بهترین مرجع مسجد غدیر باباعلی مشهد

فلاسفه معاصر او
آقابزرگ تهرانی با آقا علی در طهران ملاقات داشته و او‌را در حکمت، بر‌خیس از معاصرانش دانسته و مجلس درس او را در طهران لبریز رونق وصف نموده است؛ ولی، قضاوت دربارۀ برتری آقا علی از معاصرانش سخت میباشد. ملا هادی سبزواری، محمدرضا قمشه‌ای و سید ابوالحسن جلوه از معاصران مدرّس طهرانی بودند و از نظر استادان، هم طبقه به شمار میایند و به غیر از حکیم جلوه، از مروّجان فلسفۀ ملاصدرا بودند. با وجود این، آوازه سبزواری به سیرتکامل‌ای میباشد که بخش اعظمی، اورا گرانقدر‌ترین فیلسوف بعداز ملاصدرا مسجد غدیر بلوار معلم مشهد می دانند.

[۱۲]آقا علی مدرّس در اثرها خویش[۱۳] از سبزواری با احترام و تعظیم- با تفسیر «وحید عصرنا» - حافظه نموده است. سید جلال‌الدین آشتیانی بعد از شک و تردید در برتری آن دو به یکدیگر، در ‌‌غایت به برتری سبزواری رأی داده میباشد.[۱۴] به حیث او، سبزواری از لحاظ سرعت جابجایی و تحریر مطالب بغرنج با عباراتی کوتاه و جاری و اجتناب از تطویل صحبت بر آقا علی ترجیح‌ دارااست. ولی مهدی حائری یزدی [۱۵] آقا علی را، به منجر داشتن سلیقه نقادانه و اختراع درعرضۀ راه‌حل‌های‌ نو برای خطاها فلسفی، از سبزواری بر‌خیس دانسته و برهان آوازه کمتر آقا علی را، طرز نقادانه داشتن و تبعیت صرف نکردن از ملاصدرا مسجد غدیر فلاحی مشهد دانسته میباشد.

بین دیگر حکمای حوزۀ طهران، آقا علی مدرّس و محمدرضا قمشه‌ای، از جهت علمی، از حکیم جلوه بسیار بر‌خیس بوده‌اند.[۱۶] گفتنی میباشد که ارتفاع درس دادن آقا علی در طهران بیشتر از قمشه‌ای و تمایل وی بیشتر حکمت برهانی بوده، البته قمشه‌ای به عرفان و جنبه‌های ذوقی حکمت متعالیه اعتنا بیشتری مسجد بابا غدیر مشهد داشته میباشد.[۱۷]

شاگردان
بزرگان بخش اعظمی نزد وی حکمت آموخته‌اند که بعضی از آنها عبارت‌اند از:

محمدباقر اصطهباناتی
میرزا حسن آشتیانی
حیدر قلی خان قاجار نهاوندی
میرزا هاشم اشکوری
حسن کرمانشاهی
میرزا علی‌اکبر حکمی یزدی
محمدطاهر تنکابنی
روضه خوان عبدالنبی مازندرانی.[۱۸]
خلاقیت‌های فلسفی
حکیم مدرّس طهرانی نکات و چاره‌های جدید‌ای برای برخی مسائل فلسفی عرضه کرده که مهم ترین آن ها در مشاجره معاد و راهکار گوناگون وی در توجیه فلسفی معاد جسمانی مسجد بابا قدرت مشهد میباشد.

