‌ها را جاودانی و سرنوشت آن را دوزخ وجهنم مسجد غدیر بلوار معلم مشهد خواند.[۵۰]

نارضایتی فاطمه تا نقطه پایان قدمت
سازه بر روایاتی که در درست بخاری از صحاح اهل‌سنت نقل گردیده‌است حضرت فاطمه(س) از ابوبکر و قدمت اندوهگین شد و تا مجال شهید شدن بر آن دو غضبناک بود.[۵۱] احادیث دیگری نیز با همین مضمون از اهل‌سنت نقل شد‌ه‌است.[۵۲] نقل شد‌ه‌است ابوبکر و قدمت برای جلب رضایت فاطمه(س) تصمیم گرفتند با وی دیدار نمایند؛ ولی فاطمه نپذیرفت. آن ها آن گاه با واسطه قراردادن امام علی(ع) با فاطمه دیدار کردند. حضرت فاطمه(س) در‌این دیدار این حدیث بضعه را که رسول درباره شأن و رده وی گفته بود یادآور شد و از آن‌ها مسجد غدیر فلاحی مشهد راضی نشد.[۵۳]

برخورد امام علی(ع)
بر شالوده روایتی که در بحارالانوار نقل شد‌ه‌است، بعد از مصادره فدک، امام علی(ع) به مسجد رفت و به ابوبکر اعتراض کرد چرا فاطمه را از چیزی که رسول(ص) مسجد بابا غدیر مشهد به وی بخشیده، بازداشتن نموده است. ابوبکر شاهدِ عادل طلبید که امام علی(ع) برهان کرد در حالتی‌که چیزی در اختیار کسی باشد و دیگری مدعا آن گردد، مدعا می بایست بینه (برهان و شاهد) بیاورد خیر فاطمه که فدک از قبلی در دستش بوده میباشد.

[۵۴] امام علی(ع) در پی آیه پاک سازی را قرائت کرد و از ابوبکر اقرار گرفت که‌این آیه در شأن امام و خانواده‌اش نازل شد‌ه‌است. بعد از آن پرسید درصورتی که دو شاهد بگویند فاطمه مرتکب بی عفتی گردیده چه عمل خواهی کرد؟ ابوبکر اظهار‌کرد بر فاطمه حَد خواهم زد. امام اعلام کرد به این ترتیب تو شهید شدن اخلاق را بر شهیدشدن خدا ترجیح داده‌ای و کافر خواهی بود.[۵۵] در کتاب احتجاج طبرسی طومار‌ای از امام علی خطاب به ابوبکر گفته شده که در آن با لحنی تهدیدآمیز، از غصب خلافت و فدک حرف مسجد بابا قدرت مشهد گفته میباشد.[۵۶]

فدک در حین خلافت امام علی(ع) نیز در مشت معارضان بود. اگرچه امام علی مبادرت خلفای پیشین را غصب می‌دانست، داوری درباره آن را به خداوند واگذار کرد.[۵۷] درباره اینکه چرا امام علی(ع) تلاشی در پس‌دریافت کردن فدک نکرد، روایاتی در منابع حدیثی آمده میباشد؛ مثلا امام علی(ع) در خطبه‌ای میگوید در صورتیکه امر می‌دادم فدک به ورثه فاطمه(س) برگردد،[یادداشت ۲] به معبود قسم و سوگند عموم از پیرامون اینجانب دور از هم می‌شدند.[۵۸] همینطور در حدیثی از امام درست گو(ع) آمده میباشد: امام علی(ع) در‌این مورد به رسول(ص) اقتدا کرد. فرستاده(ص) در روز فتح مکه منزل‌ای را که قبل از آن از وی به ظلم گرفته گردیده بود، بازپس نگرفت.[۵۹]

در طومار امام علی(ع) به عثمان بن حنیف درباره فدک و داوری درباره آن آمده میباشد: «در ذیل این اسمان صرفا فدک در چنگ ما بود. مردمی بر آن بُخل ورزیدند و مردمی سخاوتمندانه از آن چشم پوشیدند. شایسته ترین داور خداوند میباشد، و من را با فدک و جز فدک چه عمل در حالی که فردا مقام آدمی گور میباشد؟

دستورهای قرآن به همسران نبی
شماری از آیه‌ها قرآن درباره همسران نبی نازل گردیده و دستورهایی خطاب به آنها ذکر نموده است:

کیفر و جایزه همسران فرستاده دوچندان میباشد
مبنی بر آیه يا نِساءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضاعَفْ لَهَا الْعَذابُ ضِعْفَيْنِ وَ كانَ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيراً (۳۰) وَ مَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تَعْمَلْ صالِحاً نُؤْتِها أَجْرَها مَرَّتَيْنِ وَ أَعْتَدْنا لَها رِزْقاً كَرِيماً[احزاب–۳۰-۳۱.] چنانچه همسران نبی کار باتقوا ایفا دهند اجرشان دو موازی و در صورتیکه مرتکب فاحشه شوند، عذابشان دوچندان مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد خواهد بود؛

