علی بن اسماعیل میثمی پر اسم و رسم به ابنمیثم یا این که ابوالحسن میثمی متکلم شیعی قرن دوم و سوم قمری که بدون واسطه از امام رضا(ع)، حدیث نقل نموده است. ابنندیم اورا اولیه کسی دانسته که مطابق مذهب امامیه به حرف پرداخته میباشد. اجداد و فامیل اورا از علما و اصحاب اهل بیت(ع) دانستند که مثلا آنان میثم تمار بوده میباشد. نجاشی، ابنمیثم را از صورتهای کلامی عصر خویش می داند. علی بن اسماعیل مناظرههای مختلفی را با فرق و مذهبها متعدد مثلا معتزله و واقفه داشته و اسم ممطوره را وی به واقفه داده میباشد. وی در حرف از شاگردان هشام بن حکم مسجد غدیر بلوار معلم مشهد بوده میباشد.
ولادت
علی بن اسماعیل دارای شهرت به ابنمیثم یا این که ابوالحسن میثمی از اصحاب امام رضا(ع)[۱]، از موالی بنیاسد و از نوادگان میثم تمار بوده میباشد[۲] تاریخ ظریف به دنیاآمدن وی در منابع بیان نشده و صرفا به قرن دوم هجری قمری اشاره گردیده است. نجاشی گفته میباشد که وی در کوفه متولد گردیده و به بصره نقلجای مسجد غدیر فلاحی مشهد نموده است.[۳]
منابع نقل مینمایند وی در خاندانی دانا رویش یافت[۴] و اجدادش کلیه از بزرگان و علمای بعدازظهر خود بودند که در رأس آنان میثم تمّار بوده میباشد.[۵]سازه بر گزارش منابع، علی بن اسماعیل در بین سالهای ۲۱۰ تا ۲۱۵ق نزدیک به ۸۰ تا ۸۵ سالگی از عالم رفته مسجد بابا غدیر مشهد میباشد.[۶]
منزلت علمی
از وی در علم ها مختلفی زیرا سخن، فقه، تاریخ، تعبیر و تفسیر و حدیث مطالبی نقل کردند و هماینگونه اورا در بعضا از این علم ها بر سایرافراد مقدم دانستهاند.[۷]اکثری از شخصیتها همزیرا ابن ندیم[۸] سعدبن عبدالله اشعری قمی[۹] روحانی طوسی[۱۰] و علامه حلی[۱۱] در کتابهای خویش شخصیت کلامی ابن میثم را اینسیرتکامل تعریف کردند؛ ابنمیثم اولی فردی میباشد که در مذهب امامیه به مشاجره و مصاحبه پرداخته، کتاب تألیف نموده و شغل کلامی-فنی نموده است یا این که نجاشی میگوید علی بن اسماعیل از صورتهای کلامی عصر خویش بوده مسجد بابا قدرت مشهد میباشد.[۱۲]
مناظره
روحانی موثر گزارش کرده که علی بن میثم در رشته مناظره قدرتمند بوده و مناظرههایی از وی با بزرگان معتزله را مانند ابوالهذیل علاف، ضرار ضبی و نظام نقل نموده است.[۱۳] و برخی مناظرههای وی با بزرگان معتزله را در بغداد پر اسم و رسم دانستند.[۱۴]
فقه و تاریخ
اشاره گردیده که علی بن اسماعیل به فقه و تاریخ امامان آشنا بوده میباشد. احادیث فقاهتی وی در کتاب ها اربعه شیعه آمده میباشد.[۱۵]منابع حاکی از آن میباشد علی بن اسماعیل از علمای همبعدازظهر خود با خبرخیس و آشناخیس به تاریخ زندگانی و فرزندان ائمه(ع) بوده میباشد.[۱۶]
مرجعیت فکری
علی بن اسماعیل شاگردان و یارانی را تربیت نموده است، گفتند وی بهتیتر واسطه جریان هشام بن حکم با مابعد خویش میباشد و تعبیراتی مانند «اینجانب اصحاب میثم» یا این که «مَن تابعه» و «میثمیه» اشاره به ادامه مکتب کوفه در اصحاب علی بن اسماعیل داراست.[۱۷]
اساتید ابنمیثم
مشایخ و راویان
