معاشطومار
گاهشمار معاش امام جواد(ع)
۱۰رجب ۱۹۵ق. به دنیا آمدن امام جواد(ع)[۹]
۲۰۰ق هجرت امام رضا(ع) به مرو
پایان صفر ۲۰۳ق شهید شدن امام رضا(ع) و استارت امامت جوادالائمه[۱۰]
۱۵ ذیالحجه ۲۱۲ق به دنیا آمدن امام هادی(ع)[۱۱]
۲۱۴ق ولادت موسی مبرقع[۱۲]
۲۱۵ق وصلت با ام الفضل[۱۳]
۱۸رجب ۲۱۸ق مرگ مأمون و شروع خلافت معتصم[۱۴]
۲۸محرم ۲۲۰ق احضار امام جواد(ع) به بغداد به وسیله معتصم[۱۵]
انتها ذیالقعده ۲۲۰ق شهید شدن مسجد غدیر بلوار معلم مشهد امام جواد(ع)[۱۶]
نبو
امام جواد(ع) سال ۱۹۵ قمری در مدینه دیده به جهان گشود.[۱۷] درباره روز و ماه تولد وی اختلاف میباشد.[۱۸] بیشتر منابع، میلاد اورا در ماه رمضان دانستهاند.[۱۹] بعضی روز آن را ۱۵ رمضان[۲۰] و بعضا دیگر ۱۹ رمضان[۲۱] گفتهاند. روضه خوان طوسی در مِصْباحُ الْمُتَهَجِّد، میلاد اورا ۱۰ رجب بیان مسجد غدیر فلاحی مشهد نموده است.[۲۲]
سازه بر روایتی که در کافی نقل شدهاست، پیش از میلاد جوادالائمه، برخی از واقفیان به جهت فرزندنداشتن امام رضا(ع)، در امامت وی شک وتردید کردند.[۲۳] ازاینرو هنگامی جوادالاَئمه چشم به جهان گشود، امام رضا(ع) اورا مولودی پربرکت برای شیعهها تعریف کرد.[۲۴] با این حالا بعد از به دنیاآمدن حضرت جواد نیز بعضی از واقفیان، انتساب وی به امام رضا(ع) را منکر شدند. آنها میگفتند جوادالاَئمه از لحاظ صورت به پدرش همانندی ندارد؛ تا اینکه قیافهشناسان را حاضر کردند و آنها امام جواد(ع) را فرزند امام رضا(ع) مسجد بابا غدیر مشهد دانستند.[۲۵]
درباره معاش امام جواد(ع)، داده ها چندانی در منابع تاریخی نیامده میباشد.[۲۶] برهان آن را محدودیتهای سیاسی حکومت عباسی، تقیه و قدمت کوتاه وی دانستهاند.[۲۷] وی در مدینه معاش می کرد. سازه بر گزارش ابنبیهق، یک توشه برای دیدار بابا به خراسان مهاجرت کرد.[۲۸] بعداز امامت نیز یک سری توشه از سوی خلفای عباسی به بغداد احضار مسجد بابا قدرت مشهد شد.[۲۹]
تزویج
مأمون عباسی در سال ۲۰۲ [۳۰] یا این که ۲۱۵ق[۳۱] دختر خویش اُمُّالفَضل را به عقد امام جواد(ع) درآورد. برخی گفتهاند احتمالاً در دیداری که جوادالائمه با پدرش در طوس داشته،[۳۲] مأمون امالفضل را به عقد وی درآورده میباشد.[۳۳] به گفته ابنکثیر (۷۰۱-۷۷۴ق) تاریخنگار اهلسنت، خطبه عقد امام با دختر مأمون در طول حیات امام رضا خوانده شد؛ ولی مراسم وصلت آنان در سال ۲۱۵ق در شهر تکریت عراق ایفا شد.[۳۴]
