شغلهای علمی و اثرها
نوشتهعلمیٔ اساسی: فهرست اثر ها حکم دهنده نورالله شوشتری
کتاب احقاق الحق
كتاب مجالس المؤمنین
کتاب الصوارم المهرقه
عبدالله بن عیسی افندی تالیف کننده ریاض العلماء درباره معاش علمی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد وی مینویسد:
«مرحوم شوشتری شخصیتی بود فاضل، دانا، متدین، با تقوا، علامه، فقید، محدث، حکیم، متکلم، مطلع به سیرهها و تواریخ، جامع فضیلتها، جامع کلیه علم ها، شعر سرا و مولف. شعرش آیتم تحسین بوده. به لهجه فارسی و عربی شعر میسرود و اشعار و قصیدههای مشهوری در مدح ائمه(ع) آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد دارااست...»[۱۲]
مثالای از سروده شوشتری در باره امیرالمؤمنین(ع)
شه سرير ولايت علیِّ عالى قدر
كه كُخیر وی نشناسد جز إيزد متعال
بقرب پايه حقش نمىبرسد هر تعدادی
ز شاخ سدره كند وهم نردبان خيال
بكار أهل طرب جود وی چنان آمد
كه ماند مرحلهها در عقب بَريدِ سؤال
سؤال خاتم از وی بىمحل ميان نماز
لطيفهايست نهانى ز إيزد رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد متعال...
خوشا دمى كه شوى ساقى شراب طهور
مواليان تو نوشند لیوان لبریز
ز جذب لطف تو دارم اميد آنكه كند
بخاک كوى تو خارج از منرا ز فكر مآل
بغير از اين حسنه هيچ مدّعايم نيست
جز اين دعا عدم وجود بر گویش منرا مه و سال
اميدوار چنانم كه مستجاب كند
دعاى خسته دلان لطف ايزد متعال
[۱۳]
مناظرات علمی
از مناظرههای حکم دهنده نورالله میقدرت به مناظره وی با عبدالقادر بن ملکوک فرمان روا بدوانی از عالمان اهل تسنن اشاره نمود. وی در کتاب منتخب التواریخ خویش از آن حافظه مینماید. همینطور مناظره شوشتری با سید قزوینی که حکم کننده نورالله خویش در کتاب مجالس المؤمنین به آن اشاره شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میکند.[۱۴]
شاگردان
حکم کننده نورالله، فقه را بر مبنای مذهب ها پنجگانه ؛شیعه، حنفی، مالکی، حنبلی و شافعی برای طلاب هر مذهب درس دادن مینمود و در خاتمه و ذکر اقوال، لحاظ شیعه را با ظرافتی خاص بر کرسی مینشاند. جوّ ضدشیعی و ارتباط مخفیانه شاگردان شیعیمذهب و همینطور تقیه حاکم نورالله، موجب شد که غیر از یکسری بدن که آن هم بعضا از فرزندان حکم کننده بودهاند، اسم شاگردان دیگر او در تاریخ به تصویب نرسد و صرفا اسم این بزرگان در محل کار باقی بماند:[۱۵]
روحانی محمد هروی خراسانی
مولا محمد علی کشمیری
سید جمال الدین عبدالله مشهدی
شهیدشدن
حاکم سید نورالله شوشتری در طول پادشاهی جهانگیر فرمانروا فرزند اکبر پاد شاه در ۱۸ جمادیالثانی سال ۱۰۱۹ق[۱۶] به اتهام شیعه بودن، در پایین ضربات شلاق به شهید شدن رسید.[۱۷] برهان شهیدشدن او، تایپ کردن کتاب احقاق الحق و ازهاق الباطل[۱۸] و بنابر نقلی مجالس المؤمنین بود.[۱۹] در سود این واقعه، نورالله شوشتری به شهید ثالث جهانی شد[۲۰] و مزار وی در آگرا هندوستان(اکبر آباد) زیارتگاه مسلمانها شبه مجموعه کشورها شوید.[۲۱] روحانی عباس قمی روش شهیدشدن اورا اینگونه میاورد:
«حاکم نورالله سرگرم به قضاوت و همینطور نویسندگی در خفاء بود تا اینکه اکبر پادشاه از عالم رفت و جهانگیر فرمانروا بر تخت جلسه. علمای دربار و مقرب درصدد فتنه و برانگیختن فرمان روا علیه حکم دهنده برآمدند و نزد وی به سعایت پرداختند، که حکم کننده شیعه میباشد و خویش را مکلف به مذهب ها اربعه نمیداند و فتوایش با فتوای مذهب امامیه تطبیق مینماید. جهانگیر فرمان روا ذکر آنها را برای ثابت تشیع حکم دهنده بدون نقص ندانست و اعلام کرد: این استدلال بی نقص وجود ندارد به این دلیل که وی از اولیه قضاوت را به شرط اجتهاد خویش پذیرفته میباشد. آنها به دسیسه دیگری دست زدند. فردی را وا داشتند تا تحت عنوان طلبه نزد حکم دهنده رفت و آمد نماید و خویش را شیعه معرفی نماید. او بعد از رفت و آمد بسیار و جلب باور حکم دهنده، به نوشتههای وی برای مثال مجالس المؤمنین پی موفقیت و درخواست آن را نمود. او کتاب را از حکم کننده گرفت و از آن ورژنای برداشت و نزد علمای دربار پیروزی. آنها نیز این کتاب را تحت عنوان گواهی تشیع حاکم نورالله به جهانگیر فرمان روا عرضه کردند و به پادشاه گفتند که وی در کتابش اینگونه و چنان گفته میباشد و استحقاق اجرای حد دارااست. جهانگیر سلطان اعلام کرد: حدش چیست؟ آنها گفتند: ضربه زدن با شلاق... پادشاه عمل را بر آنها واگذار کرد و آنها فورا حد را اعمال کردند. حکم دهنده نورالله در سال ۱۰۱۹ق در حالی که حدود هفتاد سال قدمت داشت در ذیل شلاق به شهیدشدن رسید. میگویند بر تن حکم کننده نورالله با چوب خاردار آنچنان زدند که بدنش قطعه قطعه شد.»[۲۲]
تکنگاری
کتاب «سودُ الاله فی ترجمةِ القاضی نورالله» نوشته جلالالدین حسینی، سرگذشتطومار حکم کننده نورالله شوشتری میباشد، که به گویش عربی، در ۱۳۱ شیت، بوسیله چاپخانه کمپانی سهامی طبع کتاب، در سال ۱۳۶۷ق/۱۳۲۷ش چاپ گردیدهاست.[۲۳]
پانویس
شوشتری، مجالس المؤمنین، ج۱، ص۷۱.
شوشتری، احقاق الحق(پیشگفتار)، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۱۰ - ۱۱۱.
شوشتری، احقاق الحق(پیشگفتار)، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۸۴؛ افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۲۶۵؛ اطهر رضوی، شیعه در هند، ۱۳۷۶ش، ص۳۴۰.
شوشتری، احقاق الحق(پیشگفتار)، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۸۲.
حسینی، نتیجه الاله، ۱۳۲۷ش، ص۲۱؛ اطهر رضوی، شیعه در هند، ۱۳۷۶ش، ص۵۴۰-۵۴۱.
شغلهای علمی و اثرها
نوشتهعلمیٔ اساسی: فهرست اثر ها حکم دهنده نورالله شوشتری
کتاب احقاق الحق
كتاب مجالس المؤمنین
کتاب الصوارم المهرقه
عبدالله بن عیسی افندی تالیف کننده ریاض العلماء درباره معاش علمی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد وی مینویسد:
«مرحوم شوشتری شخصیتی بود فاضل، دانا، متدین، با تقوا، علامه، فقید، محدث، حکیم، متکلم، مطلع به سیرهها و تواریخ، جامع فضیلتها، جامع کلیه علم ها، شعر سرا و مولف. شعرش آیتم تحسین بوده. به لهجه فارسی و عربی شعر میسرود و اشعار و قصیدههای مشهوری در مدح ائمه(ع) آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد دارااست...»[۱۲]
مثالای از سروده شوشتری در باره امیرالمؤمنین(ع)
شه سرير ولايت علیِّ عالى قدر
كه كُخیر وی نشناسد جز إيزد متعال
بقرب پايه حقش نمىبرسد هر تعدادی
ز شاخ سدره كند وهم نردبان خيال
بكار أهل طرب جود وی چنان آمد
كه ماند مرحلهها در عقب بَريدِ سؤال
سؤال خاتم از وی بىمحل ميان نماز
لطيفهايست نهانى ز إيزد رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد متعال...
