عذاب قبر مشقتها و فشارهای بعد از مرگ میباشد که در دانا بَرزخ بر آدم وارد می گردد. طبق احادیث، صحبتچینی، بیدقتی درباره پاکی و نجاست، خلق و خوی نامناسب مرد با همسرش، بداخلاقی با خانواده و مدلشمردن نماز، از لوازم عذاب قبر میباشد؛ از سوی دیگر، زیارت امام حسین(ع)، دفن شدن در نجف، محبت اهل بیت نبی(ص)، مردن در مسافت ظهر پنجشنبه تا ظهر آدینه و... در برطرف شدن عذاب قبر مؤثر شمرده گردیده مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد است.
به جز ضرار بن قدمت از شاگردان واصل بن عطا، تمامی مسلمانها به عذاب قبر اعتقاددارند. متکلمان برای ثابت موضوع عذاب قبر به آیه ۱۱ سوره غافر استناد مینمایند. درباره اینکه تن مثالی عذاب را ادراک مینماید یا این که تن دنیایی، اختلافحیث وجود داراست، ولی بیشتر متکلمان بر این باورند عذاب قبر بر تن برزخی وارد آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میگردد.
محمد بن اسماعیل بخاری از علمای اهل سنت در کتاب درست خویش، روایتی از نبی اکرم(ص) نقل کرده که میت به خیال فغان قبیله بر راز قبرش عذاب می شود. به گفته یحیی بن شرف جدیدَوَی، شارح درست مسلم، عالمان اهلسنت این ماجرا را تأویل کردهاند؛ چراکه عذاب مردگان به خیال زاری زندگان، با آیه هجدهم سوره فاطر که هیچ کسی توشه دیگری را بر دوش نمیکشد سازگار وجود ندارد. همینطور به گفته عایشه، داستان ذکر شده به طور درست از فرستاده(ص) نقل نشده رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.
مضمونشناسی و منزلت
عذاب قبر مشقتها و فشارهایی میباشد که بعد از مرگ در برزخ بر بشر وارد میگردد. فقید قبر، به عبارتی دانا برزخ میباشد که از مجال دفن میت (مُمنزلت) آغاز میشود و تا قیامت ادامه داراست.[۱] در احادیث، حرارت حریق، فشار زمین، گزیدن جانوران و وحشت زیاد، بهتیتر مثالهایی از عذاب قبر معرفی شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شدهاست.[۲]
بر اساس روایتی از امام درست گو(ع) در کتاب اینجانب لایحضره الفقیه، عذاب قبر مشمول همگی عده ای میگردد که از عالم میروند؛ اگرچه در زمین دفن نشده باشند.[۳] همینطور مطابق ماجرا دیگری از امام راست گو(ع) در کتاب بحار الانوار، بیشتر آدمها فشار قبر داراهستند.[۴]
در دعا و مناجاتهایی که از معصومان آورده شده، از شدت عذاب قبر به خداوند حفاظت برده شدهاست.[۵] از جمله رسول(ص) وقتی که دخترش رقیه را دفن کرد، برای برداشته شدن عذاب قبر وی دعا کرد.[۶] یا این که قبل از دفن فاطمه بنت اسد، در قبر فاطمه خوابید تا طبق وعدهای که به وی داده بود، معبود فاطمه را از فشار قبر در تامین بدارد.[یادداشت ۱] [۷] حضرت فاطمه(س) نیز در وصیتش از امام علی(ع) خواست که بعداز خاک سپاری وی بر رمز قبرش قرآن بخواند و دعا نماید.[۸]
در دولت ها روایی، روایات مرتبط با قبر در ارتباط مستقلی گردآوردی گردیده است و علامه مجلسی راجع به «أحوال البرزخ و القبر و عذابه و سؤاله و سائر ما يتعلق بذلك» بحار الانوار، ۱۲۸ قصه در این مورد نقل نموده است.[۹]
لوازم
اَللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِک مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَ مِنْ ضِیقِ الْقَبْرِ وَ مِنْ ضَغْطَةِ الْقبر[۱۰] (ترجمه: خداوندا از عذاب و تنگی و فشار قبر به تو نگهبانی میبرم.)