به نقل از منابع تاریخی، تزویج جوادالاَئمه با امالفضل، به درخواست مأمون شکل گرفت.[۳۵] گفتهاند مقصود مأمون از این درخواست این بود که پدربزرگِ فرزندی از نسل نبی(ص) و امام علی(ع) باشد.[۳۶] به نقل از روضه خوان موءثر در کتاب الارشاد، مأمون به دلیل شخصیت علمی محمد بن علی(ع) و نیز فضل و ادب، علم، حکمت، وقار و کمال عقل بینظیری که با وجود سن معدود در امام رویت کرد، دختر خویش را به وصلت آن حضرت درآورد؛[۳۷] البته نبی جعفریان (زاده ۱۳۴۳ش) تاریخپژوه شیعه، بر این میباشد کهاین وصلت با علت سیاسی صورت گرفته میباشد؛ مثلا این علت که مأمون میخواست از این شیوه، امام جواد و رابطه وی با شیعه ها را در اختیار گرفتن نماید[۳۸] یا این که خویش را به علویان علاقمند آرم دهد و آنهارا از قیام علیه خویش گشوده داراست.[۳۹] به نقل از روضه خوان موءثر، این وصلت اعتراض برخی دوروبری ها مأمون را درپی داشت؛ چون بیم آن داشتند که خلافت، از عباسیان به علویان منتقل گردد.[۴۰] امام جواد(ع)، مهریه امالفضل را متساوی مهریه حضرت فاطمه(س) (۵۰۰ درهم) انتخاب کرد.[۴۱] امام از امالفضل صاحب و مالک فرزندی نشد.[۴۲]
همسر دیگر جوادالائمه، سَمانه مغربیه میباشد[۴۳] که کنیز بود و به امر خودش خریداری شد.[۴۴] کلیه فرزندان امام جواد از سمانه بودند.[۴۵]
فرزندان
نبو
امام جواد (ع)
فرستاده اکرم
حضرت فاطمه امام علی
امام حسین
امام سجاد
امام محمد باقر
امام جعفر درستگو
امام موسی کاظم
امام رضا
سمانه مغربیه امام جواد
امام هادی(ع) موسی مبرقع حکیمه زینب فاطمه خدیجه
امامه ام کلثوم ام محمد ابواحمد حسین ابوموسی عمران
بنابر نقل روحانی موءثر، امام جواد(ع) چهار فرزند به اسمهای علی، موسی، فاطمه و امامه داشت.[۴۶] برخی، دختران امام را سه بدن به اسمهای حکیمه، خدیجه و امکلثوم میدانند.[۴۷] در بعضا از منابع مرتبط با قرن چهاردهم قمری، اممحمد، زینب و میمونه نیز دختران آن حضرت دانسته گردیدهاند.[۴۸]در کتاب منتهیالآمال، به گزارش ضمانت کننده بن شدقم آمده میباشد که امام جواد(ع) چهار پسر به اسمهای ابوالحسن امام علی نقی(ع)، ابواحمد موسی مُبَرقَع، حسین، عمران، و چهار دختر به اسمهای فاطمه، حکیمه، خدیجه و امکلثوم داشته میباشد.[۴۹] بعضا دیگر نیز تعداد فرزندان امام جواد(ع) را سه پسر به اسمهای امام علی نقی(ع)، موسی مُبَرقع، یحیی و پنج دختر به اسمهای فاطمه، حکیمه، خدیجه، بهجت و بُرَیهه دانستهاند.[۵۰]
شهیدشدن
تصویری کهن از مقبره کاظمین
امام محمد تقی(ع) در حکومت عباسی، دو توشه به بغداد احضار شد: مسافرت اولیه در حین مأمون چندان زمان بر خلا.[۵۱] توشه دوم، در ۲۸ محرم سال ۲۲۰ق، به امر مُعتصم عباسی وارد بغداد شد و در ذیالقعده[۵۲] یا این که ذیالحجه[۵۳] به عبارتی سال در بغداد به شهیدشدن رسید. روز شهیدشدن او، در بیشتر منابع، پایان ذیالقعده میباشد؛[۵۴] البته در بعضی منابع تاریخ شهید شدن وی ۵ ذیالحجه[۵۵] یا این که ۶ ذیالحجه[۵۶] مذکور میباشد. پیکر اورا در کنار جدش موسی بن جعفر(ع) در بقعه قریش در کاظمین به خاک سپردند.[۵۷] وی جوانترین امام شیعهها هنگام شهید شدن بوده میباشد و سن وی هنگام شهید شدن را ۲۵ سال گفتهاند.[۵۸]