[۳۱] به دلیل آنکه آن‌ها به جهت انتسابشان به فرستاده در موقعیتی قرار دارا‌هستند که الگویی برای زنان دیگر می‌باشند.[۳۲] همینطور مفسران با استناد به آیه يا نِساءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ؛ ای زنان رسول(ص) شما با بقیه زنان موازی نیستید در حالتی که زهد پیشه فرمایید[سوره احزاب–۳۲] تکلیف آنان‌را هنگفت ‌خیس از سایرافراد دانسته میباشد؛ چون سنجیده وجود ندارد تکلیف یکسان باشد، البته مشوق آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد مختلف.[۳۳]

درصورتی که نبی و آخرت را می خواهید بی آلایش‌‎زیست باشید
مبتنی بر آیه يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَياةَ الدُّنْيا وَ زِينَتَها فَتَعالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَ أُسَرِّحْكُنَّ سَراحاً جَمِيلاً (۲۸) وَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الدَّارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِناتِ مِنْكُنَّ أَجْراً عَظِيماً[سوره احزاب–۲۸-۲۹] همسران فرستاده(ص) در صورتیکه رسول و آخرت را شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میخواهند،

بایستی معمولی‌زیست باشند و در‌حالتی که عالم را میخواهند فرستاده بایستی آنان‌را جدایی دهد و مهرشان را بپردازد.[۳۴] چنان‌که در تعبیروتفسیر مثال آمده میباشد، این آیه در برخورد به ناراضی بودن و گلایه بعضا از همسران رسول(ص) از شرایط معاش دنیوی‌شان نازل گردیده است. آن‌ها با دیدن غنایمی که از پیکار‌ها بخش مسلمان ها میشد، از فرستاده درخواست‌های دنیوی داشتند. فرستاده از اجابت مراد‌های آنان راز گشوده زد و یک ماه از آن ها گوشه‌گیری کرد تا اینکه آیه‌ها نام برده نازل رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شد.[۳۵]

صدای خویش را نازک نکنید
بر مبنا آیه فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ[سوره احزاب–۳۲] همسران رسول(ص) در حرف بیان کردن با مردان نباید صدای خویش را نازک نمایند تا اشخاص شهوت‌ران تحریک شوند.[۳۶]

کلام بهتر بگویید
مطابق آیه وَ قُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفاً[سوره احزاب–۳۲] زنان فرستاده می بایست به طور سزاوار‌ای که آیتم رضای خداوند و فرستاده(ص) و یار و همدم با حق و عدل و داد میباشد حرف بگویند

آرامگاه امام علی کجاست؟
بارگاه مقبره امام علی(ع)
امام علی(ع) در سال ۴۰ هجری به شهیدشدن رسید و سازه به وصیتش مخفیانه دفن شد.[۳۲۹] نهفته بودن قبر امام علی(ع) تا حدود یک قرن ادامه داشت. بعداز افول اقتدار امویان، سبب ساز اختفای قبر حضرت علی(ع) ازبین رفت و مسئله برای آشکاری قبر وی مسجد غدیر بلوار معلم مشهد آماده شد.

[۳۳۰] همگان درین نکته واقعه حیث دارا‌هستند که امام راستگو(ع) قبر امام علی(ع) را آشکار تشکیل داد.[۳۳۱] با این هم اکنون فرصت ظریف آشکار شدن قبر وی برای شیعه ها مشخص و معلوم وجود مسجد غدیر فلاحی مشهد ندارد.