او به-رغم به کارگیری از اصول و مبانی فلسفۀ ملاصدرا (مانند اصالت وجود، تشکیک وجود و جنبش جوهری)، دربارۀ معاد، نظری گوناگون با وی ابراز کرده است.[۱۹] به عقیدۀ وی، نفوس کَوْنیۀ جزئیه (نفوس انسانی) که هنگام وابستگی نفس به تن پایین دانایی نفس آحاد یا این که نفوس همه (نفوس فرشتگان) میباشد، بعداز مرگ به نفس آحاد متصل می‌گردد و از قوا و اعضای آن به شمار میاید و از آن شیوه میتوانند همچنان تن خود را آگاهی نمایند. به لحاظ او، تن که دربرگیرنده ودایع و اثراتی از نفس میباشد، در مسیر جنبش جوهری به سوی نهایت خویش، یعنی نفس، در جنبش میباشد تا روز قیامت که به آن ملحق گردد.[۲۰] ظاهراً اینکه حکیم مدرّس طهرانی جسد ابن بابویه (متوفی ۳۸۱ق) را بعداز سپری شد ده قرن تندرست چشم، در ابراز این نظریه بی‌تأثیر نبوده میباشد.[۲۱] رأی حکیم مؤسس راجع به معاد جسمانی گزینه اعتنا متأخران قرار گرفته میباشد: روحانی محمد حسین غروی اصفهانی، که از روش شاگردی محمدباقر اصطهباناتی دانش آموز آقاعلی به شمار میاید، در رساله فی ثابت معاد جسمانی به طور کاملً بر مبنای آقا علی، معاد جسمانی را ثابت نموده است. همینطور سید جلال‌الدین آشتیانی در اثر ها خویش، خلال ذکر نظریۀ آقا علی، به عیب گیری از آن پرداخته میباشد. آشتیانی تصریح دارااست که بیشتر استادان او، برای مثال ابوالحسن قزوینی، به حیث آقا علی متمایل‌اند.[۲۲] غلامحسین ابراهیمی دینانی نیز کتابی با تیتر معاد از بینش حکیم مدرّس زنوزی نوشته و در آن به دیدگاه ها آقا علی و تفاوت آن با دیگر آرا اشاره نموده است.[۲۳]

به‌غیر از مسئلۀ معاد، آقا علی مدرّس طهرانی دراین مباحث نیز نکات و تقریرات مهمی ابراز کرده است: توحید و تحقق کثرت در وجود، اعتباریات ماهیت، وجود رابط و رابطی، حمل، دانش به واجب الوجود، اصالت وجود و انطباق قوس ترفیع و نزول و اتحاد اتصالی مراتب آنان.[۲۴]

اثر ها
از حکیم مدرّس طهرانی اثرها زیادی ارثیه که یک کدام از دارای اسم و رسم‌ترین آن ها بدایع الحکم میباشد. این کتاب به لهجه فارسی و در بردارندۀ خلاصه‌ای از حکمت متعالیه میباشد. آقا علی مدرّس این کتاب را به درخواست شاهزاده عماد الدوله بدیع الملک میرزا، در جواب به هفت سوال فلسفی، نوشته میباشد. واپسین سؤال بدیع الملک - که مقایسۀ حیث فیلسوفان غربی با حیث حکما و متکلمان اسلامی میباشد- علامت دهندۀ شروع رویا رویی فلسفۀ اسلامی با فلسفۀ غرب میباشد. این اثررا احمد واعظی در ۱۳۷۶ش در طهران منتشر نموده است. محمد پارسا حائری مازندرانی، از قائلان به اصالت ماهیت، ردیه‌ای بر این تاثیر نوشته و آن را ودایع الحکم فی کشف خدایع بدایع الحکم نامیده میباشد. تاثیر اخیر به طور جدا و نیز درضمن کتاب حکمت بوعلی سینا چاپ گردیده است.

سبیل الرشاد فی ثابت المعاد، بعداز بدایع الحکم، پر اسم و رسم‌ترین تاثیر آقا علی مدرّس میباشد و چنانکه خویش در مقدمۀ آن اشاره نموده، برگرفته از تعلیقات وی بر کتاب اسفار ‌ملاصدرا میباشد. درین تاثیر، رأی اصلی مدرّس طهرانی دربارۀ معاد تشریح شد‌ه‌است.

به غیر از بدایع الحکم، دیگرآثارِ جان دارِ مدرّس طهرانی، از تعلیقات و رسائل و تقریظات و تقریرات، در گروه مصنفات حکیم مؤسس آقا علی مدرّس طهرانی، در سه جلد، به سعی محسن کدیور در ۱۳۷۸ش در طهران چاپ گردیده‌است.

