بهترین مرجع مسجد غدیر باباعلی مشهد

علت‌ انصار از تجمع در سقیفه
بعضا نظارت‌گران تجمع انصار در سقیفه را زاییده واهمه از بعدی و سرنوشتشان بعد از رحلت فرستاده آفریدگار(ص) میدانند؛ به‌ویژه که بعد از فتح مکه از صورت‌گیری جناح متحد قریش به‌سیرتکامل‌ای که موازنه را در بعدی به ضرر و زیان آنان رقم زند، نگران بودند. دوست داران این عقیده احتمال استحضار یافتن انصار از نقشه‎‌ای پیاده سازی گردیده بوسیله گروهی از مهاجران برای جانشینی رسول را نیز بی‌تأثیر مسجد غدیر بلوار معلم مشهد نمی‎‌دانند.[۲۷]

برخی دیگر از نویسندگان اجتماع سقیفه را فیض این مسائل می دانند:

انصار به‌واسطه فداکاری‌ها و اهدای جان، فرآورده و فرزندان خویش در رویکرد اسلام، این آئین را مانند فرزند خویش دانسته و برای محافظت آن کسی را سزاوار‌‎خیس و دلسوزتر از خویش نمی‎‌دانستند.
واهمه انصار از انتقام قریش، به‌این انگیزه که عمده سران این قوم و قبیله در مبارزه‌های فرستاده با خنجر انصار مقتول بودند. ضمن این فرستاده به آنها ظلم، جور و استبداد حاکمان را بعداز خویش وعده داده بود و انصار را در‌این وضعیت به طاقت و تحمل دعوت مسجد غدیر فلاحی مشهد کرده بود.
شم انصار مبتنی بر اینکه قریش تحت توشه صحبت نبی درباره علی(ع) نخواهند رفت.[۲۸]
به حیث برخی دیگر، ابوبکر در مسجد خبر مرگ رسول(ص) را به طور رسمیً ذکر کرد و اجتماعی از عموم مردم مدینه اطرافش را گرفته و با وی بیعت کردند. این جریان موجب شبهه‌ای در ذهن مجموعه انصار حاضر در مدینه بر اساس روا بودن انتخاب خلیفه‌ای از انصار، تشکیل داد و به دنبال این اندیشه اجتماع سقیفه مسجد بابا غدیر مشهد واقع شد.[۲۹]

موضع‌گیری صحابه و بزرگان قریش
علی(ع)، اهل‌بیت فرستاده به هم پا برخی از مهاجران و انصار با بیعت با ابوبکر مخالفت کردند که بنابر نقل‌های تاریخی بعضی از آن‎ها عبارتند از: عباس بن عبدالمطلب، ادب بن عباس، زبیر بن عوام، خالد بن سعید، مقداد بن عمرو، سلمان فارسی، ابوذر غفاری، عمار یاسر، براء بن عازب، ابی مسجد بابا قدرت مشهد بن کعب.[۳۰]

برخی از این اصحاب و یا این که بزرگان قریش، در مواقع گوناگون به صلاحیت نداشتن ابوبکر برای جانشینی رسول نیز اشاره کرده‎‌اند. برخی از این گفتگوها عبارتند از:

فضل و ادب بن عباس در سخنانی، قریش را به اغفال و پرده‌پوشی تبهکار و اهل‌بیت نبی و به‌ویژه علی(ع) را برای جانشینی سزاوارتر اظهار‌کرد.[۳۱]
سلمان فارسی در گفتگوهایش با مسلمان ها بیعت سقیفه را غلط و آن‌‎را حق اهل‌بیت نبی شمرده میباشد.[۳۲]
ابوذر غفاری روز اتفاق در مدینه عدم وجود و بعد از ورود به شهر از خلافت ابوبکر با خبر شد. بنابر منابع، او به‌طور منحصر به عبارتی بَدو اگاهی از اتفاق[۳۳] و نیز در قسم عثمان بن عفان، از حقانیت اهل‌بیت برای جانشینی نبی کلام گفته میباشد.[۳۴]
مقداد بن عمرو اخلاق و رفتار مسلمانها در تقلید از تصمیمات سقیفه را شگفت‌آور خوانده و به حقانیت امام علی(ع) تصریح نموده است.[۳۵]
قدمت بن خطاب در سال انتها معاش‌اش، در خطبه‎‌‌ای همگانی بیان کرد: «بیعت با ابوبکر لغزش و اشتباهی بود، که اجرا گرفت و سپری شد، بله، اینگونه بود، اما پروردگار عموم را از شرّ آن لغزش مراقبت فرمود، هرکس این چنین در گزینش خلیفه کار نمود او‌را بکشید.»[۳۶]
ابن‌قتیبه در الامامة و السیاسة:
بنی‌امیه در گرد عثمان بودند، بنی‌زهره بر گرد سعد و عبدالرحمن بن عوف. آن‌ها همه در مسجد والا گرد آمده بودند، وقتی که ابوبکر و ابوعبیده به طرف آن‌ها آمدند و عموم با ابوبکر بیعت کرده بودند، قدمت به آنانی که در مسجد گرد آمده بودند اعلام کرد: چه گردیده‌است که شما در تیم‌های دور از هم گرد آمده‌اید؟ برخیزید و با ابوبکر بیعت نمایید، اینجانب با وی بیعت کرده‌ام. بعد از سخنان قدمت، عثمان بن عفان و اشخاصی که از بنی‌امیه بودند با ابوبکر بیعت کردند. همینطور سعد و عبدالرحمن و آنانی که با این دو هم‌نظریه بودند.[۳۷]

ابوسفیان که بوسیله فرستاده برای کاری خارج از مدینه پیامبر گردیده بود بعد از ورود به مدینه و دانایی از وفات رسول و بیعت سقیفه درباره برخورد علی(ع) و عباس بن عبدالمطب سؤال کرد. با استحضار از منزل‌نشینی این دو نفر بیان کرد: «به پروردگار قسم، در حالتی‌که برای وی زنده بمانم، پایشان را بر فراز بلندی رسانم.» او اضافه کرد: «اینجانب گرد و غباری می بینم که جز بارش خون، چیزی آن را فرو ننشاند.»[۳۸] به نقل از منابع، ابوسفیان با ورود به مدینه اشعاری در دفاع از جانشینی علی(ع) و نیز در سرزنش ابوبکر و قدمت خوانده میباشد.[۳۹]
معاویة بن ابی‌سفیان در طومار‌ای به محمد بن ابی‌دیده نشده (در سال‌ها بعد از اتفاق سقیفه)، گفته میباشد: «... بابا تو و فاروقش قدمت، اولی عده ای بودند که حق علی(ع) را غصب کردند و با او مخالفت نمودند. این دو، دست حادثه به یکدیگر دادند؛ بعد علی(ع) را به بیعت خویش خواندند. زیرا علی(ع) جلوگیری کرد و استنکاف ورزید، تصمیم‌هایی ناروا گرفتند و درنگ‌هایی خطرناک درباره وی نمودند تا در فیض علی با آن ها بیعت کرد.[۴۰]
همینطور در هنگام بیعت به چنگ آوردن برای ابوبکر در مسجد، بنی‌امیه بر گرد عثمان انباشته شده بودند و بنی‌زهره از طوایف قریش هم بر تعیین عبدالرحمن بن عوف و یا این که سعد هم‌حیث بودند که با کوشش‌های قدمت حاضر به بیعت با ابوبکر شدند.[۴۱]

تعبیر به رأی
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: تعبیر به رأی
دعوا بر راز تعبیروتفسیر به رأی از آنجا شروع میگردد که در صورتی‌که مفسری برای شعور آیه، مستندی از احادیث معصومان یا این که اقوال صحابه و تابعین یا این که رأی اجماعی مفسران قبل را در چنگ نداشته باشد، آیا مجاز میباشد به رأی و اجتهاد خویش مسجد غدیر بلوار معلم مشهد روی آورد.

پژوهشگران از دیرباز نسبت به تعبیر و تفسیر به رأی و در جواب به اینکه آیا هر که قادر است قرآن را تعبیر نماید، دو موضع متعارض اتخاذ کرده‌اند. گروهی دراین مورد طاقت فرسا گرفته، تعبیر و تفسیر قرآن را با اجتهاد صرف روا ندانسته هیچ کس، حتی دانشمندترین اشخاص، را مجاز به تعبیر قرآن نمی‌دانند، مگر آنکه قسم خویش را مستند به روایتی از فرستاده، صحابه یا این که تابعین مسجد غدیر فلاحی مشهد نماید.

[۱۴۰]این تیم برای تأیید عقیده خویش ضمن استناد به احادیث شماتت کننده تعبیر به رأی، دلایل دیگری بیان کرده‌اند؛ مثلا اینکه تعبیروتفسیر به رأی نسبت دادن چیزی به معبود سوای دانش میباشد و این دستور در قرآن حرام شمرده گردیده است.[۱۴۱] دیگر اینکه برخی از صحابه و تابعین از تعبیر خودداری داشته، در‌این فرمان بسیار طاقت فرسا مسجد بابا غدیر مشهد می‌گرفتند.[۱۴۲]

در مقابل، گروهی قرار دارا هستند که تعبیر و تفسیر اجتهادی قرآن را با فرض شروطی برای مفسر روا دانسته‌اند. اینان نیز در تأیید بینش خویش دلیل‌ای آورده‌اند، نظیر این که آیه‌ها زیادی از قرآن، مسلمانها را به تدبر در قرآن تشویق نموده است،[۱۴۳] که‌این خویش علامت دهنده تایید صلاحیت دخالت عقل و اجتهاد در ادراک قرآن میباشد. بعلاوه، اختلاف صحابه در تعبیر نشانه‌ها قرآن حاکی از استفاده عنصر استنباط از سوی آنها در تعبیر مسجد بابا قدرت مشهد میباشد.[۱۴۴]

مفسران شیعه
نقش مفسران شیعه در جریان کتابت کتاب‌های تفسیری چشمگیر میباشد. ابن عباس (م ۶۸ق) طلبه حضرت علی(ع) و دیگر صحابه زیرا ابن مسعود (م ۳۲ق)، جابر بن عبدالله انصاری (م ۷۴ق)، ابی بن کعب (م ۲۰ق)، میثم تمار (م ۶۰ق) از مفسرانی می باشند که در روشنگری مفاهیم و کلمه و واژه‌های قرآن و یا این که کتابت کتابی در تعبیروتفسیر نقش بسزایی داشتند.[۱۴۵]