برخی انگیزه شهیدشدن او را سعایت ابنابیدؤاد، حکم دهنده وقت بغداد نزد معتصم دانستهاند. عامل آن هم پذیرفتهشدن حیث امام درباره حکم فقاهتی جدا دست دزد بود که منجر شرم ساری ابنابیدؤاد و شماری از فقیهان و درباریان گردیده بود.[۵۹]
درباره کیفیت شهید شدن پیشوای نهم شیعهها نظرها مختلفی وجود دارااست. در بعضی از منابع آمده میباشد که معتصم بوسیله منشیِ یک کدام از وزیرانش اورا مسموم کرد و به شهید شدن رساند.[۶۰] بعضی معتقدند که معتصم بوسیله اُمالفَضل وی را مسموم کرد.[۶۱] به نقل از مسعودی تاریخنگار قرن سوم قمری، معتصم و جعفر بن مأمون در پندار کشتن محمد بن علی(ع) بودند. زیرا جوادالائمه از امالفضل فرزندی نداشت، بعداز مرگ مأمون، جعفر خواهرش (امالفضل) را تحریک کرد که محمد بن علی را مسموم نماید. آندو (با همدستی معتصم) انگوری را به سم آغشته کردند و به امام خوراندند. امالفضل بعد از آن که امام را مسموم کرد، منصرف شد. امام به وی خبر بخشید که به بلایی مبتلا میشود که قابلمعالجه نباشد.[۶۲] درباره کیفیت شهیدشدن حضرت جواد به دست امالفضل گزارشهای دیگری نیز وجود داراست.[۶۳]
معاشطومار
گاهشمار معاش امام جواد(ع)
۱۰رجب ۱۹۵ق. به دنیا آمدن امام جواد(ع)[۹]
۲۰۰ق هجرت امام رضا(ع) به مرو
پایان صفر ۲۰۳ق شهید شدن امام رضا(ع) و استارت امامت جوادالائمه[۱۰]
۱۵ ذیالحجه ۲۱۲ق به دنیا آمدن امام هادی(ع)[۱۱]
۲۱۴ق ولادت موسی مبرقع[۱۲]
۲۱۵ق وصلت با ام الفضل[۱۳]
۱۸رجب ۲۱۸ق مرگ مأمون و شروع خلافت معتصم[۱۴]
۲۸محرم ۲۲۰ق احضار امام جواد(ع) به بغداد به وسیله معتصم[۱۵]
انتها ذیالقعده ۲۲۰ق شهید شدن مسجد غدیر بلوار معلم مشهد امام جواد(ع)[۱۶]
نبو
امام جواد(ع) سال ۱۹۵ قمری در مدینه دیده به جهان گشود.[۱۷] درباره روز و ماه تولد وی اختلاف میباشد.[۱۸] بیشتر منابع، میلاد اورا در ماه رمضان دانستهاند.[۱۹] بعضی روز آن را ۱۵ رمضان[۲۰] و بعضا دیگر ۱۹ رمضان[۲۱] گفتهاند. روضه خوان طوسی در مِصْباحُ الْمُتَهَجِّد، میلاد اورا ۱۰ رجب بیان مسجد غدیر فلاحی مشهد نموده است.[۲۲]
سازه بر روایتی که در کافی نقل شدهاست، پیش از میلاد جوادالائمه، برخی از واقفیان به جهت فرزندنداشتن امام رضا(ع)، در امامت وی شک وتردید کردند.[۲۳] ازاینرو هنگامی جوادالاَئمه چشم به جهان گشود، امام رضا(ع) اورا مولودی پربرکت برای شیعهها تعریف کرد.[۲۴] با این حالا بعد از به دنیاآمدن حضرت جواد نیز بعضی از واقفیان، انتساب وی به امام رضا(ع) را منکر شدند. آنها میگفتند جوادالاَئمه از لحاظ صورت به پدرش همانندی ندارد؛ تا اینکه قیافهشناسان را حاضر کردند و آنها امام جواد(ع) را فرزند امام رضا(ع) مسجد بابا غدیر مشهد دانستند.[۲۵]
