طلبه امام باقر(ع) و امام راستگو(ع)
زراره، محدّث، عالم، متکلّم، ادیب و تالیف کننده امامی، بوده میباشد. وی از مشهورترین راویان شیعی و از پررنگترین شاگردان امام درست گو(ع) میباشد، با این کلیه، اوضاع معاش وی چندان پرنور وجود ندارد. وی در دانش صحبت، جدل و ادله بسیار حاذق بود و غالباً در رده مشاجره بر معارضان خویش غالب میشد؛ از اینرو بسیار آیتم اعتنا امام درستگو(ع) و شیعه ها بود. وی از شاگردان امام باقر(ع) (۵۷-۱۱۴ق/۶۷۶-۷۳۲م) بوده و از وی احادیث بخش اعظمی نقل نموده است. بعضا از رجال شناسان زراره را غیر موثّق دانستهاند و بعضی احادیث نیز در ملامت او وارداتی میباشد که به قولی تعداد آنان به ۲۰ میبرسد[۸] البته باتوجه به منزلت پرنور و اساسی زراره نزد امام پنجم و ششم و احادیث اکثری که از سوی آن دو امام و امامان در مدح و تأیید وی وارداتی میباشد و حتی اورا راستگوترین شخص زمانش دانستهاند[۹]، تردیدی در ایمان، علم، اخلاص، سپرده و فقاهت او باقی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نمیماند.
نقش زراره در بسط معارف اهل بیت(ع)
نقش زراره در بسط و احیای معارف اهل بیت(ع) تا آنجاست که امام درست گو(ع) اظهار کرد: خداوند زراره را بیامرزد، که در صورتیکه وی و مانند وی نبودند، سخنان پدرم از در بین رفته آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بود.[۱۰]
در حدیث دیگر، امام درستگو(ع) آشکارا اورا از بهشتیان دانسته میباشد.[۱۱] گشوده از آن امام داستان گردیدهاست که اظهار کرد: ۴ بدن نزد اینجانب دوست داستنی ترند: بُرَید بن معاویة بَجَلی، محمد بن مسلم، ابوبصیر و زراره.[۱۲]
وثاقت زراره
رجال شناسان عموماً احادیث ذمّ زراره را ضعیف و یا این که ناشی از حالت خاص سیاسی و تقیه دانستهاند[۱۳] مسأله دیگری که نزد پژوهشگران شیعی گزینه اذعان کرد و گوست، انکار یا این که شک و تردید وی در زمینهی امامت موسی بن جعفر(ع) (۱۲۸-۱۸۳ق/۷۴۵-۷۹۹م) میباشد[۱۴] هرچند این نسبت به طور کاملً محرز وجود ندارد، امّا در حالتیکه اینگونه تردیدی نیز در زراره پیدا گردیده باشد، باتوجه به تأییدات امامان و شیعهها آینده از زراره، مکان شک وتردید باقی نمیماند که عاقبت وی به امامت امام موسی(ع) رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گردن گذاشته میباشد.