در زمان‌های سپس این کارایی ادامه مییابد و در بعدازظهر تابعین، مفسران شیعی اکثری به ارائه و تألیف تعبیروتفسیر پرداخته‌اند. تفسیرنگاری در‌این زمان با تعبیر و تفسیر سعید بن جبیر (م ۹۴ق) استارت شد. به گفتۀ قتاده (م ۱۱۸ق): سعید از همۀ تابعین به تعبیر داناتر بود.[۱۴۶] بعداز او، مجاهد بن جبر (درگذشته ۱۰۳ق) دانش آموز ابن عباس میباشد. وی از ابن عباس قصه می‌نماید. ادب بن خجسته می گوید: از مجاهد شنیدم که می‌خاطرنشان کرد قرآن را سه توشه بر ابن عباس عرضه کردم و در هر توشه آیه به آیه می‌خواندم و از وی دربارۀ کیفیت نزول و کیفیت تعبیر و تفسیر آن می‌پرسیدم.[۱۴۷] سازه بر این، مجاهد فراگیر ابن عباس، و ابن عباس دانش آموز حضرت علی(ع) میباشد. اهل سنت اکثر وقت هاِ احادیث و اثرها تفسیری خویش را از مجاهد نقل می‌نمایند. از سایر شاگردان ابن عباس و متأثر از فراگیری‌های او در تعبیر، ابوصالح معیار بصری (م بعداز ۱۰۰ق) میباشد. همینطور ابوعبدالله یمانی طاووس بن کیسان (م ۱۰۶ق) میباشد که از اصحاب امام زین العابدین(ع) میباشد و تعبیر را از ابن عباس نقل می‌نماید. عطیة بن سعید العوفی (م ۱۱۱ یا این که ۱۱۴ق) از اصحاب امام باقر(ع) از همین گروه از تابعین میباشد که تفسیری در ۵ جلد تحت عنوان تعبیر و تفسیر عطیه عوفی تألیف کرد. دیگر تابعین، یحیی بن یعمر (م ۱۲۹ق) فراگیر ابوالاسود دوئلی (فراگیر حضرت علی (ع) و یک کدام از یاران مجاورت وی)، محمد بن سائب (م ۱۴۶ق) از اصحاب امام باقر(ع) و امام راستگو(ع)، جابر بن یزید جعفی (م ۱۲۸ق) از اصحاب امام باقر و اسماعیل بن عبدالرحمان کوفی ابو محمد قرشی دارای شهرت به «‌سدی پهناور‌» (م ۱۲۷ق) از اصحاب امام زین العابدین و امام باقر و امام جعفر درستگو علیهم السلام میباشد.[۱۴۸]

در دورۀ تابع تابعین این مسأله بیشتر توسعه و گسترش می یابد و مفسران بخش اعظمی از شیعه اقدام به تألیف و تدوین کتاب‌های تفسیری می‌کنند.

معنی
آئین تیم‌ای از نظام‌های فرهنگی، اعتقادی و عالم بینی‌هایی میباشد که با ساخت و ساز نمادهایی، آدم را به بها‌های روضه خوان و گاه به قیمت‌های معنوی رابطه میدهد. بیشتر ادیان با گستردن احادیث، الگوها، سنن و تاریخ‌های مقدسشان قصد دارا‌هستند که به معاش معنی دهند یا این که به هستی‌شناسی بپردازند. آنان مایلند تا اصولی اخلاقی، فقهی یا این که یک مدل معاش بهتری از ایده‌هایشان را دربارهٔ ماهیت بشر و دنیا هستی ارائه مسجد غدیر بلوار معلم مشهد دهند.

گاهی واژه و کلمهٔ آئین با ایمان یا این که نظام اعتقادی غلط گرفته می شود، ولی آئین با اطمینان فردی که جنبهٔ همگانی داراست متعدد میباشد. اکثر ادیان رفتارهایی همانند فرایند سلوک روضه خوان، تعریفی که رهروان یا این که اعضای به عبارتی آیین از آن دارا‌هستند، مجامع همگانی، نشستهای منظم [مذهبی] یا این که خدماتی که به خواسته حل اشتباهات یا این که عبادات [اعمال می گردد] جای ‌های آیتم احترام (چه طبیعی باشد یا این که سازه گردیده) یا این که کتاب‌های مقدس سازماندهی میشوند. اجرا [مذهبی] یک آیین همینطور ممکن میباشد مشمول آئین‌ها، مراسم یادبود از نعمتهای یک معبود یا این که خدایان، قربانی‌ها، جشن و پای کوبی‌ها، مهمانی‌ها، بیخودی، تشرّف، مراسم‌تدفین، سرویس ها تزویج و نکاح، مراقبه، موسیقی، هنر، رقص، سرویس ها همگانی یا این که دیگر جنبه‌های فرهنگی بشر مسجد غدیر فلاحی مشهد گردد.

تمجید
نوشته‌علمیٔ مهم: تمجید آیین

اجرا شرعی گوناگون
آئین میتواند نصیب مرکزی نام و نشان شخص باشد. فرهنگ وتمدن لغت‌های امروزی آیین را یک سیستم سازمان یافته از اعتقادات و مناسک با محوریت یک جانور یا این که موجودات ماوراء طبیعی تعریف و تمجید می‌نمایند. وابستگی به یک مذهب اکثر اوقات بیشتراز به اشتراک گذاشتن اعتقادات آن و کمپانی در مراسم آن میباشد. همینطور به معنای بخشی از یک اجتماع و گاهی فرهنگ و تمدن میباشد. ادیان دنیا از جهات متفاوت مشابه هم می‌باشند. استفان پروترو، پژوهشگر، از این مشابهت‌ها تحت عنوان «همانندی‌های خانوادگی» خاطر می‌نماید. همگی ادیان مشمول مناسک، کتاب مقدس و روزهای مقدس و جای ‌های تجمع مسجد بابا غدیر مشهد می‌باشند.[۲]

امیل دورکیم:

آئین را این سیرتکامل تعریف‌و‌تمجید می‌نماید «آئین نظامی میباشد یگانه از اعتقادات و اجرا مرتبط با کارها مقدّس ـ غیروابسته از کارها غیرمقدّس و ممنوع. این اعتقادات و انجام افرادی که به آنها اعتقاد دارا هستند را در یک مجتمعی معنوی به اسم «کلیسا» (سازمان فقهی) متحد می‌نماید. چیزهای مقدس محصور به خدایان یا این که ارواح نیستند. برعکس، یک چیز مقدس میتواند سنگ، درخت، چشمه، سنگریزه، تکه چوب، منزل، در یک‌حرف، هر چیزی مقدس باشد. باورهای فقاهتی، اسطوره‌ها، جزم‌ها و افسانه‌ها، بازنمایی‌هایی می‌باشند که ماهیت این مقدسات و فضیلت ها و توان‌هایی که به آن‌ها نسبت داده می‌گردد را ذکر مسجد بابا قدرت مشهد می‌نمایند.»[۳]

ویلیام جیمز:

آیین عبارت میباشد از شم، ایفا و تجربیات‌های اشخاص هنگام تنهایی، بعد از آن که خویش را در قبال هرآنچه الهی می‌نامند مییابند.[۴]

شلایر ماخر:

آیین عبارت میباشد از شم خداوند درایت.[۴]

کانت:

آئین عبارت میباشد از آشنایی تکالیف ما تحت عنوان احکام الهی.[۵]

التفات آئین در سطح دنیا
جنبه‌ها
می‌اقتدار اذعان کرد در بعضا از ادیان بزرگان و عالمان آن آیین کارایی می‌نمایند که قسمت‌هایی از اوامر و عقاید فقاهتی را بوسیلهٔ دلیل و عامل عقلی توجیه نمایند و از این لحاظ قابل استناد به عقل بنظر برسند.

بعضا از ادیان نیز فراعقلی اند، یعنی قسمت‌هایی از آن غیروابسته از عقل و بر مبنای علاقه و عاطفه و احساسات و اعتقاداتی مبتنی بر این کارها اند و حتی گاهی بر اساس اعتقاداتی ناشی از پیروی از پدران خویشان و بستگان و دور و بری ها میباشد.

در اطمینان رهروان ادیان، مو جود یا این که موجوداتی که بالاتر از قانون ها روان طبیعت میباشند این عالم را آفریده و بر آن دستور‌روایی می‌نمایند و بشر میتواند از خط مش عبادت و پرستش وی/آنها از برخورد آن جانور یا این که آن یکسری جانور به کار گیری کند و به مرتبه‌ای از شم امنیت و ادب رسد.[۶] دربارهٔ این‌که «مو جود خالق» متبوع ادیان چه خصوصیاتی داراست و تعداد و صفات و هدف ها آن ها چیست و ارتفاع قدمت و بعد ها و شمار پیام‌آوران آن ها چه تعداد و اندازه میباشد میان ادیان اختلاف نظرهای بسیار متعددی وجود داراست.

تیم آئین از دو نصیب درست شده میباشد:

آموزه‌ها و پاراگراف‌های اعتقادی (می باشد‌ها /اصول)
دستورهای عملی، اخلاقی و ارزشی که بر اساس آموزه‌های اعتقادی پایدار گردیده‌اند (بایدها /فروع).
در ادیان متفاوت، این آموزه‌های اعتقادی عملکرد می‌نمایند تا پاسخی برای شعور معماهای هستی و آنچه فهم و شعور نشدنی میباشد (بی‌غایت، مرگ) مهیا نمایند.

