بنابراین سپاه عثمانی در آذربایجان کاری از پیش پیکار و در بغداد نیز با مقاومت صفی قلی خان، والی قزلباش، رو به رو شد. او با جسارت از آن شهر پناه کرد و بازدارنده بسط معاند شوید. هر یک سری دراین روایت یک مجموعه از سپاه کشور مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد ایران به سرکردگی
زینل خان شاملو نزدیک به کردستان از سپاه عثمانی ناکامی خورد و پیرو آن سوراخها وارد محدوده کشور ایران شدند، ولی جنبش سلطان صفی به سوی بغداد، سردار عثمانی را به رخنه محاصره آن شهر آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد واداشت. [۱۰]
در سال ۱۰۴۵ ق./ ۱۶۳۶ م. دولت عثمانی مجدد به خاک کشور ایران حمله کرد و نزدیک به نخجوان تاخت و تاز نمود، ایروان را محاصره و تبریز را تسخیر و غارت کرد و قسمتی از آن را به حریق کشید، البته به انگیزه سرمای شدید ناچار به رجوع و برگشت شد. پادشاه صفی آذربایجان را پس گرفت و ایروان را نیز از محاصره معاند خارج آورد و به این سیرتکامل پاد شاه عثمانی این توشه هم رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد ناکام ماند.
[۱۱] با این حالا تضاربهای کشور ایران و عثمانی به نقطه پايان نرسید. بعد از چندی گشوده تاخت و تاز ارتش عثمانی به خاک کشورایران شروع شد. این توشه بغداد مجدد به محاصره زمینخورد و با آنکه مجاورت شش ماه در قبال هجوم سپاه عثمانی مقاومت کرد، البته عاقبت به منجر عدم وجود آذوقه، شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد تسلیم شد.(۱۰۴۸ ق)
وحید قزوینی نوشته میباشد:
«قشون آل عثمان به سرکردگی خویش پاد شاه خواسته، عراق عرب را گزینه حمله قرار اعطا کرد. آنها توانستند یکیاز اعضاء شریف و گرانبها این مرزوبوم را از تن مستقل نمایند.» [۱۲]
معاهده زهاب
نوشته ی علمیٔ مهم: معاهده زهاب
در سال ۱۰۴۹هـ / ۱۶۳۹ م. بغداد از کشور ایران مستقل شد و مبنی بر سازگاری طومارای که فی مابین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت عثمانی تهیه و تنظیم شوید، این طلاق رسمیت یافت. مستوفی درباره این سازگاری طومار اینگونه نوشته میباشد:
«... به هر تقدیر پس از وارد شدن ایلچیان و طی مراتبی، بنای مصالحه گردیده، کیفیت را به سرویس نواب تسلط پهنا کرده، بعداز رخصت صلح کرده، سنور بسته، صلحنامچه از طرفین نوشته به یکدیگر امانت، رومی به ولایت خویش و قزلباش به اصفهان مراجعت کرده، نواب رضوان جای به انتظام کارها کشور ایران پرداخته...» [۱۳]
این سازگاری که تفاهم نامه آن در محل زهاب بسته شد، به «معاهده زهاب» دارای شهرت میباشد.[یادداشت ۱] با این صلح، بغداد به دست امرای آل عثمان بهزمینخورد و ایروان از اسیب سپاه عثمانی در پشتیبانی ماند. نماینده کشور ایران دراین هنگام محمدقلی خان بود.[۱۴]
این سازگاری زیرا بیشتر منافع عثمانی را تأمین میکرد، دوام یافت و نتایج ادامهاش هم آن شد که سپاه کشورایران به ندرت روحیه آسایش طلبی به خویش گرفت و آن سیرتکامل که روحیه فرمانروا صفی اقتضا داشت، دیگر ذوق وسلیقه و عشق و علاقهای به نزاع آرم نداد. این عهدنامه در حین معدود پاد شاه و کریم ومهربان خان زند نیز گزینه دقت سپاه کشورایران و قشون ینی چری بود و آنها پیوسته بدان استناد مینمودند.
در متن ترکی عباس طومار دربارهی محتوای این معاهده اینگونه آمده میباشد:
«... شمس الدین محمدقلی بیک ایشیک آقاسی ایلچلیک طریقتله گلوب فرمان روا حضرتلی صلاح ذات البین و صلح و صلح جانبین خصوصتین عزم ایدوب التیام مبارزه و جدال و رفع غبار حرب و قتال التماس طلب ایتمکین...» [۱۵]
پانویس
مستوفی، زبدة التواریخ، ۱۳۷۵ش، ص۱۰۵.
شعبانی، تاریخ اجتماعی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۶۷ش، ص۱۵.
هدایت، روضة الصفای ناصری، ۱۳۸۰ش، ج ۸، ص۶۸۷۷ ؛ اصفهانی، خلاصه السیر، ص۱۵۴، ۱۴۷،۱۲۶
هدایت، روضة الصفای ناصری، ۱۳۸۰ش، ج ۸، ص۶۸۸۰.
تاورنیه، سفرنامه تاورنیه، ۱۳۳۶ش، ص۴۸۸-۴۸۷.
وحید قزوینی، عباسنامه، ص۱۷۸؛ مرعشی، مرعشی صفوی، مجمع التواریخ، ۱۳۶۲ش، ص۴۹؛ لاکهارت، انقراض سلسله صفویه، ۱۳۸۰ش، ص۲۶؛ سایکس، تاریخ جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۳۵ش، ج ۲، ص۳۰۰.
لاکهارت، انقراض سلسله صفویه، ۱۳۸۰ش، ص۲۱.
