مُحْرِقُ القُلوب (سوزاننده دلها) کتابی درباره شهیدشدن امام حسین(ع) در اتفاق کربلا و مصائب مختلف آن حضرت و یاران و خویشان وی، به وسیله ملا مهدی نراقی (متوفای۱۲۰۹ق) درج شده میباشد. کتاب دارنده فصلبندی خاصی وجود ندارد و مؤلف در مجالس متفاوت به ذکر مقتل پرداخته میباشد. این تاثیر به جهت اقتباس از مدیحه الشهداء و ورود برخی از خبر ها ضعیف به آن، گزینه عیب گیری واقع گردیده و برخی از بزرگان، آن را بدور از شأن مؤلفِ آن دانستهاند. مُحْرِقُ القُلوب با اسم «ناراحتیهای جانسوز» به لهجه فارسی ترجمه مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گردیدهاست.
درباره مؤلف
نوشتهیعلمیٔ اساسی: ملا مهدی نراقی
محمد مهدی بن ابیذر فاضل نراقی دارای اسم و رسم به پژوهشگر نراقی(۱۱۲۸ - ۱۲۰۹ق) از علمای شیعه در قرن دوازده و سیزده هجری در نراق کاشان متولد شد و تحصیلات ابتدایی را همانجا طی کرد. آنگاه راهی اصفهان شد و در محضر اساتید آن شهر شاگردی نمود که میان آنها ملا اسماعیل خواجویی مقام خاصی داشت. متفحص نراقی در سال ۱۲۰۹ق در کاشان درگذشت و پیکر وی به نجف منتقل و در مقبره امیرالمؤمنین به خاک ودیعت آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شد.
علت تألیف
اورده شده که ملامهدی زمانی روئت کرد هریک از کتابهای مصائب، خطاها خاصی دارا هستند از قبیل عدم نظم و ترتیب، به کارگیری زیاد از احادیث عامه، اختصار و اطناب بیشتراز حد، عدم وجود اشعار شورانگیز عربی و فارسی؛ مبادرت به تألیف محرق القلوب رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد کرد.[۱]
محتوا
درین نوشتار، خلال گستردن مبسوط ماجرای کربلا و جریان شهید شدن امام حسین و مصائب زیادی که بر آن حضرت و یاران و بستگان وی رفته، کنارههایی از مصائب فرستاده آفریدگار(ص)، حضرت علی(ع)، فاطمه زهرا(س)، امام حسن مجتبی(ع)، امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) نیز مذکور شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[۲]
ابواب کتاب
کتاب دارنده فصلبندی مرتبی وجود ندارد و به طور مجلس به طرح مباحث پرداخته میباشد:
مجلس اولیه بعضا از مصائب و آزارهایی که بر فرستاده پروردگار(ص) وارداتی و اتفاق ها اساسی روزگار نبوت رسول اسلام به تصویر کشیده گردیدهاست.
مجلس دوم آغاز مناقب حضرت زهرا(س) و بعد از آن مصائب وی آورده شده میباشد.
مجلس سوم آغاز مناقب امیرالمومنین(ع) و آنگاه اشکال فتنهها و مصائب آن امام بعداز رحلت رسول اکرم ذکر گردیدهاست.
مجلس چهارم کنارههایی از مظلومیت امام حسن مجتبی(ع) و جریان شهیدشدن وی نقل شده میباشد.
مجلسهای پنجم تا هجدهم آغاز جریان رفتن امام حسین(ع) از مدینه به مکه و وداع وی با بنی هاشم پیرو تهدیدهای بنی امیه و طومارهای مکرر اهل کوفه نقل گردیدهاست و بعد از آن جریان صادر کردن مسلم بن عقیل و جایزه ناله بر مصائب اهل بیت اورده شده و جنبش امام حسین(ع) از مکه به کربلا و رویدادها مرتبط با آن گستردن داده گردیده است.
نگارنده، درپی به داخل شدن امام حسین(ع) به کربلا و مقابله آن حضرت با حر بن یزید ریاحی و شهید شدن حر و بقیه یاران امام مانند زهیر بن حسان اسدی، زهیر بن قین بجلی، وهب بن عبدالله، مسلم بن عوسجه، هاشم بن عتبه، حبیب بن مظاهر، غلام سیاه (جون) و عابس و روش اقامه نماز جماعت ظهر به وسیله امام حسین(ع) در روز عاشورا را تشریح کرده است. در نصیبهای دیگر شهیدشدن قاسم بن الحسن، عباس بن علی، علی اکبر و خویش امام حسین(ع) به طور مبسوط نقل شده میباشد.