پردیس و دوزخ و جهنم برزخی
در برزخ، هر که به فیض اعمالی که در جهان اعمال داده میرسد و در فیض، گروهی بهشتی و گروهی جهنمی می گردند.[۲۴] یکی‌از دلایلی که برای ثابت فردوس برزخی طرح گردیده، این آیه از سوره نحل میباشد که فرشتگان هنگامی روح مؤمنان را قبض می‌نمایند، به آن‌ها میگویند: «سلام و عرض ادب باد، به (مشوق) آنچه اجرا می‌دادید به فردوس درآیید».[۲۵] همینطور، در سوره آل عمران آمده که شهیدان زنده و خرسند می‌باشند و نزد پروردگارشان روزی داده میگردند.[۲۶] به اعتقادوباور دانشمندان از شیعه و سنی، این آیه‌ها نشانگر این حقیقت میباشد که مومنان و شهیدان پس از مرگ و پیش از قیامت، زنده‌اند و در فردوس برزخی حضور دارا هستند و از نعمت‌های الهی سود‌مند مسجد غدیر بلوار معلم مشهد می‌باشند.[۲۷]
درباره دوزخ وجهنم برزخی نیز در سوره نساء آمده که زمانی فرشتگان روح ظالمان را قبض می‌نمایند، با آن ها مصاحبه کرده و به آن ها میگویند: جایگاهتان دوزخ و جهنم میباشد.[۲۸] به اعتقادوباور پژوهشگران، این مصاحبه دلالت دارااست بر این که ظالمان بعداز مرگ و پیش از قیامت، زنده می باشند و به دوزخ و جهنم وارد می شوند.[۲۹]
همینطور، به عذاب فرعونیان در سوره غافر[۳۰] دلیل گردیده که بعداز مرگ، آفریدگار عذاب فرعونیان را در دو مرحله انجام می‌نماید: یک کدام از پیش از قیامت (هر صبح و شام در برزخ) و دیگری پس مسجد غدیر فلاحی مشهد از قیامت.[۳۱]
[یادداشت ۴]

در احادیث نیز بارها به پردیس و دوزخ و جهنم برزخی تصریح گردیده‌است.[۳۲] [یادداشت ۵] امام علی (ع) در یک کدام از خطبه‌هایش در باره برزخ اینگونه میگوید: آيا هیچیک از خاندان را برسد که دفع مرگ نمایند آيا مدیحه گران با فریاد و ناله خویش گرهى از این عمل توانند گشود در حالى که، آدمى گروگانِ محلّه مردگان میباشد و صرفا در تنگناى گور خفته میباشد. حشرات و گزندگان، پوست تنش را بر دریده‌اند و آن پیكرى که تا چندى پیش زنده و شاداب بود، فعلا پوسیده گردیده و وزش بادها نشانش را برانداخته و دستِ رویدادهاِ زمانه خاکِ وی بر باد داده. آرى، بدنهاى نو و لطیف، دگرگون گشته و آن استخوانهاى نیرومند پوسیده گردیده و جانها در گرو توشهِ گرانِ گناهان گرفتار باقی‌مانده‌اند. آن خبرهاى غیبى، که شنیده بودند، به اطمینان چشم‌اند. از وی نمى‌خواهند که بر انجام نیک خویش بیفزایند و راهى براى گذشتن از لغزشها و خطاهایشان مسجد بابا غدیر مشهد نمی‌یابند.[۳۳]

تکامل و تنزّل در برزخ
به اطمینان دانشمندان، قابلیت تکامل و تنزّل در برزخ، به وسیله اثرها اعمالی که سابقا در جهان جاری ساختن داده‌ایم، وجود داراست؛ چنانکه آفریدگار در سوره یس فرموده «مردگان را زنده میکنیم و آنچه کرده‌اند و آنچه از آثارشان بعداز مردن بروز می‌نماید، تمامی را مسجد بابا قدرت مشهد می‌نویسیم»[۳۴].[۳۵]
این مجموعه از دانشمندان متذکر گردیده‌اند که در برزخ، قابلیت ایفا شغل های نیک و بد که به تکامل یا این که تنزّل فرد بینجامد، نیست؛[۳۶] چنانکه امام علی(ع) فرموده «امروز(پیش از مرگ)، وقتِ شغل میباشد خیر حسابرسی؛ و فردا(بعداز مرگ) وقتِ حسابرسی میباشد، خیر شغل».[۳۷]
برخی از احادیث مدرک میدهند که خردسالان از این قاعده استثنا گردیده و میتوانند در برزخ تکامل یابند.[۳۸]

شفاعت در برزخ
نوشته ی علمیٔ مهم: شفاعت
شفاعت از مسلمات قرآنی میباشد[۳۹] که به اطمینان بعضی از دانشمندان شیعه-به عنوان مثال محمدحسین طباطبائی و محمدحسین حسینی تهرانی- اصطلاحاً به معنای برداشتن عذاب از گناهکاران در روز قیامت میباشد و مشمول برزخ نمی شود.[۴۰] این تیم از دانشمندان، حضور نبی(ص) و ائمه(ع) در حالا احتضار و پرسش قبر و تصرفات تکوینی وی را قبول دارا هستند ولی از آن، با تیتر شفاعت خاطر نمی کنند.[۴۱]

در انتقاد این طریقه اورده شده که همین ترازو از تصرفات تکوینی نبی(ص) و ائمه(ع) در برزخ، مصداق شفاعت میباشد؛ و این قصه از امام راست گو(ع) که «در قيامت، کلیه شما در پرتو شفاعت پيامبر یا این که جانشین وی، در پردیس هستيد؛ ولی به خداوند نسبت به شما در برزخ هراسناكم!»[۴۲] نیز دلالتی ندارد بر این که در برزخ، شفاعت وجود ندارد بلکه امام(ع) درصدد ذکر این نکته میباشد که نباید به آرزو شفاعت، به گناه کثیف شویم زیرا احتمال داراست در برزخ، به دلایلی شامل شفاعت نشویم.[۴۳]

تفاوت‌های برزخ و آخرت
بعضا دانشمندان، برای آخرت معنای بزرگ‌ای در حیث گرفته و آن را به معنای عالم بعداز مرگ میدانند که دربرگیرنده برزخ و قیامت کبری و بعداز آن میگردد. در این‌حالت، برزخ بخشی از آخرت میباشد خیر متمایز از آن.[۴۴] ولی گروهی از دانشمندان، آخرت را به معنای دنیا بعداز قیامت کبری، و برزخ را به معنای دنیا بعد از مرگ و پیش از قیامت کبری دانسته و به مقایسه آن دو و بیان تفاوت‌هایشان پرداخته‌اند:[۴۵]

با برپایی قیامت، عالم و برزخ نابود گردیده و آخرت آغاز میگردد؛ ولی وجود برزخ به طور برابر با وجود جهان برقرار میباشد.[۴۶]
با برپایی قیامت، در آخرت ارتباط بشر با اثرها اعمالی که سابقا در جهان اجرا داده بود جدا می‌گردد؛ ولی در برزخ، اینگونه ارتباط‌ای برقرار میباشد.[۴۷]
برهمین اصل، بواسطه اثرها اعمالی که سابقا در جهان جاری ساختن داده گردیده، قابلیت و امکان تکامل و تنزّل در قیامت نیست؛ ولی در برزخ اینگونه امکانی می باشد.[۴۸]
با برپایی قیامت، رجوع از آخرت به جهان ممکن وجود ندارد؛ ولی رجوع و برگشت از برزخ به عالم ممکن میباشد، چنانکه زنده کردن مردگان بوسیله عیسی(ع) و یا این که رجعت برخی بشر‌ها، رجوع و برگشت آنان از برزخ به جهان میباشد.[۴۹]
در آخرت، روح آدمی به تن مادی و دنیوی خودش وابستگی می گیرد؛ البته در برزخ روح آدمی با تن مثالی معاش می‌نماید.[۵۰]
در آخرت، شفاعت وجود دارااست؛ البته -سازه بر یک حیث- در برزخ شفاعت وجود ندارد.[۵۱]
با برپایی قیامت، بشر‌ها همه و ناگهان توده می شوند؛ البته در برزخ، آدم‌ها به ندرت و به گذر زمان مجال، به یکدیگر ملحق می گردند.[۵۲]
عذاب آخرت شدیدتر و مشقت بار‌خیس از عذاب برزخ میباشد؛ چنانکه عذاب آخرت برای گروهی از عموم جاوادنه میباشد ولی عذاب برزخ برای همگان موقت میباشد و با برپایی قیامت، از در میان می‌رود.[۵۳]
ملاصدرا در اسفار تفاوت آن‌چه را بشر در برزخ مشاهده می‌نماید با آن‌چه در قیامت مشاهده می‌نماید در شدت و ضعف،کمال و نقص دانسته بدین ذکر که آدمی در برزخ شکل‌های جزیی غیر دنیوی را با چشم خاطر مشاهده می‌نماید اما در قیامت با دیده اخروی به طور محسوس مشاهده می نماید ولی دیده محسوس‌ْمیان آدم در آخرت غیر از دنیاست. [۵۴]

اَبومُسلم خُراسانی (کشته‌گردیده در ۱۳۷ق) داعی پر اسم و رسم بنی‌عباس که در سال ۱۲۹ هجری علیه بنی‌امیه قیام کرد. وی از شعار الرضا اینجانب آل محمد به کار گیری می کرد به همین ادله تنی چند از شیعه‌ها با وی همیاری کردند. قیام ابومسلم از مرو استارت شد و به خلافت سلسله بنی‌عباس و کشته‌شدن مروان بن محمد، واپسین خلیفه اموی، در مصر انجامید. وی آنگاه والی خراسان شد و در سال ۱۳۷ق به امر منصور، دومی خلیفه عباسی، به جهت بیم از اقتدار‌دریافت کردنِ وی مسجد غدیر بلوار معلم مشهد کشته شد.

درباره معاش و شخصیت ابومسلم، قصه‌های متفرق و گاه متناقضی وجود داراست. وی در نوجوانی با داعیان بنی‌عباس در کوفه آشنا شد و در سال ۱۲۹ هجری به امر ابراهیم بن محمد، امام عباسی برای تبلیغ به خراسان رفت. ابومسلم دو طومار به امام درست گو(ع) نوشت و از وی برای پذیرفتن خلافت دعوت کرد، ولی امام درست گو(ع) نپذیرفت. وی بعد از سقوط بنی‌امیه، با اشخاص و قیام‌های متمایلِ به امام درست گو(ع) و علویان اخلاق و رفتار تندی داشت و آن‌ها را مسجد غدیر فلاحی مشهد سرکوب کرد.