[۳۳۲] برخی آشکار شدن قبر امام علی(ع) به وسیله امام درستگو(ع) را در طی سفاح، اولی خلیفه عباسی (خلافت از ۱۳۱ق تا ۱۳۶ق) [۳۳۳] و برخی نیز در طول منصور[۳۳۴] دو‌مین خلیفه عباسی (خلافت از ۱۳۶-۱۵۸) مسجد بابا غدیر مشهد دانسته‌اند.
فضیلت ها
علی ای همای عفووبخشش تو چه آیتی مسجد بابا قدرت مشهد پروردگار را
که به ماسوا فکندی تمامی سایه هما را
دل در‌صورتی‌که خداشناسی همگی در فیس علی فی مابین
به علی شناختم اینجانب به آفریدگار عهد آفریدگار را
به خداوند که در دو فقید تاثیر از نیستی نماند
چو علی گرفته باشد رمز چشمه بقا را
مگر ‌ای سحاب عفووبخشش تو بباری ارنه جهنم
به شرار قهر سوزد همگی جان ماسوا را
برو ‌ای گدای مسکین در منزل علی زن
که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را
بجز از علی که گوید به پسر که آدم کش اینجانب
چو اسیر آزمایش فعلا به اسیر کن مدارا
بجز از علی که آرد پسری ابوالعجائب
که عَلَم نماید به عالَم شهدای کربلا را
چو به دوست پیمان بندد ز فی مابین پاکبازان
چو علی که می تواند که بسر پیروزی وفا را
خیر پروردگار توانمش خواند خیر انسان توانمش بیان کرد
متحیرم چه نامم شه ملک لافتی را
به دو دیده خون فشانم هِلِه ‌ای باد ملایم بخشش
که ز کوی وی غباری به اینجانب آر توتیا را
به آرزو آنکه شاید رسد به خاک پایت
چه پیام‌ها سپردم کلیه سوز دل صبا را
چو تویی قضای‌گردان به دعای مستمندان
که ز جان ما بگردان ره آفت قضا را
چه زنم چو نای هر دم ز نوای شوق واشتیاق وی دم
که لسان غیب خوشتر بنوازد این آهنگ را
«تمامی شب در‌این امیدم که باد ملایم صبحگاهی
به پیام آشنائی بنوازد آشنا را»
ز نوای مرغ یاحق بشنو که در دل شب
اندوه دل به دوست بیان کردن چه خوشست شهریارا

امامزاده محمد محروق
مامزاده محمد محروق مرتبط با عصر تیموری و صفویه در نیشابور، همسایه آرامگاه خیام واقع میباشد. این تاثیر در تاریخ ۲۹ آذر۱۳۱۶ با شمارهٔ تصویب ۳۰۲ به‌تیتر یک کدام از اثرها ملی کشور ایران به تصویب مسجد غدیر بلوار معلم مشهد رسید.[۱]
تاریخچه سازه
بخشی از این آرامگاه مسجد میباشد. بعداز کشته شدن محمد بن حسین محروق اورا در گورستان محله تلاجرد در نیشابور دفن کردند. در عصر سلجوقی بنای بر روی قبرهای این گورستان نهاد شد که در حمله مغول به نیشابور ویران شوید. ساختمان فعلی در طول پاد شاه حسین بایقرا به‌امر امیر کمال الدین یک کدام از رجال مشهور سازه مسجد غدیر فلاحی مشهد گرفت. این آرامگاه با گنبد کاشی‌کاری و تراس‌های بلند از ابنیه زیبای قرن دهم هجری به‌شمار می‌رود. کتیبه کاشی معرق حیاط و صندوق منبت و در ورودی آرامگاه از فرصت پادشاه طهماسب اولیه (قرن دهم‌هجری) میباشد. کتیبه‌ای منظوم که بر سنگی در سمت راست حیاط به تاریخ ۱۱۱۹ ه‍جری نقر شد‌ه‌است، نشانه میدهد که در زمانه سلطان پادشاه حسین صفوی، شخصی به اسم محمدخان در نیشابور به بنای مسجد و مصلا مبادرت نموده است. کاشی‌های ازاره آرامگاه از مجال نادرشاه (سال ۱۱۴۵ ه‍.ق) باقیمانده میباشد.
زائران شیعهٔ پاکستانی در آرامگاه محمد محروق؛ ۱۴ اکتبر ۲۰۱۳
در زمان قاجار فرخ‌سیر میرزا نیرالدوله پسر فتحعلی‌پاد شاه آرامگاه را تجدید بنا کرد.[۲] در روزگار پهلوی، انجمن اثر ها ملی خلال تعمیرات‌مهم، کاشی‌کاری‌های حیاط و جناح‌های متفاوت آن را نوسازی کرد. همینطور در‌این مقبره یکی‌از اولاد موسی بن جعفر و تنی یکسری ار مشاهیر نیشابور نیز مدفون‌اند. این آرامگاه در شمار اثر ها تاریخی کشور ایران به تصویب مسجد بابا غدیر مشهد رسیده میباشد.
آجرکاری‌های ساختمان امام‌زاده محروق از اثر ها محمدقاسم اخویان میباشد.[۳]
محمّد مَحروق
مَحروق به‌معنای سوخته، سوزانده‌گردیده‌است. نسب محمد بن حسین محروق (؟ - ۸۱۶م/۲۰۰ق) برپایهٔ بیانِ ابوعبدالله حکم دهنده، محمد بن محمد زید بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب از پیشوایان زیدی بود که در پیکار ابوالسرایا کمپانی داشت. بعداز سوزانده شدنش، از سوی مسلمان ها به‌تیتر شهید گرامی داشته میگردد و آرامگاه و مسجدی به‌نامش در نیشابور میباشد که نزد شیعه‌ها بقاع میباشد و برای دیگر مسلمانها به‌تیتر مسجدی گرامی برجستگی داراست. در تاریخ نیشابور از ابوعبدالله قاضی از وی حافظه گردیده و او‌را «پادشاه علوی شهید» نامیده و گزارشی از زیارت علی بن موسی رضا از آرامگاهش، نوشته میباشد. محمدحسین خلیفه نیشابوری، ورژن‌نویس آن کتاب در سدهٔ هشتم قمری، نکته‌ای دربارهٔ رتبه نَسَبِ محمد محروق با علی بن موسی رضا بیان می‌نماید که مساوات دارا مسجد بابا قدرت مشهد هستند.
زیارت
آرامگاه محمد محروق از سوی امام رضا در فصل تابستان ۲۰۰ هجری زیارت گردیده است. در تاریخ نیشابور مندرج که علی ابن موسی الرضا روزی در نیشابور سخنی می گوید که «فی الجمله حکایتِ آن این میباشد: مخدومِ ما اینجا مدفون میباشد، به زیارتِ وی رویم.» بعد از آن محمدحسین خلیفه نیشابوری (ورژن‌نویس آن تاثیر در سده هشتم هجری) بیان می‌نماید که نسب هر دو، مساوات دارااست: «هم اکنون آنک پادشاه محمد محروق در رتبهٔ نسب با والدِ حضرت شاه [رضا]... مساوات دارا هستند؛ و ذکرِ هر دو نسب اینگونه اثبات پژوهشگر میباشد: موسی بن جعفر بن محمد بن زین‌العابدین علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب؛ و نسب دوم: محمد بن محمد بن زید بن زین‌العابدین علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب»