خوشا دمى كه شوى ساقى شراب طهور
مواليان تو نوشند لیوان لبریز
ز جذب لطف تو دارم اميد آنكه كند
بخاک كوى تو خارج از منرا ز فكر مآل
بغير از اين حسنه هيچ مدّعايم نيست
جز اين دعا عدم وجود بر گویش منرا مه و سال
اميدوار چنانم كه مستجاب كند
دعاى خسته دلان لطف ايزد متعال
[۱۳]
مناظرات علمی
از مناظرههای حکم دهنده نورالله میقدرت به مناظره وی با عبدالقادر بن ملکوک فرمان روا بدوانی از عالمان اهل تسنن اشاره نمود. وی در کتاب منتخب التواریخ خویش از آن حافظه مینماید. همینطور مناظره شوشتری با سید قزوینی که حکم کننده نورالله خویش در کتاب مجالس المؤمنین به آن اشاره شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میکند.[۱۴]
شاگردان
حکم کننده نورالله، فقه را بر مبنای مذهب ها پنجگانه ؛شیعه، حنفی، مالکی، حنبلی و شافعی برای طلاب هر مذهب درس دادن مینمود و در خاتمه و ذکر اقوال، لحاظ شیعه را با ظرافتی خاص بر کرسی مینشاند. جوّ ضدشیعی و ارتباط مخفیانه شاگردان شیعیمذهب و همینطور تقیه حاکم نورالله، موجب شد که غیر از یکسری بدن که آن هم بعضا از فرزندان حکم کننده بودهاند، اسم شاگردان دیگر او در تاریخ به تصویب نرسد و صرفا اسم این بزرگان در محل کار باقی بماند:[۱۵]
روحانی محمد هروی خراسانی
مولا محمد علی کشمیری
سید جمال الدین عبدالله مشهدی
شهیدشدن
حاکم سید نورالله شوشتری در طول پادشاهی جهانگیر فرمانروا فرزند اکبر پاد شاه در ۱۸ جمادیالثانی سال ۱۰۱۹ق[۱۶] به اتهام شیعه بودن، در پایین ضربات شلاق به شهید شدن رسید.[۱۷] برهان شهیدشدن او، تایپ کردن کتاب احقاق الحق و ازهاق الباطل[۱۸] و بنابر نقلی مجالس المؤمنین بود.[۱۹] در سود این واقعه، نورالله شوشتری به شهید ثالث جهانی شد[۲۰] و مزار وی در آگرا هندوستان(اکبر آباد) زیارتگاه مسلمانها شبه مجموعه کشورها شوید.[۲۱] روحانی عباس قمی روش شهیدشدن اورا اینگونه میاورد:
«حاکم نورالله سرگرم به قضاوت و همینطور نویسندگی در خفاء بود تا اینکه اکبر پادشاه از عالم رفت و جهانگیر فرمانروا بر تخت جلسه. علمای دربار و مقرب درصدد فتنه و برانگیختن فرمان روا علیه حکم دهنده برآمدند و نزد وی به سعایت پرداختند، که حکم کننده شیعه میباشد و خویش را مکلف به مذهب ها اربعه نمیداند و فتوایش با فتوای مذهب امامیه تطبیق مینماید. جهانگیر فرمان روا ذکر آنها را برای ثابت تشیع حکم دهنده بدون نقص ندانست و اعلام کرد: این استدلال بی نقص وجود ندارد به این دلیل که وی از اولیه قضاوت را به شرط اجتهاد خویش پذیرفته میباشد. آنها به دسیسه دیگری دست زدند. فردی را وا داشتند تا تحت عنوان طلبه نزد حکم دهنده رفت و آمد نماید و خویش را شیعه معرفی نماید. او بعد از رفت و آمد بسیار و جلب باور حکم دهنده، به نوشتههای وی برای مثال مجالس المؤمنین پی موفقیت و درخواست آن را نمود. او کتاب را از حکم کننده گرفت و از آن ورژنای برداشت و نزد علمای دربار پیروزی. آنها نیز این کتاب را تحت عنوان گواهی تشیع حاکم نورالله به جهانگیر فرمان روا عرضه کردند و به پادشاه گفتند که وی در کتابش اینگونه و چنان گفته میباشد و استحقاق اجرای حد دارااست. جهانگیر سلطان اعلام کرد: حدش چیست؟ آنها گفتند: ضربه زدن با شلاق... پادشاه عمل را بر آنها واگذار کرد و آنها فورا حد را اعمال کردند. حکم دهنده نورالله در سال ۱۰۱۹ق در حالی که حدود هفتاد سال قدمت داشت در ذیل شلاق به شهیدشدن رسید. میگویند بر تن حکم کننده نورالله با چوب خاردار آنچنان زدند که بدنش قطعه قطعه شد.»[۲۲]
تکنگاری
کتاب «سودُ الاله فی ترجمةِ القاضی نورالله» نوشته جلالالدین حسینی، سرگذشتطومار حکم کننده نورالله شوشتری میباشد، که به گویش عربی، در ۱۳۱ شیت، بوسیله چاپخانه کمپانی سهامی طبع کتاب، در سال ۱۳۶۷ق/۱۳۲۷ش چاپ گردیدهاست.[۲۳]
پانویس
شوشتری، مجالس المؤمنین، ج۱، ص۷۱.
شوشتری، احقاق الحق(پیشگفتار)، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۱۰ - ۱۱۱.
شوشتری، احقاق الحق(پیشگفتار)، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۸۴؛ افندی اصفهانی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۲۶۵؛ اطهر رضوی، شیعه در هند، ۱۳۷۶ش، ص۳۴۰.
شوشتری، احقاق الحق(پیشگفتار)، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۸۲.
حسینی، نتیجه الاله، ۱۳۲۷ش، ص۲۱؛ اطهر رضوی، شیعه در هند، ۱۳۷۶ش، ص۵۴۰-۵۴۱.
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بهعنوان پایگاه فرهنگی در برابر تهاجم فرهنگی