بر شالوده روایتی که در علل الشرائع از امام علی(ع) اورده شده، عذاب قبر ناشی از کلامچینی، بیمبالاتی درباره عصمت و طهارت و نجاست و گوشهگیری مرد از همسرش میباشد.[۱۱]
روحانی عباس قمی با اشاره به داستان نام برده، عمده عذاب قبر را مرتبط با این سه دانسته میباشد.[۱۲] برخی دیگر از چیزهایی که باعث عذاب قبر میگردند عبارتند از:
بداخلاقی: مبتنی بر روایتی نقلگردیده از رسول(ص)، استدلال عذاب قبر سعد بن معاذ، بداخلاقی با خانواده بوده میباشد.[۱۳]
مداقه ندادن به نماز: بر محور روایتی که در کتاب المواعظ العددیهٔ علی مشکینی اورده شده، سستی در به جا آوردن نماز باعث تنگی و فشار قبر میشود.[۱۴]
خراب کردن نعمتهای خداوند:[۱۵] بر محور حدیثی عذاب قبر مؤمن کفاره نعمتهایی میباشد که ضایع نموده است.[۱۶]
همینطور مطابق احادیث، غایب بودن،[۱۷] نداشتن ولایت امامان معصوم(ع)،[۱۸] امداد نکردن مظلوم[۱۹] و بیوضو نماز تلاوت[۲۰] سبب ساز عذاب قبر می گردد. در کتاب جامع السعادات، سکرات مرگ و عذاب قبر هر کس مادرش از وی ناراضی باشد شدیدتر دانسته گردیده است.[۲۱]
دست اندرکاران کاهش عذاب قبر
در کتابهای روایی، عواملی برای رهایی از فشار قبر یا این که کاهش آن نام برده میباشد که بعضی از آنها عبارتند از:
محبت اهل بیت(ع): بنابر روایتی که از نبی(ص) در بحار الانوار آورده شده، محبت فرستاده(ص) و اهل بیتش در هفت جا سودمند میباشد؛ برای مثال در قبر.[۲۲]
تلاوت نمازهای مستحبی خاص: بر شالوده روایاتی که سید بن طاووس در اقبال الاعمال از معصومان نقل کرده، قرائت نمازهایی خاص در ماههای رجب و شعبان باعث برطرفشدن عذاب قبر میشود.[۲۳]
دفن شدن در نجف: به گفته حسن بن محمد دیلمی در کتاب پند القلوب چنانکه در احادیث آمده، از خصوصیتهای خاک نجف این میباشد که عذاب قبر و احتساب پرسش نکیر و منکر از دفنشدگان در آن برداشته می شود.[۲۴]
تلاوت قرآن: در منابع روایی احادیثی درباره ی فضائل السور نقل گردیده است که بر طبق آن ها قرائت برخی از سورههای قرآن منجر برطرفشدن عذاب قبر می گردد؛ از آن پاراگراف میباشد مداومت بر قرائت سوره زخرف و سوره نساء در هر آدینه[۲۵] و قرائت سوره تکاثر در هنگام خواب.[۲۶]
قراردادن دو چوبِ خیس در قبر در کنار میت: بر محور روایتی که در کتاب حدیثی الکافی از امام درستگو(ع) آورده شده، فلسفه قراردادن دو چوب ِخیس به یار میت در قبر برطرف شدن عذاب قبر میباشد.[۲۷] همینطور بر شالوده روایتی دیگر، پاشیدن آب بر روی قبر میت بعد از دفن، سبب ساز برطرفشدن عذاب قبر از وی میشود.[۲۸]
عذاب قبر مشقتها و فشارهای بعد از مرگ میباشد که در دانا بَرزخ بر آدم وارد می گردد. طبق احادیث، صحبتچینی، بیدقتی درباره پاکی و نجاست، خلق و خوی نامناسب مرد با همسرش، بداخلاقی با خانواده و مدلشمردن نماز، از لوازم عذاب قبر میباشد؛ از سوی دیگر، زیارت امام حسین(ع)، دفن شدن در نجف، محبت اهل بیت نبی(ص)، مردن در مسافت ظهر پنجشنبه تا ظهر آدینه و... در برطرف شدن عذاب قبر مؤثر شمرده گردیده مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد است.