معاش و نسب
داستان‌ها درباره تاریخ و زادگاه، پدر و مادر و تبار ابومسلم متفرق و متناقض میباشد. در بعضی از این گزارش‌ها پشتیبانی منفی یا این که مثبت دارا‌هستند که آورده شده از سوی معارضان ابومسلم مانند بنی‌عباس، و نیز بوسیله دوستداران وی یا این که معارضان بنی‌عباس به وجود آمده میباشد.[۱] سال به دنیاآمدن وی در بین ۱۰۰ تا ۱۰۵ق(۷۲۴م) تقریب زده گردیده، و ۱۳۷ق(۷۵۵م) سال مرگ وی نقل شده میباشد. در بعضی منابع، اسم اورا ابراهیم‌بن‌ختکان و لقب‌اش را ابواسحاق گفته‌اند.[۲] در مکان دیگری، اورا ابراهیم‌بن‌عثمان نامیده‌اند.[۳] بعضا مورخان تبار او‌را پارسی دانسته و نام او را بهزادان‌بن‌بَنداد هُسر درج شده و داعیه گردیده که بنداد، بابا ابومسلم، پس از مسلمان شدن، اسم خویش را به عثمان تغییر و تحول اعطا کرد.[۴] هم‌اینگونه نقل شده در دیدار ابومسلم با ابراهیم‌بن‌محمد، امام عباسی، ابراهیم از وی منظور که لقب و اسم خویش را به ابومسلم عبدالرحمان بن مسلم تغییر‌و تحول دهد تا خوب بتواند کار نماید.[۵] شهرهای پوشنگ (مجاورت هرات)، کوفه و اصفهان تحت عنوان محل تولد ابومسلم تصویب مسجد بابا غدیر مشهد گردیده‌اند.[۶]

بابا ابومسلم در بیشتر متن‌ها تاریخی، عرب یا این که از موالیان عرب معرفی گردیده است.[۷] بعضا منابع، بابا ابومسلم را بومی یکی روستاهای اصفهان دانسته‌اند که دهقانی می کرد.[۸] وی آن‌گاه به سرویس ادریس بن مَعقل عِجلی درآمد و اندکی پیش یا این که بعداز میلاد ابومسلم درگذشت.[۹] زمانه کار ابومسلم هم زمان با امامت حضرت جعفر درست گو(ع)(امامت: ۱۴۸-۱۱۴ق) و خلافت هُشام‌بن‌عبدالملک (خلافت: ۱۲۵-۱۰۵ق)، وَلید‌بن‌یَزید(۱۲۶-۱۲۵ق)، یزیدبن‌ولید(شش ماه ۱۲۶ق)، ابراهیم‌بن‌ولید(۱۲۷-۱۲۶ق)، مَسرازیر‌بن‌محمد(۱۳۲-۱۲۷ق)، سَفّاح (۱۳۶-۱۳۲ق) و منصور مسجد بابا قدرت مشهد (۱۵۸-۱۳۶ق) بود.[۱۰]

ابومسلم در شعبان ۱۳۷ق به فرمان منصور عباسی، خلیفه دوم بنی‌عباس کشته شد. آورده شده منصور، به جهت بدگمانی، واهمه از کودتا و نافرمانی ابومسلم، او‌را کشت.[۱۱]

پیوستن به دعوت بنی‌عباس
در منابع تاریخی مرتبط با معاش ابومسلم، شخصی به اسم‌های موسی سَرّاج یا این که ابوموسی سراج[۱۲] یا این که عیسی بن موسی سراج[۱۳] چشم می‌گردد که مقیم کوفه بود. وی در شغل زین و لگام اشتغال داشت و ابومسلم طلبه یا این که کارمندان وی بوده میباشد.[۱۴] این شخص از دوستداران یا این که داعیان بنی‌عباس بوده[۱۵] و ابومسلم از روش وی یا این که در مهاجرت با وی، با دیگر داعیان عباسی در عراق به خصوص کوفه آشنا گشت.[۱۶] بعضا نیز نوشته‌اند که ابومسلم، در بین سال‌های ۱۱۵ تا ۱۲۰ق رابط دربین داعیان زندانی و آزاد و ابوموسی سراج بود.[۱۷] این داعیان بعد ابومسلم را به امام عباسی، ابراهیم بن‌ محمد بن علی، دارای اسم و رسم به ابراهیم امام معرفی کردند.[۱۸] برخی نوشته‌اند ابومسلم با محمد بن‌ علی، بابا ابراهیم نیز رابطه داشت.[۱۹][یادداشت ۱] ابومسلم بعد از فوت محمد بن علی نیز، تحت عنوان غلام آل‌مَعقل، میان دو داعی بنی‌عباس، بُکَیر بن ماهان (زندانی در کوفه) و ابوسَلمه خَلاَل، داماد بُکَیر، واسطه پیام بود.[۲۰] این دو در ۱۲۵ق، اندکی قبل از کشته‌شدن یحیی بن زید در جَوزجان، هم پا جمع‌ای از داعیان خراسان برای دیدن ابراهیم امام به مکه رفتند.[۲۱] بعداز مرگ بکیر، ابوسلمه با غرض آشکار کردن قیام و آغاز پوشیدن لباس‌های سیاه به خراسان رجوع و ابومسلم را نیز هم پا خویش پیروزی.[۲۲] در ۱۲۷ یا این که ۱۲۸ق ابومسلم یاروهمدم ابوسلمه، در شراة با ابراهیم امام دیدار داشت. بعضا منابع نوشته‌اند ابراهیم از زیرکی ابومسلم تمجید کرد و ابوسلمه، اورا به ابراهیم واگذار کرد.[۲۳] ابراهیم از وی خواست لقب و اسم خویش را تغییر‌و تحول دهد.[۲۴]

ذاتی و عرضی در آئین
نوشته‌ی علمی «ذاتی و عرضی در آیین» آغاز در سال ۱۳۷۷ش در خبر نامه کیان به چاپ رسید.[۱۲۶] و آن‌گاه در کتاب توسعه و گسترش تجارب نبوی نیز مسجد غدیر بلوار معلم مشهد چاپ شد.[۱۲۷]

سروش آئین را به دو نصیب ذاتی و عرضی تقسیم می‌نماید. از حیث وی خدا اهدافی دارااست که به عبارتی ذاتیات آیین میباشد.[۱۲۸] از نظر سروش ذاتی آن چیزهایی میباشند که نمی‌توانستند نباشند.[۱۲۹] اسلام به ذاتیاتش اسلام میباشد خیر به عرضیاتش و مسلمانی در گرو التزام و اعتقادوباور به ذاتیات مسجد غدیر فلاحی مشهد میباشد.[۱۳۰]

معبود برای ذکر، تفهیم و علم آموزی هدف ها خویش از زبانی خاص به کارگیری می‌نماید که همگی از عرضیات آیین می‌باشند.[۱۲۸] عرضیات آیین چیزهایی میباشند که می‌توانستند نباشند.[۱۲۹] سروش اعتقاد دارد خلال لهجه اسلام، تمدن اسلام نیز عربی میباشد؛ این که قرآن از حوران سیه‌دیده در پردیس،[۱۳۱] بومی در چادر‌ها[۱۳۲] سفارش به نگریستن به خلقت شتر[۱۳۳] و اکثری مفاد از تمدن عربی که در قرآن گزینه به کار گیری قرار گرفته، همگی عرضی مسجد بابا غدیر مشهد می‌باشند.[۱۳۴]

معارضان این عقیده معتقدند عرضی‌های بخش اعظمی وجود دارااست که خویش بخشی از پیام مهم آئین را به یاروهمدم داراست.[۱۳۵] قرآن از روزنه بیان قصه‌های اقوام قبل، اهدافی را دنبال نموده و درصدد تبلیغ پیام خود میباشد.[۱۳۵] معارضان ذاتی و عرضی معتقدند در هر روایت و اتفاق، در هر مبارزه و صلح، حکمتی وجود داشته میباشد.[۱۳۵] همینطور ذات و گوهر آئین در عرضیات آیین تجلی می‌نماید و عدم وجود عرضیات، بازدارنده تجلی و ظهور آیین بی نقص میباشد.[۱۳۵] از دید معارضان خیر صرفا تغییر تحول ذاتیات آیین به نفی آیین خواهد انجامید، بلکه تغییر‌و تحول عرضیات آیین و انکار آن ها نیز به تغییر تحول آیین و تحریف آن سبب مسجد بابا قدرت مشهد میشود.[۱۳۵]

برخی منتقدان معتقدند سروش ترازو مستحکمی برای تفکیک ذاتی و عرضی ارائه نمی‌نماید.[۱۳۶] منتقدان معتقدند ذاتی و عرضی براساس پندار باستانی می‌باشند و در تامل امروزی به کارگیری کم کم از آنان به کارگیری میگردد. نگاه امروزی پدیدارشناسانه به آئین خواهد بود که در آن تاریخ و نمود آیین، خویش ذات آن می‌باشند.[۱۳۶]

آئین اقلی و بخش اعظمی
«آئین اقلی و بخش اعظمی» مسئله سخنرانی بود که عبدالکریم سروش در گردآوری دانشجو ها اهل ایران در مونترال کانادا در اسفند ۱۳۷۵ش نقص‌ کرد.[۱۳۷] این مورد در سال ۱۳۷۷ش در خبر نامه کیان با تیتر «آئین اقلی و بخش اعظمی» به چاپ رسید.[۱۳۸] همینطور در کتاب پیشرفت تجربیات نبوی نیز چاپ شد.[۱۳۹] سروش درین عقیده اعتقاد دارد آیه «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ آیینَکُمْ؛ امروز، آیین شما‌را بدون نقص کردم» برای اشاره به تکمیل، آمده میباشد و خیر جامع بودن.[۱۴۰] همینطور آیه اشاره به اکمال حداقلی دارااست و خیر حداکثری؛ بدین مفهوم که دست کم موردنیاز هدایت به عموم داده گردیده‌است البته حداکثر ممکن در تکامل تدریجی و گسترش تاریخی آتی اسلام پدید خواهد آمد.[۱۴۱]

آئین اقلی از لحاظ سروش بدین مفهوم میباشد که در حالتی که آیین را دنیایی بدانیم، آئین واجد احکامی میباشد که با اقل حالت معیشتی آدمی وفق میدهد و قابل اجراست و در شرایطی‌که آئین را اخروی بدانیم، معدود‌ترین خوشبختی اخروی را ممکن می‌سازد.[۱۴۲] سروش در آیین حداقلی به حرف غزالی استناد می‌نماید که عالم را چنان سامان می دهیم که آخرت‌گرایان بتوانند آخرت خویش را تأمین نمایند و مابقی کارها عالم بر ذمه عقلای خویشاوندان میباشد.[۱۴۳] سروش درین عقیده اعتقاد دارد احکام فقاهتی همگی عرضی میباشند.[۱۴۴]

معارضان این عقیده معتقدند مسیر منطقی برای یافتن قلمرو آئین، مراجعه به خویش «آئین» میباشد، خیر گمانه‌زنی‌ها و حدسیات.[۱۴۵] اینان معتقدند بشر مؤمن، پیرو مشخص و معلوم کردن انتظار خویش از آیین وجود ندارد، بلکه می بایست ببیند آئین از او چه انتظاراتی داراست.[۱۴۵] بشر بعد از آنکه به «حقانیت آئین» پی پیروزی و به آن «ایمان» آورد، نزدیک به و گستره احکام و معارف فقهی، خواهد ماند.[۱۴۵]