جزئیات امامزاده سید اسحاق (طهران)
در بخش زیر نمای شمالی (نمای مشرف به کوچه)، دو پنجره با نرده‌های مشبک و فلزی سبز رنگ جای دارد که به فضای تحت زمین متصل میباشد و در مسافت پنجاه سانتی‌متری زمین قرار گرفته‌میباشد. قبر امامزاده به‌طور ظریف در ذیل این پنجره‌ها، و با گود برداری دور و اطراف، برآمدگی آن تماماً مشخص و معلوم مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.

این پنجره در حکم بارگاه امامزاده، و محل زیارت عابران میباشد. بالای این پنجره و در درون سه طاق نما، پنجره‌هایی متصل به فضای اتاق طبقه اولیه چشم می گردد. این سه طاق نما در قابی مستطیل صورت قرار گرفته‌اند. این کادر‌ها و طاق نماها هره چینی گردیده‌اند. طاق نمای سمت راست این نما خرد‌خیس از سایر میباشد. سه پنجره مرتفع جانور در‌این طاق نماها، در طول تقریبی دو متر و هشتاد سانتی‌متر از سطح زمین ساخت‌و‌ساز آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گردیده‌اند.

کادر این پنجره‌ها چوبی و پنجره‌های آن مشبک میباشد و کانال‌ها با شیشه‌های رنگین آبی‌رنگ، زرد رنگ، سبز و قرمز‌رنگ مالامال گردیده‌اند. بالای این سه طاق نما، کتیبه‌ای کاشی کاری به خط ثلث چشم می شود که روی آن مندرج میباشد((آستانه مبارکه امامزاده اسحق ابن موسی ابن جعفر علیه السلام)) فضای در میان قوس‌ها نیز، درین فریم، کاشی کاری و منقوش به اسلیمی و کتیبه میباشد. کتیبه‌ها در بین قوس‌ها، دربرگیرنده اسماء جلاله میباشد که در زمان یکدیگر روی آنها نقش بسته، و به ترتیب از غرب به شرق رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد آمده‌میباشد.

نمای شرقی آجری میباشد. پس از طی پنج پله، فضای خرد مستطیل شکلی، حدود هفتاد و پنج سانتی مترمربع، در مقابل در ورودی مقبره چشم می شود که پیش فضای مقبره به‌شمار می‌رود. چرخش دو پله بالایی به سمت راست، زائر را به درون مقبره، که در ورودی آن نیز در سمت راست میباشد، هدایت می‌نماید. جداره جنوبی و شرقی باطن اتاقک ورودی (پیش دور و اطراف) چوبی و جداره جنوبی در ورودی بقعه میباشد. محیط این درکه به باطن بقعه گشوده می شود،((آیه الکرسی)) به خط نسخه ها تحریر گردیده است((بسم الله الرحمن الرحیم الله لا الله الا هو الحی القیوم لا تاخذه سنه و لا نوم له ما فی السماوات و ما فی الارض اینجانب ذاالذی یشفع عنده الا باذنه یعلم ما در بین ایدیهم و ما خلفهم و لا یحیطون))-دنباله این نشانه‌ها روی جداره دیگر((شرقی))که عمود بر این در به موازات در فلزی سبزرنگ، روی پله سوم ورودی، میباشد چشم می‌گردد- روی نصفه بالایی این در آیاتی از سورهٔ ((توحید))به خط نستعلیق معرق کاری شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شده است.

