آقا ضیاء عراقی
ضیاءالدین علی بن ملا محمد عراقی دارای شهرت به آقاضیاءِ عِراقی؛ (۱۲۷۸-۱۳۶۱ق) عالم و اصولی قرن چهاردهم قمری بود. او نزد اساتیدی زیرا سید محمد فشارکی، آخوند خراسانی و سید محمدکاظم یزدی علم آموزی کرد. آقاضیاء را از استادان دارای اسم و رسم اصول فقه و از احیاکنندگان این دانش بهشمار آوردهاند. سید محمدتقی خوانساری، سید ابوالقاسم خویی، سید محسن حکیم و میرزا هاشم آملی برخی از شاگردان مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد اویند.
معاش
آقاضیاء عراقی در سال ۱۲۷۸ق در اراک (پادشاهآباد) متولد شد. پدرش ملا محمدکبیر کزازی عراقی (اراکی) دارای اسم و رسم به آخوند بزرگ بود. آقامحسن اراکی دانا، واقف و احیاگر اراک و آقاضیاءالدین اراکی که مسجد و مکتب علمیه آقاضیاء در اراک به اسم وی میباشد، دو بدن از خالوهای وی آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می باشند.
او در شب دوشنبه ۲۸ ذیالقعده ۱۳۶۱ق/ ۱۶ آذر ۱۳۲۱ش[۱] در نجف اشرف درگذشت و در ضلع غربی صحن بقعه امیر المؤمنین در حجره دوم سمت چپ ورودی باب غربی دارای شهرت به باب العماره به خاک رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد ودیعت شد.[۲]
علم آموزی
آقاضیاء مقدمات علم ها فقهی را در زادگاهش، نزد بابا و یکسری بدن دیگر از فضلای آن دیار فرا گرفت. آنگاه به اصفهان رفت و از آقا سید محمدهاشم چهارسوقی، جهانگیرخان قشقایی، ابوالمعالی کلباسی بهره مند شد. سرنوشت به عراق رفت و در سامرا و نجف به ادامه علم آموزی پرداخت. برخی از اساتید وی شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد عبارتند از:
محمدکاظم خراسانی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
حبیبالله رشتی
فتحالله غروی اصفهانی
سید محمد فشارکی
حسین خلیلی تهرانی
ابراهیم محلاتی شیرازی
آقاضیاء گزینه احترام استادان خویش بود و از شاگردان ممتاز آخوند ملامحمدکاظم( آخوند خراسانی) شناخته می شد. وی با عبدالکریم حائری یزدی هم سن و هم گفت و گو بود.[۳]
درس دادن
آقاضیاء حدود ۶۰ سال در نجف درس بیرون فقه و اصول درس دادن کرد. پس از وفات استادش آخوند خراسانی(۱۳۲۹ق) تنی چند از شاگردان آخوند در مجلس درس او حضور مییافتند. مطهری(۱۲۹۸-۱۳۵۸ش.) براین یقین میباشد که در طی سر کردگی سید ابوالحسن اصفهانی از حیث درس دادن و علمیت دو نفر حوزه نجف را مدیر میکردند یکی از محمدحسین غروی و دیگری آقاضیاء عراقی. [۴]سید موسی شبیری زنجانی از پدرش سید احمد زنجانی اینگونه نقل کردهمیباشد که دو نفر را دیدم که از نگاه ذکر نظیر نداشتند که یک کدام از آنها آقاضیاء بود.[۵] به گفته آیةالله شبیری زنجانی با آنکه شاگردان آقاضیاء عراقی مرجع شدند البته خودش به مرجعیت نرسید.[۶]
شاگردان
اذن اجتهاد آقا ضیاء عراقی به مهدی مهدوی لاهیجی (۱۳۱۳-۱۴۱۳ق)
دهها نفر از طلّاب در محضر او علم آموختند و به سکو اجتهاد رسیدند. شاگردان پر اسم و رسم او عبارتاند از:
سید محمدتقی خوانساری
سید احمد خوانساری
محمدحسن علامی
سید محمدکاظم عصار
میر سید علی یثربی کاشانی