برخی از معارضان نیز معتقدند آیین قصدی بر بسیاری بودن ندارد؛ بعضی کارها را به آدم‌ها و عقل انسانی واگذار نموده است و قوت اسلام و فقه اسلامی در همین میباشد؛ چون ذکر بخش اعظمی و جایی برای دوراندیشی بشری نادیده گرفتن، عدم تطابق پذیری اسلام با مجال‌ها و جای ‌های گوناگون را به‌دنبال داراست، که‌این قضیه با جهانی و جاودانی بودن اسلام ناسازگار میباشد.[۱۴۶]

پانویس
«کندوکاو در گستردن اوضاع و آرای سروش به لهجه خودش»، وب سایت عبدالکریم سروش.
««عبدالکریم» تعیین اینجانب بود، «سروش» سفارش آقای حداد»، مقر انصاف.
«مستند عبدالکریم سروش: معرفت و مدارا»، وبسایت یوتیوب.
«کندوکاو در تفصیل حال و روز و آرای سروش به گویش خودش»، تارنما عبدالکریم سروش.
«کندوکاو در تفصیل اوضاع و احوال و آرای سروش به گویش خودش»، تارنما عبدالکریم سروش.
«مستند عبدالکریم سروش: معرفت و مدارا»، وبسایت یوتیوب.
«کندوکاو در گستردن وضع و اوضاع و آرای سروش به گویش خودش»، تارنما عبدالکریم سروش.
مرتضوی، «سروش»، ص۱۵۶.
«کندوکاو در تفصیل اوضاع و آرای سروش به گویش خودش»، وبسایت عبدالکریم سروش.
«دریغا که زمان قهوه میل کردن با پوپر از دست رفت»، وبسایت عبدالکریم سروش.
«عبدالکریم سروش که می باشد؟ ایدئولوگ روز گذشته، اپوزیسیون امروز»، وبسایت روی داد ۲۴.
مرتضوی، «سروش»، ص۱۵۷.
بهنود، «سروش یکی صد اثرگزار فقیه»، تارنما عبدالکریم سروش.
«اعلام‌کرد وگویی با پزشک سروش به مناسبت اخذ پاداش اراسموس» وبسایت عبدالکریم سروش.
«مستند عبدالکریم سروش: معرفت و مدارا»، تارنما یوتیوب.
«تیم کتاب‌ها»، وبسایت عبدالکریم سروش
«عبدالکریم سروش»، پرتال جامع علم ها انسانی.
«کندوکاو در تفصیل وضع و آرای سروش به گویش خودش»، وبسایت عبدالکریم سروش.
نرم‌افزار پرگار، مناظره‌های انقلاب، دو مهمان چهل سال آن گاه، قسمت اولیه، وبسایت یوتیوب.
«مستند عبدالکریم سروش: معرفت و مدارا»، وبسایت یوتیوب.
سهیمی، «پزشک معالج عبدالکریم سروش با منتقدانش چه می‌نماید» وبسایت صدانت
«یک‌توشه انقلاب فرهنگی کافی بود»، وب سایت عبدالکریم سروش.
«روایتی از مناظره های داغ سال 60»، تارنما روشن.
« دوم خرداد ماه به ضرروزیان کیان به انتها رسید» وبسایت عبدالکریم سروش.
قوچانی، «سروش در معیار»، تارنما عبدالکریم سروش.
«ما، هم به قرآن نگاه نقدی داریم و هم به نبی»، تارنما زیتون.
«ما، هم به قرآن نگاه نقدی داریم و هم به فرستاده»، وب سایت زیتون.
«عبدالکریم سروش پیرو عبور از آئین وجود ندارد»، مذاکره با سروش دباغ.، وب سایت زیتون.
«نومعتزلی هستم»، تارنما اصطلاح.
رفیعی، «مَرَجَ البَحرین؛ رؤیای سروش، قصه شبستری»، تارنما زیتون.
مرتضوی، «سروش»، ص۱۵۳.
مرتضوی، «سروش»، ص۱۵۳.
مولوی، مثنوی معنوی، ۱۳۷۶ش، برگه سی و یک.
« دریغا که زمان قهوه تناول کردن با پوپر از دست رفت» تارنما عبدالکریم سروش.
«کندوکاو در گستردن حال و روز و آرای سروش به لهجه خودش»، وبسایت عبدالکریم سروش.
«کندوکاو در گستردن وضع و آرای سروش به گویش خودش»، وبسایت عبدالکریم سروش.
«ورژن بدون نقص گفتگوی صدای ایالات متحده با عبدالکریم سروش»، تارنما یوتیوب.
سروش، توسعه و گسترش تجارب نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۲۴.
«کتاب مثنوی معنوی، تصحیح عبدالکریم سروش»، وب سایت عرش کتاب.
سروش، گلستان مثنوی یا این که گلستان معنوی
«ورژن بی نقص گفتگوی صدای ایالات متحده با عبدالکریم سروش»، وب سایت یوتیوب.
قوچانی، «گزارشی از نقدهای متقابل روحانیان و سروش»، پرتال جامع علم ها انسانی.
قوچانی، «گزارشی از نقدهای متقابل روحانیان و سروش»، پرتال جامع علم ها انسانی.
قوچانی، «سروش در واحد سنجش»، وبسایت عبدالکریم سروش.
قوچانی، «سروش در واحد سنجش»، تارنما عبدالکریم سروش.
سروش، «سقف معیشت بر ردیف شریعت»، ص۲۶.
سروش، «سقف معیشت بر ردیف شریعت»، ص۲۷.
سروش، «سقف معیشت بر ردیف شریعت»، ص۲۸.
سروش، «سقف معیشت بر ردیف شریعت»، ص۲۹.
سروش، «سقف معیشت بر ردیف شریعت»، ص۲۷.
قوچانی، «گزارشی از نقدهای متقابل روحانیان و سروش»، پرتال جامع علم ها انسانی.
«برخورد آیت الله علیدوست به ادعاهای سروش علیه حوزه و روحانیت»، خبرگزاری رسا
سروش، «آفتاب روز قبل و کیمیای امروز»، ص۴.
سروش، «مدرس مطهری، احیاکننده‌ای راستین در بعدازظهر تازه»، ص۳۷-۴۴.
سروش، «معلم مطهری، احیاکننده‌ای راستین در بعد از ظهر تازه»، ص۴۴.
سروش، «گفتار نو از پزشک سروش به مناسبت سالگرد شهید شدن مرحوم مرتضی مطهری»، شبکه تلگرام عبدالکریم سروش.
سروش، توسعه و گسترش تجربیات نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۶۹.
سروش، «نوشته پزشک معالج سروش در وصف آیت‌الله منتظری»، وبسایت همبستگی.
سروش، «فقه در معیار»، ص۱۷.
سروش، «فقه در میزان»، ص۱۷.
سروش، «فقه در میزان»، ص۱۷.
اپلیکیشن پرگار، مناظره‌های انقلاب، دو مهمان چهل سال آن‌گاه، قسمت اولیه، وب سایت یوتیوب.
«برخورد پزشک معالج سروش به عیب گیری آیت الله علیدوست»، خبرگزاری قانونی حوزه
اپلیکیشن پرگار، مناظره‌های انقلاب، دو مهمان چهل سال آن‌گاه، نصیب اولیه، وب سایت یوتیوب.
سروش، «آیین و دنیای تازه»، پرتال جامع علم ها انسانی.
سروش، «آیین و دنیای تازه»، پرتال جامع علم ها انسانی.
سروش، سخنرانی سلوک دیندارانه در دنیا امروزی، جلسه۱.، وب سایت آپارات.
«مستند عبدالکریم سروش: معرفت و مدارا»، وبسایت یوتیوب.
سروش، «آئین در دنیای امروزی به کجا می‌رود»، ص۹۲.
سروش، «سنت و پر‌نور‌فکری شرعی»، ص۹.
سروش، «آیین در دنیای امروزی به کجا می‌رود»، ص۹۳.
سروش، «سلوک دیندارانه در دنیا امروزی» جلسه۴۰. وب سایت آپارات.
«سلوک دیندارانه در عالم امروزی»، وب سایت آپارات.
«عبدالکریم سروش که می باشد؟ ایدئولوگ روز قبل، اپوزیسیون امروز»، تارنما اتفاق افتاد ۲۴.
سروش، «۱۰سال حصر و سالگرد ۴۲ سال»، شبکه تلگرام عبدالکریم سروش.
«متن بی نقص طومار عبدالکریم سروش به آیت الله خامنه ای»، وبسایت رادیو فردا
سروش، «متن بدون نقص طومار عبدالکریم سروش»، وبسایت بی بی سی فارسی.
نرم‌افزار پرگار، مناظره‌های انقلاب، دو مهمان چهل سال سپس، قسمت اولیه، تارنما یوتیوب.
سروش، سخنرانی «چهلمین سالگرد انقلاب بهمنی»، تارنما یوتیوب.
سروش، «۱۰سال حصر و سالگرد ۴۲ سال»، شبکه تلگرام عبدالکریم سروش.
مرتضوی، «سروش»، ص۱۶۴.
پرگار: مناظره‌های انقلاب، دو مهمان، چهل سال بعد از آن، نصیب دوم، وب سایت یوتیوب
«مستند عبدالکریم سروش: معرفت و مدارا»، وب سایت یوتیوب.
سروش، «امام و عزت مسلمین»، پرتال جامع علم ها انسانی
«عبدالکریم سروش که می باشد؟ ایدئولوگ روز گذشته، اپوزیسیون امروز»، تارنما روی داد ۲۴.
سروش، سخنرانی «چهلمین سالگرد انقلاب بهمنی»، وب سایت یوتیوب
آیین یک اقتدار میباشد، وبسایت زیتون.
شش نکته‌ی سنجش‌گرانه در امر عقیده‌ی «آیین و اقتدار» سروش، وب سایت زیتون؛ سوال‌های محمدرضا جلایی‌پور از معلم سروش، وبسایت انصاف نیوز.
نیم چهره پزشک سروش، وبسایت محمد نصر اصفهانی.
علیدوست، آئین و حکمت، تارنما سلسبیل.
نصر اصفهانی، نیم صورت پزشک سروش.، وب سایت محمد نصر اصفهانی.
یک سوال از آقای سروش، وب سایت مهرنیوز.
مرتضوی، «سروش»، ص۱۵۸.
مرتضوی، «سروش»، ص۱۵۸.
سروش، توسعه و گسترش تجارب نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۳.
سروش، «قبض و توسعه و گسترش تئوریک شریعت»، ص۱۸.
سروش، «قبض و توسعه و گسترش تئوریک شریعت»، ص۱۸.
باقی، «پرسشی که همچنان بی جواب ماند»، وبسایت عمادالدین باقی.
جوادی آملی، شریعت در آینه معرفت: نظارت و عیب گیری عقیده قبض و پیشرفت تئوریک شریعت، ۱۳۷۸ش.
سبحانی، «تحلیلی از: پیشرفت و قبض تئوریک شریعت یا این که عقیده تکامل معرفت فقهی»
مصباح یزدی، «سلسله درسهایی درباره معرفت شرعی(۴): انتقاد و نظارت دلیل «قبض و گسترش تئوریک شریعت»
لاریجانی، «نقدی بر نوشته‌ی‌علمی «گسترش و قبض تئوریک شریعت»»
مصباح یزدی، «سلسله درسهایی درباره معرفت فقهی (4): انتقاد و پژوهش برهان قبض و پیشرفت تئوریک شریعت»، ص۱۲.
سروش، توسعه و گسترش تجربیات نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۶۵.
سروش، توسعه تجربیات نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۱۷.
طاهری، «پیشرفت تجارب نبوی در بوته انتقاد»، ص۴۱.
منتظری، سفیر حق و صفیر وحی، ۱۳۸۷ش، ص۴۰–۴۱.
«قضیه وحی: با نگاهی به مکاتبات آیت الله سبحانی و پزشک سروش»، ، تارنما پاتوق کتاب فردا.
سروش، صحبت محمد رؤیای محمد، (محمد (ص) راوی رؤیاهای رسولانه ۲)، ۱۳۹۷ش، ص۱۱۰.
سروش، سخن محمد رؤیای محمد، (محمد (ص) راوی رؤیاهای رسولانه ۵)، ۱۳۹۷ش، ص ۱۹۲.
آرمین، «پاسخی به دکتر معالج سروش»، راس دایرةالمعارف گران قدر اسلامی.
«مناظره نخستین سروش با عبدالعلی تاجر»، تارنما نوانیشی فقهی.
سروش، پیشرفت تجارب نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۷۴.
«ما، هم به قرآن نگاه نقدی داریم و هم به رسول»،، وبسایت زیتون.
سروش، گسترش تجارب نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۷۳–۷۵.
«ما، هم به قرآن نگاه نقدی داریم و هم به فرستاده»، وبسایت زیتون.
سروش، سخنرانی «امام علی (ع) در نهج البلاغه»، وبسایت یوتیوب.
بهمن‌پور، «نگاه کن که را به قتل که دلشاد می کنی»، ص۸۲۷.
فاضلی، «نادرنگری»، ص۸۳.
سبحانی، جعفر، «خاتمیت، جدا وحی تشریعی: جواب آیت‌الله سبحانی به دکتر معالج سروش»، مقر حوزه.
فاضلی، «نادرنگری»، ص۸۷.
«اوصاف پارسیان، ورژن متنی» وب سایت تبیان.
سروش، حکمت و معیشت، محل کار ابتدا، ۱۳۸۸ش، ص۱.
سروش، حکمت و معیشت، محل کار ابتدا، ۱۳۸۸ش، ص۲.
«متن بدون نقص کتاب اوصاف پارسایان پزشک عبدالکریم سروش»
«ذاتی و عرضی در آیین»، کیان ۱۳۷۷ش، شماره۴۲.
سروش، توسعه و گسترش تجارب نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۴۷–۶۲.
سروش، توسعه و گسترش تجربیات نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۴۶.
سروش، «برشانه غول‌ها ایستاده‌ایم»، ص۱۲۰.
سروش، توسعه و گسترش تجربیات نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۲۰.
سوره رخداد، ایه۲۲.
سوره الرحمن، آیه۷۲.
سوره غاشیه، آیه۱۷.
سروش، پیشرفت تجارب نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۳۳.
طالبی، «نقدی بر نوشته‌ی‌علمی ذاتی و عرضی در آیین» مقر حوزه.
«عبدالکریم سروش که می باشد؟ ایدئولوگ روز قبل، اپوزیسیون امروز»، وبسایت اتفاق افتاد ۲۴.
سروش، توسعه تجربیات نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۴۷.
«آئین اقلی و بخش اعظمی»، کیان ۱۳۷۷ش، شماره۴۱.
سروش، پیشرفت تجارب نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۴۷–۶۲.
سروش، توسعه تجارب نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۶۰.
سروش، پیشرفت تجربیات نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۱۷.
سروش، توسعه و گسترش تجارب نبوی، ۱۳۸۵ش، ص۵۱.
پرگار: مناظره‌های انقلاب، دو مهمان، چهل سال آن گاه، قسمت دوم، تارنما یوتیوب
«مستند عبدالکریم سروش: معرفت و مدارا»، تارنما یوتیوب.
«کلیه دلایل ابطال‌پذیر موافقان آئین حداقلی»، وب سایت آیت الله خامنه‌ای.
هاشمی، «عقیده آئین اقلی و کمال آئین» مقر حوزه.
منابع