و در نصیب پایینی نیز شجره طومار امامزاده اسحاق و اسامی پنج بدن به خط نستعلیق به طور ذیل چشم می گردد: ((الله فاطمه بسم الله الرحمن الرحیم محمد و علی حسن و حسین اسحق ابن حسین بن حسن بن اسحق بن جعفر بن حسن بن احمد بن هرون بن حسین بن ابراهیم بن محمد بن الصالح بن موسیس بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی ابن ابی طالب علیهم و صلوات فرشتگان و رسله)) پشت این در نیز ((بسم الله الرحمن الرحیم)) به طور زیبایی به صورت یک پرنده به طریق معرق روی در ساخت‌و‌ساز گردیده که مسئله آن سبزرنگ میباشد و نقوش اسلیمی و ختایی دور و اطراف آن جلوه خاصی به آن بخشیده میباشد. این بخش هنگام بازبودن در چشم نمی شود. بعدها این در دو متر و دوازده سانتی‌متر در نود و چهار سانتی‌متر میباشد. دورتادور جداره چوبی دیگر، که در بخش شرقی اتاقک قراردارد، ادامه ((آیه الکرسی)) به خط نسخه ها تحریر گردیده است: ((بشی ءمن علمه الا بماشاء یارا کرسیه السموات و الارض ولا یوده حفظها و هو العلی العظیم لا اکراه فی الدین قد تبین الرشد اینجانب الغی فمن یکفر بالطاغوت و یومن بالله فقد استمسک بالعروه الوثقی لا انفصام لها و الله سمیع علیم.)) نصفه بالای آن، مانند پنجره‌های حرم، فلزی مشبک میباشد که با شیشه‌های رنگی مزین شده است. و روی نصفه پایینی به طور مدور اسم ((علی)) به تکرار معرق کاری گردیده و در راس اسم ((الله)) و نقوش اسلیمی محیط نیز جلوه خاصی به آن بخشیده میباشد. پارچه سبز رنگی به دور تا به دور بقعه تا مسافت یک متر و پنجاه سانتی‌متر از کف زمین کشیده و بوسیله تیرهای چوبی به دیوارها متصل شده است. افزون بر آن، پارچه‌هایی با اسم ((اباعبدالله)) منقوش و تابلوهای وقفی نیز در نزدیکی قرار دارا‌هستند. در هرکدام از دیوارهای سمت قبله (جنوبی) و شرقی یک طاق نما، با پهنا هشتاد و پنج سانتی‌متر و طول یک متر و پنجاه سانتی‌متر، تولید شده است. طاق طاقچه دیوار شرقی، با عمق بیست سانتی‌متر، نیم دایره میباشد. در طاق نمای دیواره جنوبی یک کدام از زیارت طومار‌های امامزاده و تابلویی که شجره طومار امامزاده در آن مذکور میباشد، قراردارد. روی طاق نمای دیگر، زیارت طومار‌ای که دیرین خیس میباشد، در کنار تعدادی مهر و جانماز و کتاب‌های دعا چشم می‌گردد. بالای طاق نمای دیوار جنوبی، فریم کاشی کاری گردیده‌ای ایجادشده وآیاتی از سورهٔ ((بعدازظهر)) به خط ثلث روی کاشی‌های لاجوردی نقش بسته‌اند. روی دیوار شمالی نیز دو پنجره مرتفع، که از بیرون سازه هم چشم میگردند، در طول یک مترو پنجاه سانتی‌متری از کف زمین ساخت‌و‌ساز گردیده‌اند. پهنا این پنجره‌ها نود سانتی‌متر و طول آنان تا دو مترو سی سانتی‌متر میباشد. درگاهی این پنجره‌ها از سنگ مرمر میباشد ویکی از آنان در بخش پیش دور و بر قراردارد. در نصیب غربی سقف، روزنه‌ای چشم میشود که به پشت بام روش دارااست

خاکسپاری در گنبد قابوس
سازه بر افسانه، جسد قابوس داخل تابوتی شیشه‌ای قرار داشت که با زنجیر از سقف معلق بود.[۴۷] روبن لوی می گوید این افسانه که رابرت بایرون در کتاب جاده‌ای به اکسیانا تمجید کرده، یک داستان تکراری میباشد که در قصه‌های یهودی تا قبل از این وجود داشت و خاخام بنیامین تطیلی ماجرا مشابهی دربارهٔ آرامگاه دانیال رسول در شوش تعریف و تمجید کرده‌میباشد.[۴۸] اما ملانی میکالیدیس با اشاره به نحوه‌های خاک سپاری مردگان در جمهوری اسلامی ایران قبل از اسلام، ماجرا قرارگیری قابوس در تابوت آویزان را بدور از دهان آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نمی‌داند.