فلاسفه معاصر او
آقابزرگ تهرانی با آقا علی در طهران ملاقات داشته و او‌را در حکمت، بر‌خیس از معاصرانش دانسته و مجلس درس او را در طهران لبریز رونق وصف نموده است؛ ولی، قضاوت دربارۀ برتری آقا علی از معاصرانش سخت میباشد. ملا هادی سبزواری، محمدرضا قمشه‌ای و سید ابوالحسن جلوه از معاصران مدرّس طهرانی بودند و از نظر استادان، هم طبقه به شمار میایند و به غیر از حکیم جلوه، از مروّجان فلسفۀ ملاصدرا بودند. با وجود این، آوازه سبزواری به سیرتکامل‌ای میباشد که بخش اعظمی، اورا گرانقدر‌ترین فیلسوف بعداز ملاصدرا مسجد غدیر بلوار معلم مشهد می دانند.

[۱۲]آقا علی مدرّس در اثرها خویش[۱۳] از سبزواری با احترام و تعظیم- با تفسیر «وحید عصرنا» - حافظه نموده است. سید جلال‌الدین آشتیانی بعد از شک و تردید در برتری آن دو به یکدیگر، در ‌‌غایت به برتری سبزواری رأی داده میباشد.[۱۴] به حیث او، سبزواری از لحاظ سرعت جابجایی و تحریر مطالب بغرنج با عباراتی کوتاه و جاری و اجتناب از تطویل صحبت بر آقا علی ترجیح‌ دارااست. ولی مهدی حائری یزدی [۱۵] آقا علی را، به منجر داشتن سلیقه نقادانه و اختراع درعرضۀ راه‌حل‌های‌ نو برای خطاها فلسفی، از سبزواری بر‌خیس دانسته و برهان آوازه کمتر آقا علی را، طرز نقادانه داشتن و تبعیت صرف نکردن از ملاصدرا مسجد غدیر فلاحی مشهد دانسته میباشد.

بین دیگر حکمای حوزۀ طهران، آقا علی مدرّس و محمدرضا قمشه‌ای، از جهت علمی، از حکیم جلوه بسیار بر‌خیس بوده‌اند.[۱۶] گفتنی میباشد که ارتفاع درس دادن آقا علی در طهران بیشتر از قمشه‌ای و تمایل وی بیشتر حکمت برهانی بوده، البته قمشه‌ای به عرفان و جنبه‌های ذوقی حکمت متعالیه اعتنا بیشتری مسجد بابا غدیر مشهد داشته میباشد.[۱۷]

شاگردان
بزرگان بخش اعظمی نزد وی حکمت آموخته‌اند که بعضی از آنها عبارت‌اند از:

محمدباقر اصطهباناتی
میرزا حسن آشتیانی
حیدر قلی خان قاجار نهاوندی
میرزا هاشم اشکوری
حسن کرمانشاهی
میرزا علی‌اکبر حکمی یزدی
محمدطاهر تنکابنی
روضه خوان عبدالنبی مازندرانی.[۱۸]
خلاقیت‌های فلسفی
حکیم مدرّس طهرانی نکات و چاره‌های جدید‌ای برای برخی مسائل فلسفی عرضه کرده که مهم ترین آن ها در مشاجره معاد و راهکار گوناگون وی در توجیه فلسفی معاد جسمانی مسجد بابا قدرت مشهد میباشد.