رضا رمضانی گیلانی (زاده ۱۳۴۲ش) دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت و نماینده سه عصر مجلس خبرگان رهبری. او مسئولیت‌های دیگری برای مثال سر کردگی راءس اسلامی امام علی(ع) در اتریش، رئیس راس اسلامی هامبورگ، سر کردگی اتحادیه اروپایی علما و تئولوگ‌های شیعه را نیز برعهده مسجد غدیر بلوار معلم مشهد داشته میباشد.

معاش‌طومار و تحصیلات
رضا رمضانی گیلانی در ۲ اسفند سال ۱۳۴۲ش در رشت دیده به جهان گشود.[۱] هم‌­فرصت با علم آموزی در دوران دبیرستان، درس‌های حوزوی را به صورت غیر رسمی شروع کرد و در سال ۱۳۵۹ش رسما وارد حوزه علمیه گردیده و درس‌های مقدماتی را در مکتب مهدویه و مستوفی رشت طی کرد.[۲] آن گاه برای ادامه تحصیلات در سال ۱۳۶۲ش به مشهد رفت و سطح ها بهتر را نزد سید جواد فقید سبزواری، صالحی خراسانی و... طی کرد و مدتی نیز در درس فلسفه سید جلال‌الدین آشتیانی کمپانی مسجد غدیر فلاحی مشهد کرد.[۳]

دیدار رضا رمضانی دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت با نیکلاس مادورو رییس‌جمهور ونزوئلا (اردیهشت ۱۴۰۳ش)[۴]

تفصیل حدیث تیتر بصری، تاثیر رضا رمضانی
در سال ۱۳۶۷ش برای گذراندن درس بیرون به قم رفت و تا سال ۱۳۸۰ش در درس‌های فقه و اصول فقیهانی زیرا فاضل لنکرانی، بهجت، مکارم شیرازی، وحید خراسانی، شبیری زنجانی، سبحانی و... کمپانی کرد. درس تعبیروتفسیر را نزد جوادی آملی و علم ها قرآنی را نزد محمدهادی معرفت خواند و در درس فلسفه و عرفان حسن حسن‌زاده آملی، جوادی آملی، یحیی انصاری شیرازی و حکیم عسگری گیلانی کمپانی مسجد بابا غدیر مشهد کرد.[۵]

رمضانی در سال ۱۳۷۳ش در حرفه الهیات و معارف اسلامی از دانش گاه تربیت معلم قم در بازه زمانی فوق لیسانس خارج از‌التحصیل شد[۶] و در سال ۱۳۸۵ش سند سطح چهار حوزه را اخذ نمود.[۷] او خلال تحصیلات حوزوی، دروس دانشگاهی را در بازه زمانی دکتری در حرفه فلسفه خوی به پایان رسانید و هم زمان با آن، گویش آلمانی را نیز فرا مسجد بابا قدرت مشهد گرفت.[۸]

درس دادن و اثرها
رمضانی چنانکه خودش گفته از سال ۱۳۶۰ش در کنار علم آموزی در حوزه، درس دادن را آغاز کرد که تا به امروز ادامه داراست و مشمول درس‌های مقدمات تا بیرون فقه و اصول میگردد.[۹] همینطور از سال ۱۳۶۵ش در دانشکده‌های متعدد به درس دادن حرف اسلامی، حرف نو، تعبیروتفسیر، کردار و معارف اسلامی و... پرداخت.[۱۰]

در معاش‌طومار خودنوشت رضا رمضانی به تألیف بیشتراز ۵۰ کتاب و نوشته‌علمی در موضوعات علم ها قرآنی، نهج البلاغه، کردار، فلسفه، عرفان و... اشاره شد‌ه‌است.[۱۱] کتاب «آراء اخلاقی علامه طباطبائی» وی نیز به بوسنیایی ترجمه گردیده‌است.[۱۲]

عضویت در دسته حرف و فلسفه دائرة المعارف قرآن مهربان محل کار تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، متخصص علم ها قرآنی و تربیتی رادیو معارف و عضویت در هیأت علمی محاسبه کتاب ها حوزوی از سایر کار‌های علمی او میباشد.[۱۳]

عکس العمل به طومار دبیرکل سازمان ملل درباره حمله به مسلمان ها
رمضانی گیلانی با ارسال طومار‌ای به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، از بیانیه وی در هشدار نسبت به توسعه و گسترش کینه دوزی در عالم و هجوم ها علیه مسلمان‌ها در‌پی سرایت کووید 19،[۱۴] تشکر کرد. او درین طومار نصیب عمده تهدیدهای امنیتی، اقتصادی و بهداشتی که جامعه جهانی در معرض آن جای دارد را از سوی کشورهای زیاده‌خواه و ثمره تشدید کینه ورزی بین سیاه و سپید، مسلمان و غیرمسلمان، شیعه و سنی را مبارزه‌افروزی و بازار فروش سلاح آن‌ها دانسته میباشد.[۱۵] به گفته رمضانی نفی کینه ورزی و دوری از ترویج آن، وظیفه‌ای انسانی و عمومی میباشد.[۱۶]

کار‌های فرهنگی-اجرایی
کار‌های فرهنگی و اجرایی رضا رمضانی عبارت میباشد از:

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت با حکم آیت‌الله خامنه‌ای (۱۳۹۸ش)[۱۷]
مدیریت مجموعه معارف اسلامی در دانش کده گیلان (۱۳۷۱-۱۳۷۳ش)
تأسیس مؤسسه آیین و خلق و خوی (۱۳۷۹ش)
تأسیس گروه فرهنگی فقهی عترت در رشت (مشمول سه قسمت: هیئت متوسلین به ائمه اطهار(ع)، کانون فرهنگی فقاهتی ثقلین و موسسه خیریه حضرت ابوالفضل العباس(ع))
نمایندگی اما دانا در استان البرز و امام آدینه کرج (۱۳۸۰-۱۳۸۴ش)
سر کردگی راس اسلامی امام علی(ع) در وین اتریش (۱۳۸۵-۱۳۸۸ش)
نماینده عموم استان گیلان در زمان‌های چهارم، پنجم و ششم مجلس خبرگان رهبری
امام و مدیریت راءس اسلامی هامبورگ در آلمان با حکم آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران (۱۳۸۸-۱۳۹۷ش)
سر گروهی هیئت علما برای تحقیق و داوری اتحادیه مرکز ها شیعه در آلمان (۱۳۸۹ش)
سر گروهی اتحادیه اروپایی علما و تئولوگ‌های شیعه (۱۳۹۳-۱۳۹۷ش)
احداث حوزه علمیه در هامبورگ (۱۳۹۲ش)[۱۸]
پانویس

مسجد کوفه سو‌مین مسجد اصلی شیعه‌ها بعد از مسجدالحرام و مسجدالنبی و از دیرین‌ترین اماکن زیارتی کوفه به‌شمار میاید.

بنابر بعضا احادیث، اول هر که مسجد کوفه را نهاد گذاشت حضرت بشر(ع) بود و حضرت نوح(ع) بعد از گردباد آن را مرمت کرد. در سال ۱۷ق با حضور نخستین مسلمانها در کوفه در حین سعد بن ابی‌وَقّاص، به توصیه سلمان فارسی، این مسجد مجدد ساخته شد. این مسجد شاهد حضور اکثری از پیامبران، امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) و بعضی دیگر از امامان(ع) مسجد غدیر بلوار معلم مشهد بوده میباشد.

در سال ۳۶ق، با حضور امام علی(ع) در‌این مسجد، بر التفات و دقت به آن افزوده شوید. حضرت علی(ع) درین مسجد نماز و خطبه می‌خوانده و بعضا از کارها کشورداری، مانند قضاوت، را در آنجا ایفا می‌بخشید. وی در محراب این مسجد به شهیدشدن رسید. در کنار مسجد کوفه، منزل امام علی، دارالاماره کوفه، مرقد مسلم بن عقیل، مرقد هانی بن عروة و مرقد مختار جای دارد. این مسجد مقامات زیادی دارااست و در بخش اعظمی از آن ها انجام مخصوصی مسجد غدیر فلاحی مشهد ایفا میگیرد.

مسافر قادر است در مسجد کوفه نماز را تک تک یا این که شکسته بخواند. طبق بعضا از احادیث، مسجد کوفه از گلشن‌های بهشتی میباشد. در شرایطی‌که کسی وارد آن خواهد شد، آمرزیده میباشد. طبق احادیث، شهر کوفه راءس حکومت امام مهدی(عج) و مسجد کوفه، راس ستاد فرماندهی وی مسجد بابا غدیر مشهد خواهد بود.

منزلت و ویژگی ها

عکسی سراسرنما از مسجد کوفه
یک کدام از سابق‌ترین و مهم ترین اثرها زیارتی شهر کوفه، مسجد کوفه میباشد.[۱] که آن را می‌اقتدار سومی مسجد بعداز مسجدالحرام، مسجدالنبی به شمار آورد.[۲] مسجد کوفه، از فرصت تأسیس، یکی مرکز ها اساسی سیاسی[۳] و فرهنگی[۴] شهر کوفه به‌شمار مسجد بابا قدرت مشهد می‌رفته میباشد.

مسجد کوفه با ۱۱۰ متر ارتفاع و ۱۰۱ متر پهنا، ۱۱۱۶۲ متر مربع مساحت دارااست و با دیوارهایی به طول ۱۰ متر مراقبت میشود. مساحت فضای گشوده مسجد ۵۶۴۲ متر مربع، مساحت شبستا‌ن‌های مسجد ۵۵۲۰ متر مربع میباشد. تعداد ردیف‌های مسجد ۱۸۷ وتعداد مناره‌های آن چهارعدد با طول ۳۰ متر میباشد.[۵]

مسجد کوفه از هنگام بنای اول دارنده درهایی بوده میباشد؛[۶] اسامی این درها عبارت‌اند از باب الحُجّه، باب الثُعبان (یا این که باب الفیل)، باب الرَحْمه، باب الاَنْماط و باب السُّدَّه که اورده شده که امام علی(ع) از آن وارد می‌شد‌ه‌است.[۷] نقل شده که امروزه از درهای کهن باب الثُعْبان صرفا دری میباشد که باقیمانده میباشد.[۸][یادداشت ۱] اسم درهای مدرن مسجد کوفه اینگونه برشمرده گردیده است: باب الحجه (در اساسی)، باب الثُعبان، باب الرحمه، باب مسلم بن عقیل و باب هانی بن عُروه [۱۰]

شرایط
نوشته ی علمیٔ اساسی: کوفه
مسجد کوفه مهم ترین مسجد شهر کوفه قلمداد گردیده‌است.[۱۱] کوفه از شهرهای عراق میباشد که در جنوب این سرزمین و در ۱۰ کیلومتری شمال شرق نجف جای دارد.[۱۲] در سال ۱۷ق، یکسری ماه بعد از ساخته‌شدن شهر بصره، سعد بن ابی‌وَقّاص به فرمان قدمت بن خطاب، این شهر را تشکیل داد تا جایگاهی برای سکونت رزمندگان و نیروهای نظامی در طی فتوحات مسلمین باشد.[۱۳]

عمر و تاریخ
محور نخستین مسجد کوفه بر حسب بعضا از احادیث به حضرت بشر(ع) گشوده می گردد.[۱۴] در منابع از قسم امام علی(ع) آمده که محل تشکیل داد کشتی نوح و محل تنوری که در گردباد نوح از آن آب فوران کرده در‌این مسجد بوده میباشد.[۱۵] در منابع، مرمت این مسجد پس از گردباد نیز به حضرت نوح(ع) منسوب شده میباشد.[۱۶]

به نقل از ابن‌اثیر تاریخ‌نگار اهل‌سنت، پیشینه این مسجد به سال ۱۷ق برمی‌خواهد شد. در سال جاری لشکر مسلمان ها در مدائن حضور داشت. آب وهوای مدائن سربازانی که از حجاز آمده بودند را آزار می‌بخشید. از این‌رو حذیفه و سلمان از طرف قدمت بن خطاب مأموریت یافتند تا سرزمینی قابل قبولی بیایند. بعد از اخذ طومار خلیفه، سلمان از طرفِ باخترِ رود فرات و حذیفه از طرفِ خاورِ آن راهی شدند و هیچ سرزمینی را نپسندیدند تا اینکه به مرزوبوم کوفه رسیدند. هر دو آن مرزو بوم را برای اقامت لشکر مطلوب دیدند.[۱۷] وقتی که سعد بن ابی‌وقاص یار لشکریان به مرز و بوم کوفه رسیدند، دستورداد قبل از ساختن هر بنایی، مسجدی بسازند. به امر ابوهَیجاء اسدی، تیراندازی کارکشته بر هر طرف تیری انداخت تا حدود مسجد کوفه معلوم گردد.[۱۸]

نوسازی مسجد به وسیله بُهره‌های اسماعیلی

محمد ادله‌الدین، داعی سود‌ها، در درحال حاضر زیارت محراب شهید شدن امیر مؤمنان(ع)
نوسازی مسجد کوفه در اولیه دهه قرن ۲۱ میلادی بوسیله منفعت‌های اسماعیلی اجرا گرفت. در جریان این تجدید بنا، نماهای داخلی رواق‌ها و کف صحن مسجد با پوششی از سنگ‌های مرمرِ سپید از متاعِ خوب پوشانیده شد و در رواق‌ها و شبستان مسجد، ردیف‌هایی از سنگ مرمر نصب شوید.[۱۹]

سود‌ها همینطور دو مناره به مسجد کوفه اضافه کردند؛ یک کدام از در شمال شرقی مسجد و دیگری در شمال غربی. این دو مناره را از لحاظ جزئیات هنری و معماری، تقلیدی از مناره بنای تاریخی پر اسم و رسم به مشهد جیوشی در قاهره دانسته‌اند.[۲۰]

از بارزترین اثر ها فایده‌ها در مسجد کوفه را پنجره نقره‌ای نصب گردیده بر محراب ضربت‌میل کردن امیرمؤمنان(ع) گفته‌اند که تاثیر هنری باارزش و زیبایی به شمار میاید. این پنجره یادآور محراب‌های تاریخی زمان فاطمی در قاهره و تقلیدی از محراب مُستَنصری در مسجد ابن طولون این شهر میباشد که از زیباترین مساجد عصر فاطمی مصر به شمار میاید. از حیث پژوهشگران کلاً فایده‌ها در تجدید بنا قسمت‌های متفاوت مسجد کوفه، ارکان تزیینی فراوانی را در ساختمان مسجد کوفه گنجانده‌اند که بخشی از این تزئینات، نمادهای هنر و معماری زمان فاطمی مصر به شمار می آید.[۲۱]

ماجرای دفن پیکر امام حسن(ع)
یکی اقدامات عایشه در حین حیاتش، پرهیز از دفن پیکر امام حسن(ع) کنار قبر فرستاده(ص) بود.[۸۵] از آنجا که محل دفن نبی(ص) در منزل عایشه بود و بعداز آن، خلیفه اولیه و دوم نیز دراین جا دفن گردیده بودند، با شهیدشدن امام حسن(ع)، امام حسین(ع) بر طبق با وصیت برادرش قصد داشت پیکر او‌را، کنار قبر نبی(ص) دفن نماید، البته عایشه با تحریک مروان بن حکم، بازدارنده این مبادرت شد و امام حسین(ع) برای دوری از زد خورد از این مبادرت صرف‌حیث کرد[۸۶] و لاشه امام(ع) در بقیع دفن شد.[۸۷] بعضی گزارش کرده‌اند زیرا عایشه، حال و روز را با وجود مروان بن حکم و همراهانش که با سلاح به تشییع آمده بودند، خطرناک مشاهده کرد، از دفن امام حسن(ع) جلوگیری کردن به فعالیت آورد.[۸۸][یادداشت ۲] مخالفت عایشه با دفن امام حسن(ع) در کنار رسول(ع) را یکی‌از کنش‌های عثمانیه علیه شیعه قلمداد مسجد غدیر بلوار معلم مشهد کرده‌اند.[۸۹]