بنابراین سپاه عثمانی در آذربایجان کاری از پیش پیکار و در بغداد نیز با مقاومت صفی قلی خان، والی قزلباش، رو به رو شد. او با جسارت از آن شهر پناه کرد و بازدارنده بسط معاند شوید. هر یک سری دراین روایت یک مجموعه از سپاه کشور مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد ایران به سرکردگی
زینل خان شاملو نزدیک به کردستان از سپاه عثمانی ناکامی خورد و پیرو آن سوراخها وارد محدوده کشور ایران شدند، ولی جنبش سلطان صفی به سوی بغداد، سردار عثمانی را به رخنه محاصره آن شهر آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد واداشت. [۱۰]
در سال ۱۰۴۵ ق./ ۱۶۳۶ م. دولت عثمانی مجدد به خاک کشور ایران حمله کرد و نزدیک به نخجوان تاخت و تاز نمود، ایروان را محاصره و تبریز را تسخیر و غارت کرد و قسمتی از آن را به حریق کشید، البته به انگیزه سرمای شدید ناچار به رجوع و برگشت شد. پادشاه صفی آذربایجان را پس گرفت و ایروان را نیز از محاصره معاند خارج آورد و به این سیرتکامل پاد شاه عثمانی این توشه هم رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد ناکام ماند.
[۱۱] با این حالا تضاربهای کشور ایران و عثمانی به نقطه پايان نرسید. بعد از چندی گشوده تاخت و تاز ارتش عثمانی به خاک کشورایران شروع شد. این توشه بغداد مجدد به محاصره زمینخورد و با آنکه مجاورت شش ماه در قبال هجوم سپاه عثمانی مقاومت کرد، البته عاقبت به منجر عدم وجود آذوقه، شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد تسلیم شد.(۱۰۴۸ ق)
وحید قزوینی نوشته میباشد:
«قشون آل عثمان به سرکردگی خویش پاد شاه خواسته، عراق عرب را گزینه حمله قرار اعطا کرد. آنها توانستند یکیاز اعضاء شریف و گرانبها این مرزوبوم را از تن مستقل نمایند.» [۱۲]
معاهده زهاب
نوشته ی علمیٔ مهم: معاهده زهاب
در سال ۱۰۴۹هـ / ۱۶۳۹ م. بغداد از کشور ایران مستقل شد و مبنی بر سازگاری طومارای که فی مابین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت عثمانی تهیه و تنظیم شوید، این طلاق رسمیت یافت. مستوفی درباره این سازگاری طومار اینگونه نوشته میباشد:
«... به هر تقدیر پس از وارد شدن ایلچیان و طی مراتبی، بنای مصالحه گردیده، کیفیت را به سرویس نواب تسلط پهنا کرده، بعداز رخصت صلح کرده، سنور بسته، صلحنامچه از طرفین نوشته به یکدیگر امانت، رومی به ولایت خویش و قزلباش به اصفهان مراجعت کرده، نواب رضوان جای به انتظام کارها کشور ایران پرداخته...» [۱۳]
این سازگاری که تفاهم نامه آن در محل زهاب بسته شد، به «معاهده زهاب» دارای شهرت میباشد.[یادداشت ۱] با این صلح، بغداد به دست امرای آل عثمان بهزمینخورد و ایروان از اسیب سپاه عثمانی در پشتیبانی ماند. نماینده کشور ایران دراین هنگام محمدقلی خان بود.[۱۴]
این سازگاری زیرا بیشتر منافع عثمانی را تأمین میکرد، دوام یافت و نتایج ادامهاش هم آن شد که سپاه کشورایران به ندرت روحیه آسایش طلبی به خویش گرفت و آن سیرتکامل که روحیه فرمانروا صفی اقتضا داشت، دیگر ذوق وسلیقه و عشق و علاقهای به نزاع آرم نداد. این عهدنامه در حین معدود پاد شاه و کریم ومهربان خان زند نیز گزینه دقت سپاه کشورایران و قشون ینی چری بود و آنها پیوسته بدان استناد مینمودند.
در متن ترکی عباس طومار دربارهی محتوای این معاهده اینگونه آمده میباشد:
«... شمس الدین محمدقلی بیک ایشیک آقاسی ایلچلیک طریقتله گلوب فرمان روا حضرتلی صلاح ذات البین و صلح و صلح جانبین خصوصتین عزم ایدوب التیام مبارزه و جدال و رفع غبار حرب و قتال التماس طلب ایتمکین...» [۱۵]
پانویس
مستوفی، زبدة التواریخ، ۱۳۷۵ش، ص۱۰۵.
شعبانی، تاریخ اجتماعی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۶۷ش، ص۱۵.
هدایت، روضة الصفای ناصری، ۱۳۸۰ش، ج ۸، ص۶۸۷۷ ؛ اصفهانی، خلاصه السیر، ص۱۵۴، ۱۴۷،۱۲۶
هدایت، روضة الصفای ناصری، ۱۳۸۰ش، ج ۸، ص۶۸۸۰.
تاورنیه، سفرنامه تاورنیه، ۱۳۳۶ش، ص۴۸۸-۴۸۷.
وحید قزوینی، عباسنامه، ص۱۷۸؛ مرعشی، مرعشی صفوی، مجمع التواریخ، ۱۳۶۲ش، ص۴۹؛ لاکهارت، انقراض سلسله صفویه، ۱۳۸۰ش، ص۲۶؛ سایکس، تاریخ جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۳۵ش، ج ۲، ص۳۰۰.
لاکهارت، انقراض سلسله صفویه، ۱۳۸۰ش، ص۲۱.
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بهعنوان پایگاه فرهنگی در برابر تهاجم فرهنگی