اثرها
گفتهاند که زراره دارنده تألیفاتی میباشد، ولی جز یک کتاب با تیتر الاستطاعه والجبر والعهود[۱۵] از وی حافظه نشده میباشد. ابنبابویه قمی (۳۲۹ق/۹۴۱م) گوید که آن کتاب را چشم میباشد.[۱۶] بعضا داعیه کردهاند که زراره ۹۰ سال زیسته میباشد.[۱۷] این احتمال به دور نمیکند، چون بعضا اورا از اصحاب امام علیبنحسین(ع) شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نیز دانستهاند.[۱۸]
فرزندان
زراره ۷ فرزند داشت با اسمهای: رومی، یحیی، عبدالله، حسن، حسین، محمد و عُبید که از راویان شیعی و غالباً از شاگردان امام درست گو(ع) و امام کاظم(ع) بودهاند و از آن ها قصه کردهاند. دراین در بین عبید از اعتبار و آوازه بیشتری برخورداراست؛ چنانکه اورا «موثَّق» شمردهاند. وی در کوفه میزیست و از چنان اعتباری منتفع بود که شیعه ها کوفه اورا به هنگام نیاز برای ملاقات با امام راستگو(ع) و سوال از آن حضرت به مدینه میفرستادند.[۱۹]
حُمْران (ابوحمزه) بن اعین
نوشتهعلمیٔ اساسی: حمران بن اعین
حمران، دانا، محدّث، نحوی، ادیب و لغت دان، بوده میباشد. وی از شاگردان امام باقر(ع) و امام درست گو(ع) بوده و از آن دو احادیث بخش اعظمی نقل نموده است و اشخاص اکثری از وی قصه کردهاند. هرچند برخی از رجال شناسان اهل سنّت، به جهت شیعی بودن حمران، وثاقت اورا تأیید نکردهاند، ولی رجال شناسان شیعی عموماً اورا موثّق و گزینه متکی بودن دانستهاند و حتی بعضی اورا از زراره نیز موثقخیس دانستهاند[۲۰] حمران دانش نحو را از ابوالاسود دُؤلی آموخته میباشد. هرچند تاریخ مرگ وی دانسته وجود ندارد، البته قطعی میباشد که وی قبل از امام درست گو(ع) درگذشته میباشد[۲۱] حمران دارنده فرزندانی بوده میباشد با اسم های: عقبه، حمزه و محمد. اینان از اصحاب امام باقر(ع) و امام درستگو(ع) و از راویان موثق بودهاند و از آن دو احادیث بسیار نقل کردهاند.
بُکَیر (ابوجَهْم) بن اعین
نوشتهی علمیٔ مهم: بکیر بن اعین
وی از راویان موثَّق و از یاران امام پنجم و امام ششم شیعهها به شمار آمده و احادیث اکثری از آن دو نقل نموده است، ولی به رغم آوازه بسیارش، چیزی بیش تر از این از اوضاع و احوال وی دانسته وجود ندارد. بکیر قبل از وفات امام درستگو(ع) درگذشته میباشد. او ۶ پسر داشته که عبارتند از قدمت، جهم، زید، عبدالله، عبدالحمید و عبدالاعلی. اشخاص حافظه گردیده از عالمان و محدثان و از اصحاب امام درستگو(ع) به شمار آمدهاند. عبدالله، با اینکه از فقیهان مالک حیث دانسته گردیده، فطحی مذهب به شمار آمده میباشد.[۲۲]
ابوغالب زراری
نوشتهیعلمیٔ اساسی: ابوغالب زراری
احمدبنمحمد، دارای اسم و رسم به ابوغالب زراری (۲۸۵-۳۶۸ق/۸۹۸-۹۷۸م)، عالم، محدّث، متکلم، ادیب و شعر سرا. وی از عالمان و محدّثان بنام آل اعین و واپسین شخص معروفِ این بستگان میباشد. وی در ۱۱ سالگی حدیث را فرا گرفت.
ابوغالب در ۳۵۶ق/۹۶۷م رسالة فی آل اعین را نوشت و در آن اوضاع خاندانش را، از استارت تا اجرا، به ایجاز و با بیان مشایخ روایی و راههای احادیث خویش گرد آورد و آن را به نوه اش محمدبن عبدالله اهدا کرد.
وی از نسل بکیر بن اعین بوده، از اینرو نیاکان وی به بکیری آوازه داشتهاند، ولی از دوران امام هادی(ع)(۲۱۲-۲۵۴ق/۸۲۹-۸۶۸م) به «زراری» آوازه یافته اند. این آوازه، چنانکه خویش وی گفته، از فرصت جدش سلیمان بن حسن پدید آمده میباشد. عامل این تغییر تحول تیتر را دو چیز دانسته اند: یک کدام از اینکه مامان حسن بن جهم بن بکیر، نیای گرانقدر ابوغالب، دختر عبید بن زراره بوده میباشد دیگر اینکه امام حسن عسکری(ع)، احتمالاً به جهت موقعیت و ملاحظات سیاسی، سلیمان فرزند حسن را زراری نامیده میباشد.