[۴۹] وی همینطور توضیح میدهد که زیرا اهل یک محل طبرستان در آن فرصت تدریجاً تغییر و تحول دین می‌دادند، طریق دفع مردگان که به شغل بردند، خیر با نحوه سنتی زرتشتیان و خیر با شیوه درست اسلامی هم رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد خوانی نداشت.

[۵۰] زیرا درین ساختمان بلند آرامگاهی هیچ مزاری وجود نداشت، بعضی منابع کهن‌خیس در نظر گرفتن زدند که شاید این سازه کارکرد نجومی داشته و به غرض ایجاد کرد رصدخانه تاسیس گردیده باشد. مجرد در نوشته‌ی‌علمی‌ای معاشرت قابوس با دانشمندانی همانند ابواسحاق صابی و کوشیار گیلانی را از آرم‌های این دستور شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد دانسته بود.[۵۱]
شرایط کنونی
برای نوسازی گنبد داربستی بدور سازه بسته گردیده که از زیبایی ساختمان بلند کاسته میباشد.[۵۲]
گنبد قابوس در ۱۵ دی ۱۳۱۰ خورشیدی (موازی ۶ ژانویهٔ ۱۹۳۲ میلادی) با شمارهٔ ۸۶ فی مابین اثر ها ملی کشور ایران تصویب مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شوید