او از امام رضا(ع) به طور بی واسطه ماجرا کرده، [۱۸] هماینگونه از اشخاص دیگری نیز به نقل حدیث پرداخته میباشد[۱۹] بعضی از این راویان عبارتند از:
مخلوق الاعلی بن اعین
اسماعیل بن شعیب بن میثم
محمد بن حکیم خثعمی
ربعی بن عبدالله بن جارود
منصور بن حازم بجلی
فضیل بن زبیر رسان
مدرس در حرف
بر طبق منابع مو جود معلم وی در سخن هشام بن حکم بوده میباشد و وقتی که هشام فراروگریز کرد ابن میثم به فرمان هارون به زندان به زمین خورد و وقتی در زندان خبر وفات معلم خویش را شنید نقل مینماید: «در شرایطیکه هشام کشته گردد دانش با وی دفن می شود» و از هشام با عبارت عضدنا و شیخنا و المنظورالیه فینا یادکرده میباشد.[۲۰]
شاگردان
بعضا از عده ای که در حوزه نقل حدیث از وی ماجرا نقل کردهاند:[۲۱]
حسین بن سعید اهوازی
اسماعیل بن ابی زیاد سکونی
داود بن مهزیار
جعفر بن احمد بن ایوب سمرقندی
اثر ها
در منابع، اساسی (متنی مکتوب حاوی روایاتی که مستقیما از امام شنیده شدهاست) به وی منسوب شده میباشد.[۲۲] و بعضا اثرها دینی و کلامی[۲۳] دیگر وی عبارتند از:
کتاب الإمامة
کتاب مجالس هشام بن حکم
کتاب المتعة
کتاب الاستحقاق
الکامل
کتاب الطلاق
کتاب النکاح
نگرش اعتقادی و کلامی
توحید
براساس بعضا گزارشها، ابنمیثم به ضروری بودن آشنایی معبود اعتقاد داشته میباشد. همۀ معارف و مثلا معرفت الهی، از طریقه علی بن اسماعیل، اضطراریاند و وجود صانع را از روش عامل نظم(نهایتمندی) ثابت نموده است.[۲۴] هماینگونه آورده شده میباشد که وی صفات خداوند را عین ذات وی میداند.[۲۵]
نبوت
منابع گزارش کردهاند که علیبناسماعیل مقام رسول را ویژه دانسته که از جانب پروردگار انتخاب میشود؛[۲۶]وی دانش فرستاده را دانش معمولی نمیداند و بر این یقین میباشد که دانش آن حضرت از سوی معبود به فرستاده داده گردیده است.[۲۷]
امامت
علی بن اسماعیل قائل به بایستگی وجود امام بوده[۲۸] وی امامت را منصبی الهی دانسته که فرستاده آن را انتخاب نموده است، [۲۹] منابع شیعه و سنی، استدلال ها و مناظرههای زیادی را از او تصویب و ضبط کردهاند. وی امام را، عالِم به آحاد کارها نه و شر عالَم می داند[۳۰] و قائل میباشد امام به لهجههای متفاوت هر حوزه صحبت می گوید.[۳۱]
ابنمیثم و واقفه
واقفیان با اسم ممطوره نیز شناخته میگردند در ارتباط با این اصطلاح و وجهتسمیه آن آوردهاند این تیتر اساسا از ادغام مازاد «کلاب ممطوره؛ سگان بارانخورده» گرفتهگردیدهاست، سبب ساز نامیده شدن آنان بدین کنیه، این میباشد که روزی علیبناسماعیل میثمی و یونس بن عبد و بنده الرحمن، با بعضی از فرقه واقفه راجعبه امامت پس از امام کاظم ع مناظره کردهاند و زیرا کلام آنها شدیدشد و آن ها از قبول ادله رمز گشوده زدند، علیبناسماعیل رو به آنها کرده و گفته میباشد: «ما أنتم اینجانب الشیعة و إنّما أنتم کلاب ممطوره».[۳۲] این تشبیه ابنمیثم بهاینجهت بوده که اینان هر چه بیشتر پیش میرفتند لجاجت بیشتری میکردند و گویی از جهت فکری بسیار بد بوخیس میشدند مانند سگی که هر چه بیشتر بارانخورده گندیدهخیس گردیدهاست.
