(۱۰۵۸ق ۱۱۲۶ق) فقید، محدّث امامی قرن یازدهم و دوازدهم، محصل و داماد محمد باقر مجلسی میباشد. بعد از درگذشت مجلسی امام آدینه و روضه خوان الاسلام اصفهان شد.زندگانی،میر محمدصالح فرزند عبدالواسع در ۱۰۵۸ق در خانوادهای از سادات حسینی[۱] در اصفهان دیده به جهان گشود. وی داماد محمدباقر مجلسی و بسیار گزینه احترام و متکی بودن وی بود.[۲] درحالتی که هنگام وفات مجلسی، هشت مجلد از بحارالانوار به طور مُسَوَّده و پیش نویس و سوای توضیح باقیمانده بود، و مجلسی، اتمام آن را به میر محمدصالح وصیت کرد. همینطور مجلسی از او مراد بود تفصیل نیمه تمام وی بر کافی، با اسم مرآة العقول را مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد تمام کرد. [۳]
بعد از درگذشت مجلسی، با وجود عالمان بزرگی مانند فاضل هندی(درگذشت ۱۱۳۷ق) و آقا جمال الدین خوانساری (درگذشت۱۱۲۲ق)، امام آدینه و سرپرست حوزه علمی اصفهان شد[۴] و بعداز وفات جعفر بن عبداللّه معدودَرِهای (روحانی الاسلام اصفهان) در ۱۱۱۵ق، روضه خوان الاسلام شهر شد. گرچه برای مدتی از این سمت آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد برکنار شد.[۵]
سال وفاتِ میر محمدصالح خاتونآبادی، در بعضا منابع[۶]۱۱۱۶ق مذکور، البته در تتمیم اتفاق ها السنین و الاعوام، در بیان رویدادهای سالهای ۱۱۲۴ق تا ۱۱۲۶ق از وی مذکور گردیده[۷] و به این ترتیب به حیث میرسد که تاریخ وفات وی ۱۱۲۶ق میباشد و سال فوت میر اسماعیل خاتون آبادی، از عموزادگان وی، ۱۱۱۶ق بوده میباشد. میرمحمدصالح در اصفهان درگذشت و در نجف به خاک امانت شد.[۸} محمد حسین(درگذشت۱۱۵۱ق) تالیف کننده مناقب الفضلاء فرزند رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد اوست.: [۹]
علم آموزی و درس دادن، او آغاز به حکمت و علم ها عقلی میل داشت، البته ابعاد با تأثیرپذیری از محمدباقر مجلسی، بیشتر به علم آموزی و رسیدگی در فقه و حدیث روی آورد[۱۰] و در سخن و تعبیروتفسیر قرآن نیز تبحر یافت.[۱۱]اساتید،محمد بن حسن شِدیوانه؛ مشهور به ملامیرزا (متوفی ۱۰۹۸ق). وی معلم خاتون آبادی در فقه و حدیث بود.آقا حسین خوانساری(درگذشت ۱۰۹۸ق)؛ خاتونآبای بیست سال نزد او گستردن اشارات، شفا و تفصیل لمعه را شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد فرا گرفت.
محمدباقر مجلسی(درگذشت ۱۱۱۰ق)؛ وی سی سال نیز نزد این معلم شاگردی کرد و اذن نقل حدیث گرفت.[۱۲]
شاگردان
فرزندش میرمحمدحسین خاتون آبادی
خواهرزادهاش ابوالحسن بن محمدطاهر فتونی (متوفی ۱۱۳۸ق یا این که ۱۱۳۹ق)
احمدبن اسماعیل جزائری (متوفی ۱۱۵۱ق)
نورالدین بن نعمت الله جزائری (متوفی ۱۱۵۸ق)
احمد علوی خاتون آبادی (متوفی ۱۱۶۱ق)[۱۳]
تالیفات
اثرها حدیثی و دینی
تفصیل کتاب مَن لایحضُرُه الفقیه؛
تفصیل الاستبصار؛
رساله اسرار الصلوة؛
رساله التهلیلیة؛
تعدادی رساله درباره رؤیت هلال[۱۴]
اثر ها تفسیری
تعبیر سورةالاخلاص؛
تعبیر و تفسیر سورةالفاتحه؛[۱۵]
اثرها کلامی
الایمان و الکفر؛
الجامع فی الاصول و العقاید یا این که اصول العقاید؛
رسالةٌ فی عصمة الانبیاء؛[۱۶]
متفرقه
حدائق المقرّفی مابین؛ درباره فرشتگان و سرگذشت انبیا.
ائمه و علما؛
رَوادع النفوس؛ در دانش اخلاق و رفتار.
ذریعةالنجاح؛ در دعا ها میباشد.[۱۷]
التقویم الشرعی یا این که منتخب روزنگار المؤمنین؛ که یک کدام از مباحث آن، روزهای خوشیمن و بد یمن سال میباشد.[۱۸]
پانویس
ثقة الاسلام تبريزى، مرآة الكتب، ۱۴۱۴ق، ج۳، ص۴۲.
خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۹۲ق، ج۲، ص۳۶۴ ؛ نوری، سود قدسی، ۱۳۷۴ش، ص۱۴۸
خاتون آبادی، حدائق المقربین، ص۲۳۳ ؛ آقابزرگ طهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۴۱۵.
خوانساری، روضات الجنات، ج ۲، ص۳۶۴؛ حبیبآبادی، مکارم الآثار، ج ۲، ص۳۱۵، ۳۱۸و۳۱۹؛ امین، ج ۹، ص۲۵۳
خاتونآبادی، اتفاق ها السنین و الاعوام، ۱۳۵۲ش، ص۵۵۳-۵۶۵.
آقابزرگ طهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۴۸
خاتونآبادی، اتفاق ها السنین و الاعوام، ۱۳۵۲ش، ص۵۶۵-۵۶۷
آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۳۷۲ش، ص۳۶۸؛ حسینی اشکوری، تلامذة العلامة المجلسی و المجازون منه، ۱۴۱۰ق، ص۱۱۱
ثقة الاسلام تبريزى، مرآة الكتب، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۱۰۷.
خاتون آبادی، محمدصالح، ۲۳۳ - ۲۳۴
موسوعة طبقات الفقهاء، ج ۱۲، ص۳۸۴
خاتون آبادی، محمدصالح، ۲۳۲-۲۳۴؛ حسینی اشکوری، ص۱۱۱
امین، ج ۲، ص۴۸۰ ؛ حسینی اشکوری، ص۱۲۱۳، ۱۱۱
آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۲، ص۴۸، ج ۴، ص۵۱۶، ج ۶، ص۲۷۲، ج ۱۱، ص۱۶۰، ۲۳۰، ۳۰۹، ج ۱۳، ص۸۴، ج ۱۴، ص۹۴، ج ۲۵، ص۲۳۹
آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۴، ص۳۳۵، ۳۳۹
آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۲، ص۱۹۷و۱۹۸، ۵۱۵و۵۱۶، ج ۵، ص۲۸، ج ۱۵، ص۲۷۳
آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۶، ص۲۸۹، ج۱۰، ص۳۲۳۳، ج ۱۱، ص۲۵۶
آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۴، ص۳۹۷، ۴۰۳، ج ۲۲، ص۳۸۷و۳۸۸ و ج ۱، ص۳۰۶، ج ۲، ص۴۴۰، ج ۳، ص۴۴۷، ج ۷، ص۱۰۷، ۲۴۲، ج ۱۱، ص۴۱-۴۲، ج ۲۰، ص۳۱۹
(۱۰۵۸ق ۱۱۲۶ق) فقید، محدّث امامی قرن یازدهم و دوازدهم، محصل و داماد محمد باقر مجلسی میباشد. بعد از درگذشت مجلسی امام آدینه و روضه خوان الاسلام اصفهان شد.زندگانی،میر محمدصالح فرزند عبدالواسع در ۱۰۵۸ق در خانوادهای از سادات حسینی[۱] در اصفهان دیده به جهان گشود. وی داماد محمدباقر مجلسی و بسیار گزینه احترام و متکی بودن وی بود.[۲] درحالتی که هنگام وفات مجلسی، هشت مجلد از بحارالانوار به طور مُسَوَّده و پیش نویس و سوای توضیح باقیمانده بود، و مجلسی، اتمام آن را به میر محمدصالح وصیت کرد. همینطور مجلسی از او مراد بود تفصیل نیمه تمام وی بر کافی، با اسم مرآة العقول را مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد تمام کرد. [۳]
بعد از درگذشت مجلسی، با وجود عالمان بزرگی مانند فاضل هندی(درگذشت ۱۱۳۷ق) و آقا جمال الدین خوانساری (درگذشت۱۱۲۲ق)، امام آدینه و سرپرست حوزه علمی اصفهان شد[۴] و بعداز وفات جعفر بن عبداللّه معدودَرِهای (روحانی الاسلام اصفهان) در ۱۱۱۵ق، روضه خوان الاسلام شهر شد. گرچه برای مدتی از این سمت آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد برکنار شد.[۵]
سال وفاتِ میر محمدصالح خاتونآبادی، در بعضا منابع[۶]۱۱۱۶ق مذکور، البته در تتمیم اتفاق ها السنین و الاعوام، در بیان رویدادهای سالهای ۱۱۲۴ق تا ۱۱۲۶ق از وی مذکور گردیده[۷] و به این ترتیب به حیث میرسد که تاریخ وفات وی ۱۱۲۶ق میباشد و سال فوت میر اسماعیل خاتون آبادی، از عموزادگان وی، ۱۱۱۶ق بوده میباشد. میرمحمدصالح در اصفهان درگذشت و در نجف به خاک امانت شد.[۸} محمد حسین(درگذشت۱۱۵۱ق) تالیف کننده مناقب الفضلاء فرزند رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد اوست.: [۹]
علم آموزی و درس دادن، او آغاز به حکمت و علم ها عقلی میل داشت، البته ابعاد با تأثیرپذیری از محمدباقر مجلسی، بیشتر به علم آموزی و رسیدگی در فقه و حدیث روی آورد[۱۰] و در سخن و تعبیروتفسیر قرآن نیز تبحر یافت.[۱۱]اساتید،محمد بن حسن شِدیوانه؛ مشهور به ملامیرزا (متوفی ۱۰۹۸ق). وی معلم خاتون آبادی در فقه و حدیث بود.آقا حسین خوانساری(درگذشت ۱۰۹۸ق)؛ خاتونآبای بیست سال نزد او گستردن اشارات، شفا و تفصیل لمعه را شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد فرا گرفت.