ویژگی‌ها و خصوصیت‌ها
در منابع روایی و تاریخی اهل‌سنت، به‌شکل مخصوص و کامل به عایشه و فضیلت ها وی پرداخته گردیده است.[۹۰] آنها او‌را اهل دانش و متانت معرفی کرده که آن را از بابا خود فرا گرفته بود و در طب هم دستی داشت.[۹۱] همینطور درباره او اورده شده که نسبت به آیه‌ها نازل‌گردیده، احکام الهی، سنت‌های اسلامی، شعر، پیکار‌های عرب، قضاوت و نسب‌شناسی هم دانا بود.[۹۲] راجع به وصلت عایشه هم اورده شده که صرفا همسر نبی(ص) بود که قبل از وی با کس دیگری وصلت نکرده بود.[۹۳] در منابع اهل‌سنت، گزارش‌هایی درباره عشق و علاقه زیاد نبی(ص) به عایشه گفته شده و اورا زیباترین و دوست داستنی‌ترین همسر نبی(ص) معرفی مسجد غدیر فلاحی مشهد کرده‌اند.[۹۴]

طریقه شیعه‌ها
محققان شیعه در رده عیب گیری و ردّ فضیلت ها عایشه قدم برداشته‌اند و معتقدند فضایلی که منابع اهل تسنن درباره عایشه بیان شده، ساختگی و غلوآمیز بوده، تا آن‌جا که آن ها حاضر شدند برای فضیلت‌تراشی و محبوبیت‌سازی عایشه، حتی به قربانی کردن و تحقیر شخصیت رسول نیز بپردازند.[۹۵] شیعه ها در قبال تمجیدهای فراوان اهل سنت از عایشه، در کتاب ها خود به سوء متانت، شدت بخل و حسد وی اشاره کرده‌اند که‌این رفتارهای عایشه، در مواقعی سبب ساز به غم و خشم فرستاده گردیده و وی، در مواقعی از عایشه شکایت مسجد بابا غدیر مشهد نموده است.[۹۶]

به اطمینان شیعه‌ها، آلرژی عایشه در قبال بقیه زنان رسول و اقداماتِ از روی حسادت وی علیه آنها، ناپسند بوده میباشد.[۹۷] یکی‌از شواهدی که درباره عایشه در تاریخ آمده، ماجرای حسادت وی به دیگر همسران فرستاده خصوصا حضرت خدیجه(س) میباشد که درباره این خصوصیت عایشه در کتاب ها اهل‌سنت نیز فراوان چشم میشود. از خویش وی گفته شده، اینکه نبی(ص) بارها از خدیجه اسم می‌برده، حسودی می‌نموده است.[۹۸] همینطور در ارتباط حسد بردن عایشه به ماریه قبطیه، وقتی‌که مالک فرزند گردیده بود، گزارش‌هایی وجود داراست.[۹۹] نقل‌هایی هم وجود دارااست که رسول از این حسادت‌‌ورزی‌ها غمگین مسجد بابا قدرت مشهد می شد.[۱۰۰]
شیعه ها درباره زیبایی و محبوبیت عایشه نزد رسول هم گفته‌اند که زیرا بیشتر احادیث از جانب خویش عایشه و خواهرزاده وی یعنی عروة بن زبیر گفته شده، اعتبار چندانی ندارد و دلایل زیادی را در ردّ این دو خصوصیت (محبوبیت و زیبایی) ذکر کرده‌اند.[۱۰۱]

ابوالقاسم فردوسی، (۳۲۹ق - ۴۱۱ق) شعر سرا تعالی ملی و والا‌ترین حماسه‌سرای اهل ایران میباشد. شاهنامه مطرح ترین تاثیر حماسی کشور ایران و یک کدام از مهم ترین اثرها ادبیات کشور‌ایران و عالم، سروده وی میباشد. این کتاب تیم روایت‌های حماسی و اتفاق ها تاریخی جمهوری اسلامی ایران مجال ساسانیان میباشد که به نظم درآمده و اکثر اوقات، وابسته به جمهوری اسلامی ایران خاوری و آسیای اواسط مسجد غدیر بلوار معلم مشهد میباشد.

سید حسن امین، طریق فردوسی در سرودن شاهنامه را برگرفته از نحوه قرآن میداند. برای فردوسی بزرگداشت‌هایی گرفته گردیده که برای مثال آن ها هزاره فردوسی در سال ۱۳۱۳ش بوده میباشد.

اکثر محققان ادبی و شاهنامه‌پژوهان رخداد بر شیعه‌بودن فردوسی دارا‌هستند. وی در سرآغاز کتاب و شروع و اعمال ماجرا‌ها، به تعریف و حمد معبود، رسول(ص) و طرفداری از تشیع و مدح علی(ع) مسجد غدیر فلاحی مشهد پرداخته میباشد.

مقام و عنایت
حکیم ابوالقاسم حسن بن علی فردوسی طوسی[۱] که تاریخ تولدش را حدود ۳۲۹ق و ۳۳۰ق،[۲] و مرگش را در هشتاد سالگی و به سال ۴۱۱ق گزارش کرده‌اند.[۳] دارای اسم و رسم‌ترین شعر سرا حماسه‌سرای اهل ایران و سراینده شاهنامه یکی مطرح ترین و ماندگارترین اثر ها ادبی و حماسی به گویش فارسی میباشد که در حین قرن‌ها در کلیه منزل‌ها، محله‌ها و روستاهای جمهوری اسلامی ایران خوانده می‌گردیده‌است.[۴] فردوسی با تعابیری مثل خدای کلام و بابا لهجه فارسی مدرن تعریف شد‌ه‌است.[۵] بیست و پنجم اردیبهشت ماه‌ماه در روز‌نگار ملی ایرانیان «روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی» اسم‌گذاری مسجد بابا غدیر مشهد شده است.[۶]

تصویر سنگ قبر فردوسی
حکمت فردوسی
یک سری قرن میباشد که فردوسی با کنیه حکیم شناخته میگردد.[۷] و قدیم‌ترین منبعی که‌این کنیه در آن به فعالیت رفته مجمل التواریخ در قرن ۶ هجری میباشد.[۸] اصغر اعطا کردْبِه معلم ادبیات عرفانی این نظر را دارد حکمت فردوسی حکمت ملی جمهوری اسلامی ایران یا این که به عبارتی حکمت اشراقی میباشد که به حیث نظری و معرفت شناسی مبتنی میباشد بر شهود و به حیث عملی، درحال حاضر و هوای اخلاقی دارااست، و نیازمند تزکیه درون نیز میباشد.[۹] به گفته وی فردوسی خیر صرفا زنده کننده لهجه پارسی، اساطیر اهل ایران و تاریخ کشور ایران زمین که زنده کننده حکمت ملی جمهوری اسلامی ایران، یعنی حکمت اشراقی نیز مسجد بابا قدرت مشهد می باشد.[۱۰]

سید علی خامنه‌ای فردوسی را دلباخته و مجذوب مفاهیم حکمت اسلامی و حکمت او‌را حکمت الهیِ اسلامی می داند.[۱۱] آیت‌الله عبدالله جوادی آملی، فیلسوف و الهی‌دان شیعه بر این اعتقادوباور میباشد که نظامی و امثال وی در کنار سفره گرانقدر این حکیم اسلامی(فردوسی) نشسته‌اند و اوست که مسأله توحید و ولایت و امامت و تشیع را حماسه‌ای کرده و کشور ایرانِ گیسوَحِّد و اسلامی را در سایه توحید و ولایت زنده نگه داشته میباشد.[۱۲] به گفته جوادی آملی صدر المتألهین از این مصرع فردسی که «ندانم چه‌ای، هر چه هستی توئی» در کتاب المبدأ و المعاد[۱۳] با عظمت حافظه می‌نماید و از آن شعر فایده می برد.[۱۴]

هزاره فردوسی
در سال ۱۳۱۳ هجری خورشیدی کنگره‌ای با تیتر هزاره فردوسی در دارالفنون در طهران برگزار شد، گروهی از جمهوری اسلامی ایران‌شناسان و پژوهشگران سرزمین‌های متفاوت حضور یافتند. آرامگاه مرمت‌گردیده فردوسی، بعد از برگزاری این کنگره، با حضور رضاشاه و کمپانی‌کنندگان در آن، در خراسان بهره‌برداری شد.[۱۵] پیاده سازی و مرمت تازه آرامگاه فردوسی در توس، بوسیله حسین لر زاده پیاده سازی گردیده و اشعار بقاع با خطاطی عماد الکتاب انجام یافته میباشد.[۱۶]

پوستر فیلم سینمایی فردوسی ساخته عبدالحسین سپنتا، ۱۳۱۲ش.
معاش‌طومار
درباره شعر سرا تا حدود سال ۳۶۷ق که وی گویش به سرایش شاهنامه می‌گشاید، دور اندیشی چندانی نیست. فردوسی بعد از مرگ دقیقی یا این که چنان که خویش در شاهنامه میگوید بعداز سال ۳۶۵ق نظم شاهنامه را شروع می‌نماید. فردوسی شاهنامه را هفتاد و یک سالگی در سال ۴۰۰ق به نقطه پايان میرساند.[۱۷]

نظامی عروضی، فردوسی را از دهقانان طوس میداند. دهقانان از ایرانیان اصیل بودند؛ طبقه‌ای توانگر یا این که نصفه توانگر که پیوستگی خویش را با کشور ایران قبل نگهداری کرده بودند.[۱۸] وی در روستای باژ از روستاهای طوس متولد شد. وی سفرهایی به بغداد و مازندران نیز داشته‌ میباشد.[۱۹] به نقل نظامی عروضی، فردوسی معاش مرفهی داشته، البته به گذر زمان فرصت و صرف سرمایه خود در روش نظم شاهنامه، اواخر قدمت را با تنگدستی به راز موفقیت.[۲۰] و آخر و عاقبت در هشتاد سالگی در سال ۴۱۱ق در محل تولدش درگذشت.[۲۱]