او به-رغم به کارگیری از اصول و مبانی فلسفۀ ملاصدرا (مانند اصالت وجود، تشکیک وجود و جنبش جوهری)، دربارۀ معاد، نظری گوناگون با وی ابراز کرده است.[۱۹] به عقیدۀ وی، نفوس کَوْنیۀ جزئیه (نفوس انسانی) که هنگام وابستگی نفس به تن پایین دانایی نفس آحاد یا این که نفوس همه (نفوس فرشتگان) میباشد، بعداز مرگ به نفس آحاد متصل می‌گردد و از قوا و اعضای آن به شمار میاید و از آن شیوه میتوانند همچنان تن خود را آگاهی نمایند. به لحاظ او، تن که دربرگیرنده ودایع و اثراتی از نفس میباشد، در مسیر جنبش جوهری به سوی نهایت خویش، یعنی نفس، در جنبش میباشد تا روز قیامت که به آن ملحق گردد.[۲۰] ظاهراً اینکه حکیم مدرّس طهرانی جسد ابن بابویه (متوفی ۳۸۱ق) را بعداز سپری شد ده قرن تندرست چشم، در ابراز این نظریه بی‌تأثیر نبوده میباشد.[۲۱] رأی حکیم مؤسس راجع به معاد جسمانی گزینه اعتنا متأخران قرار گرفته میباشد: روحانی محمد حسین غروی اصفهانی، که از روش شاگردی محمدباقر اصطهباناتی دانش آموز آقاعلی به شمار میاید، در رساله فی ثابت معاد جسمانی به طور کاملً بر مبنای آقا علی، معاد جسمانی را ثابت نموده است. همینطور سید جلال‌الدین آشتیانی در اثر ها خویش، خلال ذکر نظریۀ آقا علی، به عیب گیری از آن پرداخته میباشد. آشتیانی تصریح دارااست که بیشتر استادان او، برای مثال ابوالحسن قزوینی، به حیث آقا علی متمایل‌اند.[۲۲] غلامحسین ابراهیمی دینانی نیز کتابی با تیتر معاد از بینش حکیم مدرّس زنوزی نوشته و در آن به دیدگاه ها آقا علی و تفاوت آن با دیگر آرا اشاره نموده است.[۲۳]

به‌غیر از مسئلۀ معاد، آقا علی مدرّس طهرانی دراین مباحث نیز نکات و تقریرات مهمی ابراز کرده است: توحید و تحقق کثرت در وجود، اعتباریات ماهیت، وجود رابط و رابطی، حمل، دانش به واجب الوجود، اصالت وجود و انطباق قوس ترفیع و نزول و اتحاد اتصالی مراتب آنان.[۲۴]

اثر ها
از حکیم مدرّس طهرانی اثرها زیادی ارثیه که یک کدام از دارای اسم و رسم‌ترین آن ها بدایع الحکم میباشد. این کتاب به لهجه فارسی و در بردارندۀ خلاصه‌ای از حکمت متعالیه میباشد. آقا علی مدرّس این کتاب را به درخواست شاهزاده عماد الدوله بدیع الملک میرزا، در جواب به هفت سوال فلسفی، نوشته میباشد. واپسین سؤال بدیع الملک - که مقایسۀ حیث فیلسوفان غربی با حیث حکما و متکلمان اسلامی میباشد- علامت دهندۀ شروع رویا رویی فلسفۀ اسلامی با فلسفۀ غرب میباشد. این اثررا احمد واعظی در ۱۳۷۶ش در طهران منتشر نموده است. محمد پارسا حائری مازندرانی، از قائلان به اصالت ماهیت، ردیه‌ای بر این تاثیر نوشته و آن را ودایع الحکم فی کشف خدایع بدایع الحکم نامیده میباشد. تاثیر اخیر به طور جدا و نیز درضمن کتاب حکمت بوعلی سینا چاپ گردیده است.

سبیل الرشاد فی ثابت المعاد، بعداز بدایع الحکم، پر اسم و رسم‌ترین تاثیر آقا علی مدرّس میباشد و چنانکه خویش در مقدمۀ آن اشاره نموده، برگرفته از تعلیقات وی بر کتاب اسفار ‌ملاصدرا میباشد. درین تاثیر، رأی اصلی مدرّس طهرانی دربارۀ معاد تشریح شد‌ه‌است.

به غیر از بدایع الحکم، دیگرآثارِ جان دارِ مدرّس طهرانی، از تعلیقات و رسائل و تقریظات و تقریرات، در گروه مصنفات حکیم مؤسس آقا علی مدرّس طهرانی، در سه جلد، به سعی محسن کدیور در ۱۳۷۸ش در طهران چاپ گردیده‌است.