معیارهای محدودکننده
بعضا از ملاکهای اسلامیبودن علم ها، ناشی به محتوای درونی علم میباشد و علمهایی را که اجزای آن به سیرتکاملای از اسلام و معارف اسلامی تأثیر پذیرفته باشند، میقدرت اسلامی خواند.[۲۱] این معیارها محدوده علم ها اسلامی را خرد مسجد غدیر بلوار معلم مشهد مینمایند؛
علمهایی که کتاب و سنت را تفصیل می دهند.[۲۲] بر این شالوده صرفا علمهای تعبیر قرآن، تفصیل حدیث، سیره فرستاده(ص)، حرف اسلامی، خلق اسلامی، فقه و بخشی از اصول فقه علم ها اسلامی محسوب می گردند. مصطفی ملکیان اینگونه نظری داراست.[۲۳]
علم ها ناظر به موضوعات و مسائل اسلامی،[۲۴] بنابر این در صورتیکه اقتصاد به مسائلی مانند خمس و زکات بپردازد و سرازیرشناسی نیز مباحثی مثل هوای نفس و اخلاص و زهدو تقوا را تحقیق کند، علم اسلامی مسجد غدیر فلاحی مشهد خواهند بود.[۲۵]
علم ها مستند به متنها اسلامی،[۲۶] مبنی بر این عقیده، طب و علم ها طبیعی نیز درصورتی که از متن ها شرعی استعمال نمایند، جزو علم ها اسلامی خواهند بود؛ چنانکه جوادی آملی در کتاب شریعت در آینه معرفت بر این نکته تصریح نموده است.[۲۷]
علم ها نتیجه ها از متن ها فقاهتی به طریق اجتهادی،[۲۸] بر پایه ی تحلیلی که علی عابدی شاهرودی ارائه میدهد، دانشِ فقاهتی دانشی میباشد که از متن ها فقهی و با مکانیسم اجتهاد کشف گردیده باشد.[۲۹] مبنی بر نگاه وی، دانش غیردینی صرفا در پی حل اشتباهات و وصال به هدف ها خویش میباشد. البته دانش فقاهتی خلال این، به بهبود رده بشر در دنیا یاری مینماید و اورا به سمت مراتب فراتر رویش هدایت مسجد بابا غدیر مشهد مینماید.[۳۰]
تقسیم بر طبق قلمرو آیین
سلیمان خاکبان در نوشتهعلمی خویش این نظر را دارد گزینش گستره علم ها اسلامی متعلق به گزینش گستره و قلمرو آئین میباشد. افرادی که گستره آئین را حداقلی و صرفا ناظر به کارها معنوی و اخروی می دانند علم ها اسلامی را بسیار محدودتر از افرادی تمجید مینمایند که درباره گستره آیین عقیدهای اواسط یا این که حداکثری دارا هستند و آئین را ناظر به کارها مادی نیز می دانند.[۳۱] بهگفته وی، با نگاه حداقلی، علمهایی مثل طب اسلامی، اقتصاد اسلامی، جامعهشناسی اسلامی و حتی قسمتهایی از فقه و حقوق و دستمزد اسلامی نیز سوا دایره علم ها اسلامی قرار مسجد بابا قدرت مشهد می گیرند.[۳۲]
مجموعهبندی علم ها اسلامی
علم ها اسلامی یا این که علم ها دینی با ملاکهای متعدد مجموعهبندی گردیدهاند.
علمهای اساسی و پیشنیازها
بنابر دو تعریفوتمجید که مرتضی مطهری اسلامشناس شیعه ارائه نموده است، تنی چند از علم ها اسلامی درباره اصول یا این که فروع اسلام دعوا مینماید و یا این که اصول و فروع اسلام با توکل بر آنها ثابت می شود، مانند دانش خواندن، تعبیروتفسیر، دانش حدیث، سخن نقلی، فقه و خلق نقلی.[۳۳] و مجموعه دیگر از علمها که پیشگفتار و پیشنیاز دو مجموعه ابتدا می باشند. مثل ادبیات عرب، سخن عقلی، رفتار عقلی، حکمت الهی، منطق، اصول فقه، رجال و درایه.[۳۴]
سلیمان خاکبان تفحصگر فلسفه نیز بخشی از علمهای مربوط به آیین را اینگونه تقسیمبندی نموده است که بعضی از این علمها، علم هاِ برونشرعی پیشینی و ناظر به پیشنیازهای یقین به آیین میباشند مثل فلسفه و لهجه[۳۵] و بعضی دیگر علم ها مطابق کتاب و سنت به طور خالص و ناباند و در جواب به سوالهایی صورت گرفتهاند که جواب و عامل آن ها بهطور بی نقص در متن آموزههای وحیانی وجود دارااست؛ مثل قیامتشناسی، مبدأشناسی و روحشناسی.[۳۶]
علمهای نظری و عملی
در یک طبقهبندی، علم ها را به علم ها نظری و عملی تقسیم کردهاند؛ علم ها یا این که حکمت نظری دربرگیرنده دانش الاهی یا این که فلسفه، دانش اکانت و دانش طبیعی میباشد و حکمت عملی نیز به دانش خلق و خوی، دانش دوراندیشی خانه و دانش سیاست تقسیم گردیده است.[۳۷]
علمهای فقهی و غیرشرعی
علمهای مسلمانها را به دینی و غیرشرعی نیز تقسیم کردهاند و علم ها دینی علومی میباشند که از نبی(ص) و امامان رسیده باشند.[۳۸] میهلی بازرسیگر تاریخ علم ها، علم ها اسلامی خاص را تنها علومی می داند که از قرآن و حدیث برآمده و ناظر به حقوق و دستمزد و حکمت الهی اسلامی و مانند باشد.[۳۹]
علم ها عقلی و علم ها نقلی
تقسیم به علم ها عقلی و نقلی نیز یک نحوه طبقهبندی در علم ها میباشد؛ علم ها عقلی علمهایی مثل حکمت، حرف و فلسفه را در برمیگیرد[۴۰] و علم ها نقلی نیز دربرگیرنده علمهای فقاهتی[۴۱] و برخی علمهای دیگر مثل ادبیات و تاریخ میشود.[۴۲] مشهورترین علمهای نقلی مسلمانها عبارتند از ادبیات عربی و شاخههای آن مثل دانش نَحوْ، صَرف، معانی، ذکر، بدیع و لغت، دانش خواندن، تعبیر، حدیث، رجال، درایه، اصول فقه، فقه، تاریخ، اَنساب و عَروض. به گفتهٔ علامه طباطبائی، مفسر و فیلسوف شیعی، به جز سه دانشِ تاریخ، انساب و عروض استدلال مهم پیدایش بقیه علمهای نقلی قرآن میباشد.[۴۳]
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد؛ راهنمای برگزاری مراسم ختم و مجالس ترحیم