علی بن اسماعیل میثمی پر اسم و رسم به ابنمیثم یا این که ابوالحسن میثمی متکلم شیعی قرن دوم و سوم قمری که بدون واسطه از امام رضا(ع)، حدیث نقل نموده است. ابنندیم اورا اولیه کسی دانسته که مطابق مذهب امامیه به حرف پرداخته میباشد. اجداد و فامیل اورا از علما و اصحاب اهل بیت(ع) دانستند که مثلا آنان میثم تمار بوده میباشد. نجاشی، ابنمیثم را از صورتهای کلامی عصر خویش می داند. علی بن اسماعیل مناظرههای مختلفی را با فرق و مذهبها متعدد مثلا معتزله و واقفه داشته و اسم ممطوره را وی به واقفه داده میباشد. وی در حرف از شاگردان هشام بن حکم مسجد غدیر بلوار معلم مشهد بوده میباشد.
ولادت
علی بن اسماعیل دارای شهرت به ابنمیثم یا این که ابوالحسن میثمی از اصحاب امام رضا(ع)[۱]، از موالی بنیاسد و از نوادگان میثم تمار بوده میباشد[۲] تاریخ ظریف به دنیاآمدن وی در منابع بیان نشده و صرفا به قرن دوم هجری قمری اشاره گردیده است. نجاشی گفته میباشد که وی در کوفه متولد گردیده و به بصره نقلجای مسجد غدیر فلاحی مشهد نموده است.[۳]
منابع نقل مینمایند وی در خاندانی دانا رویش یافت[۴] و اجدادش کلیه از بزرگان و علمای بعدازظهر خود بودند که در رأس آنان میثم تمّار بوده میباشد.[۵]سازه بر گزارش منابع، علی بن اسماعیل در بین سالهای ۲۱۰ تا ۲۱۵ق نزدیک به ۸۰ تا ۸۵ سالگی از عالم رفته مسجد بابا غدیر مشهد میباشد.[۶]
منزلت علمی
از وی در علم ها مختلفی زیرا سخن، فقه، تاریخ، تعبیر و تفسیر و حدیث مطالبی نقل کردند و هماینگونه اورا در بعضا از این علم ها بر سایرافراد مقدم دانستهاند.[۷]اکثری از شخصیتها همزیرا ابن ندیم[۸] سعدبن عبدالله اشعری قمی[۹] روحانی طوسی[۱۰] و علامه حلی[۱۱] در کتابهای خویش شخصیت کلامی ابن میثم را اینسیرتکامل تعریف کردند؛ ابنمیثم اولی فردی میباشد که در مذهب امامیه به مشاجره و مصاحبه پرداخته، کتاب تألیف نموده و شغل کلامی-فنی نموده است یا این که نجاشی میگوید علی بن اسماعیل از صورتهای کلامی عصر خویش بوده مسجد بابا قدرت مشهد میباشد.[۱۲]
مناظره
روحانی موثر گزارش کرده که علی بن میثم در رشته مناظره قدرتمند بوده و مناظرههایی از وی با بزرگان معتزله را مانند ابوالهذیل علاف، ضرار ضبی و نظام نقل نموده است.[۱۳] و برخی مناظرههای وی با بزرگان معتزله را در بغداد پر اسم و رسم دانستند.[۱۴]
فقه و تاریخ
اشاره گردیده که علی بن اسماعیل به فقه و تاریخ امامان آشنا بوده میباشد. احادیث فقاهتی وی در کتاب ها اربعه شیعه آمده میباشد.[۱۵]منابع حاکی از آن میباشد علی بن اسماعیل از علمای همبعدازظهر خود با خبرخیس و آشناخیس به تاریخ زندگانی و فرزندان ائمه(ع) بوده میباشد.[۱۶]
مرجعیت فکری
علی بن اسماعیل شاگردان و یارانی را تربیت نموده است، گفتند وی بهتیتر واسطه جریان هشام بن حکم با مابعد خویش میباشد و تعبیراتی مانند «اینجانب اصحاب میثم» یا این که «مَن تابعه» و «میثمیه» اشاره به ادامه مکتب کوفه در اصحاب علی بن اسماعیل داراست.[۱۷]
اساتید ابنمیثم
مشایخ و راویان