درباره معاش امام جواد(ع)، داده ها چندانی در منابع تاریخی نیامده میباشد.[۲۶] برهان آن را محدودیتهای سیاسی حکومت عباسی، تقیه و قدمت کوتاه وی دانستهاند.[۲۷] وی در مدینه معاش می کرد. سازه بر گزارش ابنبیهق، یک توشه برای دیدار بابا به خراسان مهاجرت کرد.[۲۸] بعداز امامت نیز یک سری توشه از سوی خلفای عباسی به بغداد احضار مسجد بابا قدرت مشهد شد.[۲۹]
تزویج
مأمون عباسی در سال ۲۰۲ [۳۰] یا این که ۲۱۵ق[۳۱] دختر خویش اُمُّالفَضل را به عقد امام جواد(ع) درآورد. برخی گفتهاند احتمالاً در دیداری که جوادالائمه با پدرش در طوس داشته،[۳۲] مأمون امالفضل را به عقد وی درآورده میباشد.[۳۳] به گفته ابنکثیر (۷۰۱-۷۷۴ق) تاریخنگار اهلسنت، خطبه عقد امام با دختر مأمون در طول حیات امام رضا خوانده شد؛ ولی مراسم وصلت آنان در سال ۲۱۵ق در شهر تکریت عراق ایفا شد.[۳۴]
به نقل از منابع تاریخی، تزویج جوادالاَئمه با امالفضل، به درخواست مأمون شکل گرفت.[۳۵] گفتهاند مقصود مأمون از این درخواست این بود که پدربزرگِ فرزندی از نسل نبی(ص) و امام علی(ع) باشد.[۳۶] به نقل از روضه خوان موءثر در کتاب الارشاد، مأمون به دلیل شخصیت علمی محمد بن علی(ع) و نیز فضل و ادب، علم، حکمت، وقار و کمال عقل بینظیری که با وجود سن معدود در امام رویت کرد، دختر خویش را به وصلت آن حضرت درآورد؛[۳۷] البته نبی جعفریان (زاده ۱۳۴۳ش) تاریخپژوه شیعه، بر این میباشد کهاین وصلت با علت سیاسی صورت گرفته میباشد؛ مثلا این علت که مأمون میخواست از این شیوه، امام جواد و رابطه وی با شیعه ها را در اختیار گرفتن نماید[۳۸] یا این که خویش را به علویان علاقمند آرم دهد و آنهارا از قیام علیه خویش گشوده داراست.[۳۹] به نقل از روضه خوان موءثر، این وصلت اعتراض برخی دوروبری ها مأمون را درپی داشت؛ چون بیم آن داشتند که خلافت، از عباسیان به علویان منتقل گردد.[۴۰] امام جواد(ع)، مهریه امالفضل را متساوی مهریه حضرت فاطمه(س) (۵۰۰ درهم) انتخاب کرد.[۴۱] امام از امالفضل صاحب و مالک فرزندی نشد.[۴۲]
همسر دیگر جوادالائمه، سَمانه مغربیه میباشد[۴۳] که کنیز بود و به امر خودش خریداری شد.[۴۴] کلیه فرزندان امام جواد از سمانه بودند.[۴۵]
فرزندان
نبو
امام جواد (ع)
فرستاده اکرم
حضرت فاطمه امام علی
امام حسین
امام سجاد
امام محمد باقر
امام جعفر درستگو
امام موسی کاظم
امام رضا
سمانه مغربیه امام جواد
امام هادی(ع) موسی مبرقع حکیمه زینب فاطمه خدیجه
امامه ام کلثوم ام محمد ابواحمد حسین ابوموسی عمران