محمدباقر مجلسی(درگذشت ۱۱۱۰ق)؛ وی سی سال نیز نزد این معلم شاگردی کرد و اذن نقل حدیث گرفت.[۱۲]
شاگردان
فرزندش میرمحمدحسین خاتون آبادی
خواهرزادهاش ابوالحسن بن محمدطاهر فتونی (متوفی ۱۱۳۸ق یا این که ۱۱۳۹ق)
احمدبن اسماعیل جزائری (متوفی ۱۱۵۱ق)
نورالدین بن نعمت الله جزائری (متوفی ۱۱۵۸ق)
احمد علوی خاتون آبادی (متوفی ۱۱۶۱ق)[۱۳]
تالیفات
اثرها حدیثی و دینی
تفصیل کتاب مَن لایحضُرُه الفقیه؛
تفصیل الاستبصار؛
رساله اسرار الصلوة؛
رساله التهلیلیة؛
تعدادی رساله درباره رؤیت هلال[۱۴]
اثر ها تفسیری
تعبیر سورةالاخلاص؛
تعبیر و تفسیر سورةالفاتحه؛[۱۵]
اثرها کلامی
الایمان و الکفر؛
الجامع فی الاصول و العقاید یا این که اصول العقاید؛
رسالةٌ فی عصمة الانبیاء؛[۱۶]
متفرقه
حدائق المقرّفی مابین؛ درباره فرشتگان و سرگذشت انبیا.
ائمه و علما؛
رَوادع النفوس؛ در دانش اخلاق و رفتار.
ذریعةالنجاح؛ در دعا ها میباشد.[۱۷]
التقویم الشرعی یا این که منتخب روزنگار المؤمنین؛ که یک کدام از مباحث آن، روزهای خوشیمن و بد یمن سال میباشد.[۱۸]
پانویس
ثقة الاسلام تبريزى، مرآة الكتب، ۱۴۱۴ق، ج۳، ص۴۲.
خوانساری، روضات الجنات، ۱۳۹۲ق، ج۲، ص۳۶۴ ؛ نوری، سود قدسی، ۱۳۷۴ش، ص۱۴۸
خاتون آبادی، حدائق المقربین، ص۲۳۳ ؛ آقابزرگ طهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۴۱۵.
خوانساری، روضات الجنات، ج ۲، ص۳۶۴؛ حبیبآبادی، مکارم الآثار، ج ۲، ص۳۱۵، ۳۱۸و۳۱۹؛ امین، ج ۹، ص۲۵۳
خاتونآبادی، اتفاق ها السنین و الاعوام، ۱۳۵۲ش، ص۵۵۳-۵۶۵.
آقابزرگ طهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۴۸
خاتونآبادی، اتفاق ها السنین و الاعوام، ۱۳۵۲ش، ص۵۶۵-۵۶۷
آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، ۱۳۷۲ش، ص۳۶۸؛ حسینی اشکوری، تلامذة العلامة المجلسی و المجازون منه، ۱۴۱۰ق، ص۱۱۱
ثقة الاسلام تبريزى، مرآة الكتب، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۱۰۷.
خاتون آبادی، محمدصالح، ۲۳۳ - ۲۳۴
موسوعة طبقات الفقهاء، ج ۱۲، ص۳۸۴
خاتون آبادی، محمدصالح، ۲۳۲-۲۳۴؛ حسینی اشکوری، ص۱۱۱
امین، ج ۲، ص۴۸۰ ؛ حسینی اشکوری، ص۱۲۱۳، ۱۱۱
آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۲، ص۴۸، ج ۴، ص۵۱۶، ج ۶، ص۲۷۲، ج ۱۱، ص۱۶۰، ۲۳۰، ۳۰۹، ج ۱۳، ص۸۴، ج ۱۴، ص۹۴، ج ۲۵، ص۲۳۹
آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۴، ص۳۳۵، ۳۳۹
آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۲، ص۱۹۷و۱۹۸، ۵۱۵و۵۱۶، ج ۵، ص۲۸، ج ۱۵، ص۲۷۳
آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۶، ص۲۸۹، ج۱۰، ص۳۲۳۳، ج ۱۱، ص۲۵۶
آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۴، ص۳۹۷، ۴۰۳، ج ۲۲، ص۳۸۷و۳۸۸ و ج ۱، ص۳۰۶، ج ۲، ص۴۴۰، ج ۳، ص۴۴۷، ج ۷، ص۱۰۷، ۲۴۲، ج ۱۱، ص۴۱-۴۲، ج ۲۰، ص۳۱۹
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بهعنوان پایگاه فرهنگی در برابر تهاجم فرهنگی