به جز ضرار بن قدمت از شاگردان واصل بن عطا، تمامی مسلمانها به عذاب قبر اعتقاددارند. متکلمان برای ثابت موضوع عذاب قبر به آیه ۱۱ سوره غافر استناد مینمایند. درباره اینکه تن مثالی عذاب را ادراک مینماید یا این که تن دنیایی، اختلافحیث وجود داراست، ولی بیشتر متکلمان بر این باورند عذاب قبر بر تن برزخی وارد آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میگردد.
محمد بن اسماعیل بخاری از علمای اهل سنت در کتاب درست خویش، روایتی از نبی اکرم(ص) نقل کرده که میت به خیال فغان قبیله بر راز قبرش عذاب می شود. به گفته یحیی بن شرف جدیدَوَی، شارح درست مسلم، عالمان اهلسنت این ماجرا را تأویل کردهاند؛ چراکه عذاب مردگان به خیال زاری زندگان، با آیه هجدهم سوره فاطر که هیچ کسی توشه دیگری را بر دوش نمیکشد سازگار وجود ندارد. همینطور به گفته عایشه، داستان ذکر شده به طور درست از فرستاده(ص) نقل نشده رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.
مضمونشناسی و منزلت
عذاب قبر مشقتها و فشارهایی میباشد که بعد از مرگ در برزخ بر بشر وارد میگردد. فقید قبر، به عبارتی دانا برزخ میباشد که از مجال دفن میت (مُمنزلت) آغاز میشود و تا قیامت ادامه داراست.[۱] در احادیث، حرارت حریق، فشار زمین، گزیدن جانوران و وحشت زیاد، بهتیتر مثالهایی از عذاب قبر معرفی شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شدهاست.[۲]
بر اساس روایتی از امام درست گو(ع) در کتاب اینجانب لایحضره الفقیه، عذاب قبر مشمول همگی عده ای میگردد که از عالم میروند؛ اگرچه در زمین دفن نشده باشند.[۳] همینطور مطابق ماجرا دیگری از امام راست گو(ع) در کتاب بحار الانوار، بیشتر آدمها فشار قبر داراهستند.[۴]
در دعا و مناجاتهایی که از معصومان آورده شده، از شدت عذاب قبر به خداوند حفاظت برده شدهاست.[۵] از جمله رسول(ص) وقتی که دخترش رقیه را دفن کرد، برای برداشته شدن عذاب قبر وی دعا کرد.[۶] یا این که قبل از دفن فاطمه بنت اسد، در قبر فاطمه خوابید تا طبق وعدهای که به وی داده بود، معبود فاطمه را از فشار قبر در تامین بدارد.[یادداشت ۱] [۷] حضرت فاطمه(س) نیز در وصیتش از امام علی(ع) خواست که بعداز خاک سپاری وی بر رمز قبرش قرآن بخواند و دعا نماید.[۸]
در دولت ها روایی، روایات مرتبط با قبر در ارتباط مستقلی گردآوردی گردیده است و علامه مجلسی راجع به «أحوال البرزخ و القبر و عذابه و سؤاله و سائر ما يتعلق بذلك» بحار الانوار، ۱۲۸ قصه در این مورد نقل نموده است.[۹]
لوازم
اَللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِک مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَ مِنْ ضِیقِ الْقَبْرِ وَ مِنْ ضَغْطَةِ الْقبر[۱۰] (ترجمه: خداوندا از عذاب و تنگی و فشار قبر به تو نگهبانی میبرم.)