سید محسن طباطبائی حکیم
حسین حلی[۷]
سید ابوالقاسم خویی
سید جواد حسینی خامنهای[۸]
سید عبدالاعلی سبزواری
سید محمود حسینی شاهرودی
سید عبدالله موسوی شیرازی
سید عبدالهادی شیرازی
سید محمدرضا گلپایگانی
سید محمدهادی میلانی
سید شهابالدین مرعشی نجفی
هاشم قزوینی[۹]
محمدتقی بهجت
میرزا هاشم آملی
محمدتقی بروجردی
سید ابوالحسن شمسآبادی
سید حسین آلعلی شاهرودی
سید صدرالدین صدر
سید عبدالحسین طیب
سید ابوالقاسم کاشانی
محمدرضا مظفر
محمدحسین نجفی
سید حسن موسوی بجنوردی
مهدی مهدوی لاهیجی
بنابر نقل سید موسی شبیری زنجانی، اعلم شاگردانش، روضه خوان محمدحسن عَلّامی و سید محمدتقی خوانساری بودند و بعداز آنها سید علی یثربی کاشانی و سید احمد خوانساری نسبت به سایر افراد پر رنگ بودند.[۱۰]
اثر ها علمی
آقاضیاء اثراتی در قضیه فقه و اصول تألیف کردهمیباشد که مهم ترین آنها مقالهها الأصول میباشد. اثرها وی به قرار پایین میباشد:
تألیفات
مقالهها الاصول
کناره خاصیت ها الأصول
الحاشیة علی بیعالمکاسب
تعلیقة استدلالیة علی العروة الوثقی
رسالة فی استصحابالعدمالازلی
رسالة فی اللباسالمشکوک
روائعالامالی فی فروعالعلمالاجمالی
تفصیل تبصرة المتعلمین علامه حلی (کتابالبیع)
تفصیل تبصرة المتعلّمین علامه (در معاملات)
کتاب القضاء تفصیل تبصرة المتعلمین
احکام الرضاع
تقریرات
تقریراتی از دروس فقه و اصول آقاضیاء مندرجمیباشد. مهمترین آنان نهایة الأفکار میباشد که روحانی محمدتقی بروجردی(درگذشت:۱۳۹۱ق)[۱۱] این کتاب را به حمایت کننده ۴ عصر حضور در درس اصول آقا ضیاء نوشته میباشد. بقیه تقریرات عبارتند از:
الأصول، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
الرسائل الفقهیة، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
حاشیة المکاسب، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
کتاب القضاء، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
بدائع الافکار فی الأصول، نوشته میرزا هاشم آملی
المحاضرات فی فقه الرهن، نوشته میرزا هاشم آملی
تحریر الأصول، نوشته مرتضی مظاهری نجفی
منهاج الأصول، نوشته محمدابراهیم کرباسی
آقا ضیاء عراقی
ضیاءالدین علی بن ملا محمد عراقی دارای شهرت به آقاضیاءِ عِراقی؛ (۱۲۷۸-۱۳۶۱ق) عالم و اصولی قرن چهاردهم قمری بود. او نزد اساتیدی زیرا سید محمد فشارکی، آخوند خراسانی و سید محمدکاظم یزدی علم آموزی کرد. آقاضیاء را از استادان دارای اسم و رسم اصول فقه و از احیاکنندگان این دانش بهشمار آوردهاند. سید محمدتقی خوانساری، سید ابوالقاسم خویی، سید محسن حکیم و میرزا هاشم آملی برخی از شاگردان مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد اویند.
معاش
آقاضیاء عراقی در سال ۱۲۷۸ق در اراک (پادشاهآباد) متولد شد. پدرش ملا محمدکبیر کزازی عراقی (اراکی) دارای اسم و رسم به آخوند بزرگ بود. آقامحسن اراکی دانا، واقف و احیاگر اراک و آقاضیاءالدین اراکی که مسجد و مکتب علمیه آقاضیاء در اراک به اسم وی میباشد، دو بدن از خالوهای وی آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد می باشند.