.[۵۳] بر پایه ی ضابطه نگهداری اثرها ملی (۱۳۰۹) زیر نگهداری میباشد و هرگونه مداخله برای مثال پژوهش ها باستان‌شناسی در‌این ملک ممنوع میباشد. نوسازی و محافظت از اثرها محوطه بایستی آیتم تأیید سازمان ارثیه فرهنگی، صنعت های دستی و توریسم جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد. ساختمان بلند آرامگاه و محوطهٔ محیط آن مطابق طرح جامع شهرک گنبد قابوس (۱۳۶۸) و طرح تفصیلی آن (۱۳۸۸) که با غرض نگهداری خصوصیت‌های تاریخی و بصری شهر ثبت شد، به وسیله شهرداری و ارثیه فرهنگی مشترکاً رئیس می شوند. اقدامات حفاظتی در اختیار گرفتن ارتفاعات در ناحیهٔ حائل و حوزه‌ٔ دیده‌انداز نیز به وسیله طرح جامع پناه می گردد.[۵۴]
این سازه همینطور به تاریخ ۱۰ تیر ۱۳۹۱ خورشیدی (موازی ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۲ میلادی)[۵۵]در همایش سی و ششم یونسکو، که در سن پترزبورگ برگزار میشد، در زمرهٔ فهرست ارثیه جهانی تصویب شوید و پانزدهمین تاثیر تاریخی کشور ایران در‌این فهرست شد؛[۵۶][۵۷] این بنا معیارهای فرهنگی یکم، دوم، سوم و چهارم به جا مانده جهانی را دارااست.[۵۸]
رطوبت، وجود سوسک پر و بال‌آتشین، شکاف‌خوردگی در تاثیر عبور وسایل نقلیهٔ هنگفت ، ایجاد کرد‌وساز در حریم ساختمان بلند، گلسنگ، فضولات کبوترها و گردهٔ گیاهان، باران‌های اسیدی، پرواز بالگرد بر فراز ساختمان بلند که منجر ارتعاش بنا می‌گردد، گردهمایی موضعی و رانش جزئی از مشکلات نوسازی و محافظت ساختمان بلند قابوس می‌باشند.[۵۹]
در یک استیناف دانشگاهی که در سال ۱۴۰۱ خورشیدی اعمال شد، ۹ تیم از ارگانیسم‌ها به‌تیتر عامل ها زیستی فرسودگی سازه شناسایی شدند که مشمول باکتری‌ها، سیانوباکترها و جلبک‌ها، قارچ‌ها، گلسنگ‌ها، خزه‌ها، گیاهان و همینطور حشرات و جانوران خرد اعم از زنبور، سوسک‌ها و پرنده ها می‌شدند. مهمترین جراحت‌هایی که‌این دست اندرکاران روی بستر آجری سازه نهاده‌اند، دربرگیرنده تغییر و تحول رنگ و از فی مابین بردن جنبهٔ زیبایی، نفوذ بین سوراخ‌ها و سوراخ‌ها و جراحت فیزیکی و تجزیهٔ بیوشیمیایی میباشد.[۶۰]
رطوبت
جزئیات گنبد مخروطی که علف هرز روی آن قابل مشاهده میباشد.
محمدکریم متقی، دارای تخصص تجدید بنا بناهای تاریخی، میگوید «ساختمان بلند قابوس یک تاثیر سردابی میباشد» و «باطن ساختمان بلند قابوس در قسمت میانی کف آجری، روزنه‌ای به قطر ۲۰ سانتیمتر وجود داشت که اینجانب ۵۵ سال پیش شانس دیدن آن را داشتم.» وی معتقدست رطوبت باطن سرداب حبس گردیده و طبق ضوابط فیزیک به سمت بالا نیل می‌نماید و از دیوارهٔ داخلی سرداب بالا آمده و بعداز آن که به طول ۱۵ متری، یعنی سطح بالای تپه رسید، بدور ازاره را می‌پوشاند. رطوبت مسیر دیگری هم دارااست که نتیجه ها بارش میباشد و به صورت روبه پایین از حاشیه‌های طره بالای ساختمان بلند به سمت بدنهٔ آجرچینی‌گردیدهٔ تزیینات بنا‌ای که در بالای ازاره قرار دارا‌هستند، سرازیر میشود. به همین استدلال این نصیب از ساختمان بلند قابوس مدام بیش از دیگر قسمت‌ها مرطوب میباشد. پیش‌خیس سعی‌هایی شکل گرفت تا با به کار گیری از شبکه‌های ناکش، رطوبت را کاهش دهند که چیره نبوده‌میباشد. متقی ادعا دارد که‌این رطوبت قادر است سبب ساز تخریب ساختمان بلند خواهد شد: «در تاثیر تغییرات دمای روزمره و رطوبت، ملات‌ها را کم آب و مرطوب کرده و چرخش باد موجب فرسایش در ضعیف‌ترین قسمت بدنهٔ ساختمان بلند میشود که اثرها آن به طور ریزش دربین ملات در ساختمان بلند ظواهر می‌گردد.»[۶۱]
از سال ۱۳۹۸ خورشیدی پروژه‌ای برای نوسازی ساختمان بلند شروع شد که همچنان ادامه دارااست. داربست فلزی که بدور سازه کشیده گردیده، زنگ زده و فرسوده شده است لیکن نوسازی سازه اجرا نپذیرفت. عبدالمجید نورتقانی، رئیس این مقر، در سال ۱۴۰۲ به خبرگزاری عجم اظهار‌کرد: «بخش مخروطی گنبد قابوس از کل پنج‌هزار خشت گران بها و تاریخی تشکیل‌شده که ۱۵۰۰ خشت این نصیب نیاز به نوسازی مهم داراست و طبق برآورد هزینه‌های سال جاری به ۱۴ میلیارد تومان اعتبار نیاز میباشد. تعمیر یا این که ایجاد کرد آجرهای شبیه با به عبارتی چگونگی مهم آجرهای تاریخی و جایگزین‌کردن آن و انسجام ذیل بنا این سازه دست کم به دو سال فرصت نیاز داراست.» وی داراییٔ ساختمان بلند قابوس در سال ۱۴۰۰ را ۳ میلیارد و ۶۰۰ میلیون ریال و در سال ۱۴۰۱ این مبلغ را ۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال اذعان کرد.[۶۲]

خادمان بقاع امام رضا
خادمان مقبره امام رضا به اشخاصی اطلاق میگردد که به کارها بقاع تفحص می‌نمایند. این اشخاص غالباً به طور افتخاری به‌این شغل سرگرم میباشند. تعداد آن‌ها تا سال ۱۳۹۱ شمسی در حدود ۸۰۰۰ نفر تیتر شده است که نیمی از آن ها افتخاری می باشند. خادمان افتخاری از دربین قشرها مختلفی بدین فرمان سرگرم مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می‌باشند.

وظایفی که خادمان در بقعه امام رضا برعهده دارا هستند عبارتند از: غبارروبی، شست و شو و پاکسازی، اجرای مراسم گل‌آرایی، گشوده و بسته کردن درب‌ها، برگزاری بعضا مراسمات ویژه و…؛ به خادمانی که وظیفه نظافت و فرش کردن صحن‌ها را ذمه ‌دار می باشند، فراش نیز گفته می‌گردد.[۲۴۳] به خادمان افتخاری، خادمان تشرفی نیز گفته می شود. در قبلی به سرپرست خادمان، خادم‌باشی گفته می شد که ابعاد به سرکشیک و ناظم‌شیفت تغییر تحول آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد اسم یافت.