بنابر نقل روحانی موءثر، امام جواد(ع) چهار فرزند به اسمهای علی، موسی، فاطمه و امامه داشت.[۴۶] برخی، دختران امام را سه بدن به اسمهای حکیمه، خدیجه و امکلثوم میدانند.[۴۷] در بعضا از منابع مرتبط با قرن چهاردهم قمری، اممحمد، زینب و میمونه نیز دختران آن حضرت دانسته گردیدهاند.[۴۸]در کتاب منتهیالآمال، به گزارش ضمانت کننده بن شدقم آمده میباشد که امام جواد(ع) چهار پسر به اسمهای ابوالحسن امام علی نقی(ع)، ابواحمد موسی مُبَرقَع، حسین، عمران، و چهار دختر به اسمهای فاطمه، حکیمه، خدیجه و امکلثوم داشته میباشد.[۴۹] بعضا دیگر نیز تعداد فرزندان امام جواد(ع) را سه پسر به اسمهای امام علی نقی(ع)، موسی مُبَرقع، یحیی و پنج دختر به اسمهای فاطمه، حکیمه، خدیجه، بهجت و بُرَیهه دانستهاند.[۵۰]
شهیدشدن
تصویری کهن از مقبره کاظمین
امام محمد تقی(ع) در حکومت عباسی، دو توشه به بغداد احضار شد: مسافرت اولیه در حین مأمون چندان زمان بر خلا.[۵۱] توشه دوم، در ۲۸ محرم سال ۲۲۰ق، به امر مُعتصم عباسی وارد بغداد شد و در ذیالقعده[۵۲] یا این که ذیالحجه[۵۳] به عبارتی سال در بغداد به شهیدشدن رسید. روز شهیدشدن او، در بیشتر منابع، پایان ذیالقعده میباشد؛[۵۴] البته در بعضی منابع تاریخ شهید شدن وی ۵ ذیالحجه[۵۵] یا این که ۶ ذیالحجه[۵۶] مذکور میباشد. پیکر اورا در کنار جدش موسی بن جعفر(ع) در بقعه قریش در کاظمین به خاک سپردند.[۵۷] وی جوانترین امام شیعهها هنگام شهید شدن بوده میباشد و سن وی هنگام شهید شدن را ۲۵ سال گفتهاند.[۵۸]
برخی انگیزه شهیدشدن او را سعایت ابنابیدؤاد، حکم دهنده وقت بغداد نزد معتصم دانستهاند. عامل آن هم پذیرفتهشدن حیث امام درباره حکم فقاهتی جدا دست دزد بود که منجر شرم ساری ابنابیدؤاد و شماری از فقیهان و درباریان گردیده بود.[۵۹]
درباره کیفیت شهید شدن پیشوای نهم شیعهها نظرها مختلفی وجود دارااست. در بعضی از منابع آمده میباشد که معتصم بوسیله منشیِ یک کدام از وزیرانش اورا مسموم کرد و به شهید شدن رساند.[۶۰] بعضی معتقدند که معتصم بوسیله اُمالفَضل وی را مسموم کرد.[۶۱] به نقل از مسعودی تاریخنگار قرن سوم قمری، معتصم و جعفر بن مأمون در پندار کشتن محمد بن علی(ع) بودند. زیرا جوادالائمه از امالفضل فرزندی نداشت، بعداز مرگ مأمون، جعفر خواهرش (امالفضل) را تحریک کرد که محمد بن علی را مسموم نماید. آندو (با همدستی معتصم) انگوری را به سم آغشته کردند و به امام خوراندند. امالفضل بعد از آن که امام را مسموم کرد، منصرف شد. امام به وی خبر بخشید که به بلایی مبتلا میشود که قابلمعالجه نباشد.[۶۲] درباره کیفیت شهیدشدن حضرت جواد به دست امالفضل گزارشهای دیگری نیز وجود داراست.[۶۳]
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بهعنوان پایگاه فرهنگی در برابر تهاجم فرهنگی