بر شالوده روایتی که در علل الشرائع از امام علی(ع) اورده شده، عذاب قبر ناشی از کلامچینی، بیمبالاتی درباره عصمت و طهارت و نجاست و گوشهگیری مرد از همسرش میباشد.[۱۱]
روحانی عباس قمی با اشاره به داستان نام برده، عمده عذاب قبر را مرتبط با این سه دانسته میباشد.[۱۲] برخی دیگر از چیزهایی که باعث عذاب قبر میگردند عبارتند از:
بداخلاقی: مبتنی بر روایتی نقلگردیده از رسول(ص)، استدلال عذاب قبر سعد بن معاذ، بداخلاقی با خانواده بوده میباشد.[۱۳]
مداقه ندادن به نماز: بر محور روایتی که در کتاب المواعظ العددیهٔ علی مشکینی اورده شده، سستی در به جا آوردن نماز باعث تنگی و فشار قبر میشود.[۱۴]
خراب کردن نعمتهای خداوند:[۱۵] بر محور حدیثی عذاب قبر مؤمن کفاره نعمتهایی میباشد که ضایع نموده است.[۱۶]
همینطور مطابق احادیث، غایب بودن،[۱۷] نداشتن ولایت امامان معصوم(ع)،[۱۸] امداد نکردن مظلوم[۱۹] و بیوضو نماز تلاوت[۲۰] سبب ساز عذاب قبر می گردد. در کتاب جامع السعادات، سکرات مرگ و عذاب قبر هر کس مادرش از وی ناراضی باشد شدیدتر دانسته گردیده است.[۲۱]
دست اندرکاران کاهش عذاب قبر
در کتابهای روایی، عواملی برای رهایی از فشار قبر یا این که کاهش آن نام برده میباشد که بعضی از آنها عبارتند از:
محبت اهل بیت(ع): بنابر روایتی که از نبی(ص) در بحار الانوار آورده شده، محبت فرستاده(ص) و اهل بیتش در هفت جا سودمند میباشد؛ برای مثال در قبر.[۲۲]
تلاوت نمازهای مستحبی خاص: بر شالوده روایاتی که سید بن طاووس در اقبال الاعمال از معصومان نقل کرده، قرائت نمازهایی خاص در ماههای رجب و شعبان باعث برطرفشدن عذاب قبر میشود.[۲۳]
دفن شدن در نجف: به گفته حسن بن محمد دیلمی در کتاب پند القلوب چنانکه در احادیث آمده، از خصوصیتهای خاک نجف این میباشد که عذاب قبر و احتساب پرسش نکیر و منکر از دفنشدگان در آن برداشته می شود.[۲۴]
تلاوت قرآن: در منابع روایی احادیثی درباره ی فضائل السور نقل گردیده است که بر طبق آن ها قرائت برخی از سورههای قرآن منجر برطرفشدن عذاب قبر می گردد؛ از آن پاراگراف میباشد مداومت بر قرائت سوره زخرف و سوره نساء در هر آدینه[۲۵] و قرائت سوره تکاثر در هنگام خواب.[۲۶]
قراردادن دو چوبِ خیس در قبر در کنار میت: بر محور روایتی که در کتاب حدیثی الکافی از امام درستگو(ع) آورده شده، فلسفه قراردادن دو چوب ِخیس به یار میت در قبر برطرف شدن عذاب قبر میباشد.[۲۷] همینطور بر شالوده روایتی دیگر، پاشیدن آب بر روی قبر میت بعد از دفن، سبب ساز برطرفشدن عذاب قبر از وی میشود.[۲۸]

آشنایی با مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد؛ بررسی جایگاه مذهبی، فرهنگی و اجتماعی این مسجد