طلبه امام باقر(ع) و امام راستگو(ع)
زراره، محدّث، عالم، متکلّم، ادیب و تالیف کننده امامی، بوده میباشد. وی از مشهورترین راویان شیعی و از پررنگترین شاگردان امام درست گو(ع) میباشد، با این کلیه، اوضاع معاش وی چندان پرنور وجود ندارد. وی در دانش صحبت، جدل و ادله بسیار حاذق بود و غالباً در رده مشاجره بر معارضان خویش غالب میشد؛ از اینرو بسیار آیتم اعتنا امام درستگو(ع) و شیعه ها بود. وی از شاگردان امام باقر(ع) (۵۷-۱۱۴ق/۶۷۶-۷۳۲م) بوده و از وی احادیث بخش اعظمی نقل نموده است. بعضا از رجال شناسان زراره را غیر موثّق دانستهاند و بعضی احادیث نیز در ملامت او وارداتی میباشد که به قولی تعداد آنان به ۲۰ میبرسد[۸] البته باتوجه به منزلت پرنور و اساسی زراره نزد امام پنجم و ششم و احادیث اکثری که از سوی آن دو امام و امامان در مدح و تأیید وی وارداتی میباشد و حتی اورا راستگوترین شخص زمانش دانستهاند[۹]، تردیدی در ایمان، علم، اخلاص، سپرده و فقاهت او باقی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نمیماند.
نقش زراره در بسط معارف اهل بیت(ع)
نقش زراره در بسط و احیای معارف اهل بیت(ع) تا آنجاست که امام درست گو(ع) اظهار کرد: خداوند زراره را بیامرزد، که در صورتیکه وی و مانند وی نبودند، سخنان پدرم از در بین رفته آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بود.[۱۰]
در حدیث دیگر، امام درستگو(ع) آشکارا اورا از بهشتیان دانسته میباشد.[۱۱] گشوده از آن امام داستان گردیدهاست که اظهار کرد: ۴ بدن نزد اینجانب دوست داستنی ترند: بُرَید بن معاویة بَجَلی، محمد بن مسلم، ابوبصیر و زراره.[۱۲]
وثاقت زراره
رجال شناسان عموماً احادیث ذمّ زراره را ضعیف و یا این که ناشی از حالت خاص سیاسی و تقیه دانستهاند[۱۳] مسأله دیگری که نزد پژوهشگران شیعی گزینه اذعان کرد و گوست، انکار یا این که شک و تردید وی در زمینهی امامت موسی بن جعفر(ع) (۱۲۸-۱۸۳ق/۷۴۵-۷۹۹م) میباشد[۱۴] هرچند این نسبت به طور کاملً محرز وجود ندارد، امّا در حالتیکه اینگونه تردیدی نیز در زراره پیدا گردیده باشد، باتوجه به تأییدات امامان و شیعهها آینده از زراره، مکان شک وتردید باقی نمیماند که عاقبت وی به امامت امام موسی(ع) رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گردن گذاشته میباشد.