او در شب دوشنبه ۲۸ ذیالقعده ۱۳۶۱ق/ ۱۶ آذر ۱۳۲۱ش[۱] در نجف اشرف درگذشت و در ضلع غربی صحن بقعه امیر المؤمنین در حجره دوم سمت چپ ورودی باب غربی دارای شهرت به باب العماره به خاک رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد ودیعت شد.[۲]
علم آموزی
آقاضیاء مقدمات علم ها فقهی را در زادگاهش، نزد بابا و یکسری بدن دیگر از فضلای آن دیار فرا گرفت. آنگاه به اصفهان رفت و از آقا سید محمدهاشم چهارسوقی، جهانگیرخان قشقایی، ابوالمعالی کلباسی بهره مند شد. سرنوشت به عراق رفت و در سامرا و نجف به ادامه علم آموزی پرداخت. برخی از اساتید وی شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد عبارتند از:
محمدکاظم خراسانی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
حبیبالله رشتی
فتحالله غروی اصفهانی
سید محمد فشارکی
حسین خلیلی تهرانی
ابراهیم محلاتی شیرازی
آقاضیاء گزینه احترام استادان خویش بود و از شاگردان ممتاز آخوند ملامحمدکاظم( آخوند خراسانی) شناخته می شد. وی با عبدالکریم حائری یزدی هم سن و هم گفت و گو بود.[۳]
درس دادن
آقاضیاء حدود ۶۰ سال در نجف درس بیرون فقه و اصول درس دادن کرد. پس از وفات استادش آخوند خراسانی(۱۳۲۹ق) تنی چند از شاگردان آخوند در مجلس درس او حضور مییافتند. مطهری(۱۲۹۸-۱۳۵۸ش.) براین یقین میباشد که در طی سر کردگی سید ابوالحسن اصفهانی از حیث درس دادن و علمیت دو نفر حوزه نجف را مدیر میکردند یکی از محمدحسین غروی و دیگری آقاضیاء عراقی. [۴]سید موسی شبیری زنجانی از پدرش سید احمد زنجانی اینگونه نقل کردهمیباشد که دو نفر را دیدم که از نگاه ذکر نظیر نداشتند که یک کدام از آنها آقاضیاء بود.[۵] به گفته آیةالله شبیری زنجانی با آنکه شاگردان آقاضیاء عراقی مرجع شدند البته خودش به مرجعیت نرسید.[۶]
شاگردان
اذن اجتهاد آقا ضیاء عراقی به مهدی مهدوی لاهیجی (۱۳۱۳-۱۴۱۳ق)
دهها نفر از طلّاب در محضر او علم آموختند و به سکو اجتهاد رسیدند. شاگردان پر اسم و رسم او عبارتاند از:
سید محمدتقی خوانساری
سید احمد خوانساری
محمدحسن علامی
سید محمدکاظم عصار
میر سید علی یثربی کاشانی
سید محسن طباطبائی حکیم
حسین حلی[۷]
سید ابوالقاسم خویی
سید جواد حسینی خامنهای[۸]
سید عبدالاعلی سبزواری
سید محمود حسینی شاهرودی
سید عبدالله موسوی شیرازی
سید عبدالهادی شیرازی
سید محمدرضا گلپایگانی
سید محمدهادی میلانی
سید شهابالدین مرعشی نجفی
هاشم قزوینی[۹]
محمدتقی بهجت
میرزا هاشم آملی
محمدتقی بروجردی
سید ابوالحسن شمسآبادی
سید حسین آلعلی شاهرودی
سید صدرالدین صدر
سید عبدالحسین طیب
سید ابوالقاسم کاشانی
محمدرضا مظفر
محمدحسین نجفی
سید حسن موسوی بجنوردی
مهدی مهدوی لاهیجی
بنابر نقل سید موسی شبیری زنجانی، اعلم شاگردانش، روضه خوان محمدحسن عَلّامی و سید محمدتقی خوانساری بودند و بعداز آنها سید علی یثربی کاشانی و سید احمد خوانساری نسبت به سایر افراد پر رنگ بودند.[۱۰]
اثر ها علمی
آقاضیاء اثراتی در قضیه فقه و اصول تألیف کردهمیباشد که مهم ترین آنها مقالهها الأصول میباشد. اثرها وی به قرار پایین میباشد:
تألیفات
مقالهها الاصول
کناره خاصیت ها الأصول
الحاشیة علی بیعالمکاسب
تعلیقة استدلالیة علی العروة الوثقی
رسالة فی استصحابالعدمالازلی
رسالة فی اللباسالمشکوک
روائعالامالی فی فروعالعلمالاجمالی
تفصیل تبصرة المتعلمین علامه حلی (کتابالبیع)
تفصیل تبصرة المتعلّمین علامه (در معاملات)
کتاب القضاء تفصیل تبصرة المتعلمین
احکام الرضاع
تقریرات
تقریراتی از دروس فقه و اصول آقاضیاء مندرجمیباشد. مهمترین آنان نهایة الأفکار میباشد که روحانی محمدتقی بروجردی(درگذشت:۱۳۹۱ق)[۱۱] این کتاب را به حمایت کننده ۴ عصر حضور در درس اصول آقا ضیاء نوشته میباشد. بقیه تقریرات عبارتند از:
الأصول، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
الرسائل الفقهیة، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
حاشیة المکاسب، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
کتاب القضاء، نوشته ابوالفضل نجمآبادی
بدائع الافکار فی الأصول، نوشته میرزا هاشم آملی
المحاضرات فی فقه الرهن، نوشته میرزا هاشم آملی
تحریر الأصول، نوشته مرتضی مظاهری نجفی
منهاج الأصول، نوشته محمدابراهیم کرباسی
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بهعنوان پایگاه فرهنگی در برابر تهاجم فرهنگی