[۲۴۴] بعد از اتفاق مسجد گوهرشاد در ۱۳۱۴ ه‍. ش، نظام کشیکی ملغی شد. با وجود او‌لین مسجد در نصفه دوم سده چهارم در مقبره رضوی، احتمالاً اولی موذن‌های بقعه از آن عصر عمل می‌کردند. برای بقاع در حین عصر‌های گوناگون چند مؤذن حافظه شده است. در بعضی زمان‌ها تا ۱۰ مؤذن برای مقبره گزارش گردیده که در سه وهله به اعلام کردن اذان اقدام داشتند. واپسین مؤذن قانونی بقعه محمد حسین‌پور اشراقی بود که تا سال ۱۳۷۴ ه‍.ش در بقعه اذان می‌اظهار‌کرد و بعداز آن و با نصب بلندگوها در بقاع، وظیفه اذان در مقبره بر ذمه واحد صدای اداره تبلیغات اسلامی رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد قرار گرفت.
موقوفات
موقوفات بقاع امام رضا و آستان قدس رضوی، گستره وسیعی از املاک و مستغلات را مشمول میگردد. آنچه از این موقوفات ما‌نده‌میباشد، مرتبط با بعداز زمان صفویان میباشد. کلیه املاک که وقف این آستان بوده‌اند و از در میان رفته یا این که تصاحب گردیده‌اند، شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد معین میباشند.

عادلشاه افشار یک شکل از موقوفات بقاع را تهیه و تنظیم کرده‌میباشد که در نامه علی‌پادشاه تهیه شده است و در حال حاضر در کتابخانه بقعه محفوظ میباشد. عضدالملک نیز که تولیت آستان در بعد از ظهر قاجار را ذمه ‌دار بود، فهرستی از املاک و مستغلات موقوفه بقعه را تهیه و تنظیم کرد که به امضاء هیئت امنای آستان نیز رسید. این املاک به گذر زمان مجال گواهی مالکیت به نام آستان قدس اخذ کرده‌اند. این املاک مشمول املاک کشاورزی، بازار، سرا، زمین، سوله، بیمار ستان، گرمابه، گلشن، کاریز، فروشگاه و خانه میباشد و قسمت اساسی آنان در مشهد و شهرهای استان خراسان و بعضی دیگر در سراسر کشور ایران و برخیً فارغ کشور ایران نیز قرار دارا هستند.[۲۴۶] سابق‌ترین موقوفه بقاع بر پایه ی اوراق باقی مانده در آستان قدس رضوی، ۲۱ رقبه به عنوان مثال تعدادی روستاست که مبنی بر یک گواهی وقف‌طومار تهیه گردیده به تاریخ ۹۳۱ ه‍.ق وقف آستان قدس شده است. این موقوفه امروزه به یک دامداری والا مبدل شده است و ذیل اداره آستان قدس میباشد. خلال املاک، کتاب‌ها نیز از موقوفات بقعه بودند که موجب تأسیس کتابخانه مقبره شدند.[۲۴۸] در سال ۱۳۱۷ ه‍. ق، کتابی با تیتر آثارالرضویه به امر میرزا محمدرضا صدیق‌الدوله تنظیم شد که حاوی ۱۷۰ فقره گواهی وقفی در ۳۶۱ کاغذ میباشد.[۲۴۹] به اهتمام حمید سیدی و غلامرضا پرنده، کتابی در چهار جلد با اسم تیم وقف‌طومار‌های آستان قدس رضوی تنظیم شده است که به گردآوری‌آوری و تایپ کل ورقه ها وقف‌طومار‌های مقبره امام رضا پرداخته‌میباشد. تک تک وقف‌طومار‌های این کتاب ۴۶۱ گزینه میباشد که مبتنی بر تاریخ انباشته شده‌اند. کهن‌ترین گواهی مرتبط با وقف‌طومار‌ای وابسته به مسجد گوهرشاد میباشد که مرتبط با سال ۸۲۹ ه‍.ق میباشد.
یک کدام از موقوفات بقاع، منبری میباشد درست شده از چوب گردو و گلابی که به روش منبت کاری تاثیر دست محمد نجار خراسانی میباشد. این منبر در روزگاران سلطنت فتحعلی فرمان روا قاجار تشکیل‌شده‌میباشد و آفریننده آن نیت کرده‌میباشد تا بعد از ظهور حجت بن الحسن، وی بر این منبر سخنرانی نماید. از همین جهت اسم این منبر بین مردم به منبر مالک الزمان دارای اسم و رسم شده است. طول این منبر از زمین ۷٫۵ متر، و دارنده ۱۴ پله میباشد و در زاویهٔ جنوبی تراس مقصوره در حوالی محراب جای دارد