اثرها
گفتهاند که زراره دارنده تألیفاتی میباشد، ولی جز یک کتاب با تیتر الاستطاعه والجبر والعهود[۱۵] از وی حافظه نشده میباشد. ابنبابویه قمی (۳۲۹ق/۹۴۱م) گوید که آن کتاب را چشم میباشد.[۱۶] بعضا داعیه کردهاند که زراره ۹۰ سال زیسته میباشد.[۱۷] این احتمال به دور نمیکند، چون بعضا اورا از اصحاب امام علیبنحسین(ع) شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نیز دانستهاند.[۱۸]
فرزندان
زراره ۷ فرزند داشت با اسمهای: رومی، یحیی، عبدالله، حسن، حسین، محمد و عُبید که از راویان شیعی و غالباً از شاگردان امام درست گو(ع) و امام کاظم(ع) بودهاند و از آن ها قصه کردهاند. دراین در بین عبید از اعتبار و آوازه بیشتری برخورداراست؛ چنانکه اورا «موثَّق» شمردهاند. وی در کوفه میزیست و از چنان اعتباری منتفع بود که شیعه ها کوفه اورا به هنگام نیاز برای ملاقات با امام راستگو(ع) و سوال از آن حضرت به مدینه میفرستادند.[۱۹]
حُمْران (ابوحمزه) بن اعین
نوشتهعلمیٔ اساسی: حمران بن اعین
حمران، دانا، محدّث، نحوی، ادیب و لغت دان، بوده میباشد. وی از شاگردان امام باقر(ع) و امام درست گو(ع) بوده و از آن دو احادیث بخش اعظمی نقل نموده است و اشخاص اکثری از وی قصه کردهاند. هرچند برخی از رجال شناسان اهل سنّت، به جهت شیعی بودن حمران، وثاقت اورا تأیید نکردهاند، ولی رجال شناسان شیعی عموماً اورا موثّق و گزینه متکی بودن دانستهاند و حتی بعضی اورا از زراره نیز موثقخیس دانستهاند[۲۰] حمران دانش نحو را از ابوالاسود دُؤلی آموخته میباشد. هرچند تاریخ مرگ وی دانسته وجود ندارد، البته قطعی میباشد که وی قبل از امام درست گو(ع) درگذشته میباشد[۲۱] حمران دارنده فرزندانی بوده میباشد با اسم های: عقبه، حمزه و محمد. اینان از اصحاب امام باقر(ع) و امام درستگو(ع) و از راویان موثق بودهاند و از آن دو احادیث بسیار نقل کردهاند.
بُکَیر (ابوجَهْم) بن اعین
نوشتهی علمیٔ مهم: بکیر بن اعین
وی از راویان موثَّق و از یاران امام پنجم و امام ششم شیعهها به شمار آمده و احادیث اکثری از آن دو نقل نموده است، ولی به رغم آوازه بسیارش، چیزی بیش تر از این از اوضاع و احوال وی دانسته وجود ندارد. بکیر قبل از وفات امام درستگو(ع) درگذشته میباشد. او ۶ پسر داشته که عبارتند از قدمت، جهم، زید، عبدالله، عبدالحمید و عبدالاعلی. اشخاص حافظه گردیده از عالمان و محدثان و از اصحاب امام درستگو(ع) به شمار آمدهاند. عبدالله، با اینکه از فقیهان مالک حیث دانسته گردیده، فطحی مذهب به شمار آمده میباشد.[۲۲]
ابوغالب زراری
نوشتهیعلمیٔ اساسی: ابوغالب زراری
احمدبنمحمد، دارای اسم و رسم به ابوغالب زراری (۲۸۵-۳۶۸ق/۸۹۸-۹۷۸م)، عالم، محدّث، متکلم، ادیب و شعر سرا. وی از عالمان و محدّثان بنام آل اعین و واپسین شخص معروفِ این بستگان میباشد. وی در ۱۱ سالگی حدیث را فرا گرفت.
ابوغالب در ۳۵۶ق/۹۶۷م رسالة فی آل اعین را نوشت و در آن اوضاع خاندانش را، از استارت تا اجرا، به ایجاز و با بیان مشایخ روایی و راههای احادیث خویش گرد آورد و آن را به نوه اش محمدبن عبدالله اهدا کرد.
وی از نسل بکیر بن اعین بوده، از اینرو نیاکان وی به بکیری آوازه داشتهاند، ولی از دوران امام هادی(ع)(۲۱۲-۲۵۴ق/۸۲۹-۸۶۸م) به «زراری» آوازه یافته اند. این آوازه، چنانکه خویش وی گفته، از فرصت جدش سلیمان بن حسن پدید آمده میباشد. عامل این تغییر تحول تیتر را دو چیز دانسته اند: یک کدام از اینکه مامان حسن بن جهم بن بکیر، نیای گرانقدر ابوغالب، دختر عبید بن زراره بوده میباشد دیگر اینکه امام حسن عسکری(ع)، احتمالاً به جهت موقعیت و ملاحظات سیاسی، سلیمان فرزند حسن را زراری نامیده میباشد.
آشنایی با مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد؛ بررسی جایگاه مذهبی، فرهنگی و اجتماعی این مسجد