او از امام رضا(ع) به طور بی واسطه ماجرا کرده، [۱۸] هماینگونه از اشخاص دیگری نیز به نقل حدیث پرداخته میباشد[۱۹] بعضی از این راویان عبارتند از:
مخلوق الاعلی بن اعین
اسماعیل بن شعیب بن میثم
محمد بن حکیم خثعمی
ربعی بن عبدالله بن جارود
منصور بن حازم بجلی
فضیل بن زبیر رسان
مدرس در حرف
بر طبق منابع مو جود معلم وی در سخن هشام بن حکم بوده میباشد و وقتی که هشام فراروگریز کرد ابن میثم به فرمان هارون به زندان به زمین خورد و وقتی در زندان خبر وفات معلم خویش را شنید نقل مینماید: «در شرایطیکه هشام کشته گردد دانش با وی دفن می شود» و از هشام با عبارت عضدنا و شیخنا و المنظورالیه فینا یادکرده میباشد.[۲۰]
شاگردان
بعضا از عده ای که در حوزه نقل حدیث از وی ماجرا نقل کردهاند:[۲۱]
حسین بن سعید اهوازی
اسماعیل بن ابی زیاد سکونی
داود بن مهزیار
جعفر بن احمد بن ایوب سمرقندی
اثر ها
در منابع، اساسی (متنی مکتوب حاوی روایاتی که مستقیما از امام شنیده شدهاست) به وی منسوب شده میباشد.[۲۲] و بعضا اثرها دینی و کلامی[۲۳] دیگر وی عبارتند از:
کتاب الإمامة
کتاب مجالس هشام بن حکم
کتاب المتعة
کتاب الاستحقاق
الکامل
کتاب الطلاق
کتاب النکاح
نگرش اعتقادی و کلامی
توحید
براساس بعضا گزارشها، ابنمیثم به ضروری بودن آشنایی معبود اعتقاد داشته میباشد. همۀ معارف و مثلا معرفت الهی، از طریقه علی بن اسماعیل، اضطراریاند و وجود صانع را از روش عامل نظم(نهایتمندی) ثابت نموده است.[۲۴] هماینگونه آورده شده میباشد که وی صفات خداوند را عین ذات وی میداند.[۲۵]
نبوت
منابع گزارش کردهاند که علیبناسماعیل مقام رسول را ویژه دانسته که از جانب پروردگار انتخاب میشود؛[۲۶]وی دانش فرستاده را دانش معمولی نمیداند و بر این یقین میباشد که دانش آن حضرت از سوی معبود به فرستاده داده گردیده است.[۲۷]
امامت
علی بن اسماعیل قائل به بایستگی وجود امام بوده[۲۸] وی امامت را منصبی الهی دانسته که فرستاده آن را انتخاب نموده است، [۲۹] منابع شیعه و سنی، استدلال ها و مناظرههای زیادی را از او تصویب و ضبط کردهاند. وی امام را، عالِم به آحاد کارها نه و شر عالَم می داند[۳۰] و قائل میباشد امام به لهجههای متفاوت هر حوزه صحبت می گوید.[۳۱]
ابنمیثم و واقفه
واقفیان با اسم ممطوره نیز شناخته میگردند در ارتباط با این اصطلاح و وجهتسمیه آن آوردهاند این تیتر اساسا از ادغام مازاد «کلاب ممطوره؛ سگان بارانخورده» گرفتهگردیدهاست، سبب ساز نامیده شدن آنان بدین کنیه، این میباشد که روزی علیبناسماعیل میثمی و یونس بن عبد و بنده الرحمن، با بعضی از فرقه واقفه راجعبه امامت پس از امام کاظم ع مناظره کردهاند و زیرا کلام آنها شدیدشد و آن ها از قبول ادله رمز گشوده زدند، علیبناسماعیل رو به آنها کرده و گفته میباشد: «ما أنتم اینجانب الشیعة و إنّما أنتم کلاب ممطوره».[۳۲] این تشبیه ابنمیثم بهاینجهت بوده که اینان هر چه بیشتر پیش میرفتند لجاجت بیشتری میکردند و گویی از جهت فکری بسیار بد بوخیس میشدند مانند سگی که هر چه بیشتر بارانخورده گندیدهخیس گردیدهاست.
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بهعنوان پایگاه فرهنگی در برابر تهاجم فرهنگی