اتفاق ها بعد از شهید شدن امام حسین(ع) و بردن اهل بیت آن حضرت به کوفه و شام و رجوع آنها به مدینه، تفصیل مناقب و مصائب امام رضا(ع) و امام موسی بن جعفر(ع) از مباحث نهایی کتاب میباشد.[۳]
نقدها به کتاب
بعضا از علما، محرق القلوب را بدور از شأن مؤلف آن دانسته و برخی نقلها را نپذیرفتهاند.
میرزا محمد تنکابنی در قصص العلماء، بعضا از گزارشهای تاریخی محرق القلوب را غیر قابل اتکا دانسته و خبر ها گفته شده را ضعیف، بلکه در حدود لاف یا این که لاف میداند. او در جایی مینویسد که حیف میباشد اینگونه فاضلی، اینسیرتکامل اخبار را در کتاب خویش بنویسد یا این که در مکان دیگر می گوید: کتاب ملا دربندی (اسرار الشهاده) در برخی جاها همتراز محرق القلوب میباشد.[۴]
محدث نوری در لؤلؤ و مرجان با اشاره به جایگاه شامخ ملا مهدی نراقی، این کتاب را دارنده مطالب منکرهای بیان مینماید که ناظر بصیر از تایپ کردن چنان عالمی اینگونه مطالبی را متعجب میگردد.[۵]
مرتضی مطهری هم در کتاب حماسه حسینی کتاب مُحْرِق القلوب آخوند ملامهدی نراقی را مشمول برخی اکاذیب معرفی نموده است و تالیف کننده کتاب را دانا بزرگی میخواند که در تاریخ عاشورا مالک اگاهی وجود ندارد.[۶]
محمدی ریشهری نیز در کتاب دانشنامه امام حسین(ع)، با دقت به جایگاه علمی نراقی این احتمال را میدهد که او محرق القلوب را در اوایل علم آموزی و قبل از وصال به مراتب والای علمی نوشته باشد.[۷]
مثالهایی از تحریف
به گفته محدث نوری و مرتضی مطهری ماجرای هاشم مرقال برای مثال تحریفات محرق القلوب میباشد. نراقی مینویسد که یک کدام از اصحابی که در روز عاشورا از پایین زمین جوشید، هاشم مرقال بود و یک نیزه هجده ذرعی هم دستش بود...هاشم بن عتبه پر اسم و رسم به مرقال از اصحاب حضرت امیر(ع) بوده و در بیست سال قبل از رخداد کربلا مقتول بود.[۸]
نراقی در جایی دیگر آورده میباشد که علی اصغر بعد از تیر تناول کردن، به روی بابا نگاه کرد و تبسمی کرد و به شهیدشدن رسید.[مستلزم منبع] برخی از محققان در حوزه مقتلنگاری، این مقاله را از تحریفات نقلگردیده در محرق القلوب میشمارند.[۹]
تصحیح و اضافات
«ناراحتیهای جانسوز» تیتر اثری میباشد که علی نظریمنفرد، آن را بر طبق تصحیح محرق القلوب نگاشته و در اولِ کتاب به ذکر توضیحاتی پیرامون شخصیت مؤلف و تألیفات او پرداخته میباشد.
مُحْرِقُ القُلوب (سوزاننده دلها) کتابی درباره شهیدشدن امام حسین(ع) در اتفاق کربلا و مصائب مختلف آن حضرت و یاران و خویشان وی، به وسیله ملا مهدی نراقی (متوفای۱۲۰۹ق) درج شده میباشد. کتاب دارنده فصلبندی خاصی وجود ندارد و مؤلف در مجالس متفاوت به ذکر مقتل پرداخته میباشد. این تاثیر به جهت اقتباس از مدیحه الشهداء و ورود برخی از خبر ها ضعیف به آن، گزینه عیب گیری واقع گردیده و برخی از بزرگان، آن را بدور از شأن مؤلفِ آن دانستهاند. مُحْرِقُ القُلوب با اسم «ناراحتیهای جانسوز» به لهجه فارسی ترجمه مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گردیدهاست.
درباره مؤلف
نوشتهیعلمیٔ اساسی: ملا مهدی نراقی
محمد مهدی بن ابیذر فاضل نراقی دارای اسم و رسم به پژوهشگر نراقی(۱۱۲۸ - ۱۲۰۹ق) از علمای شیعه در قرن دوازده و سیزده هجری در نراق کاشان متولد شد و تحصیلات ابتدایی را همانجا طی کرد. آنگاه راهی اصفهان شد و در محضر اساتید آن شهر شاگردی نمود که میان آنها ملا اسماعیل خواجویی مقام خاصی داشت. متفحص نراقی در سال ۱۲۰۹ق در کاشان درگذشت و پیکر وی به نجف منتقل و در مقبره امیرالمؤمنین به خاک ودیعت آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شد.
علت تألیف
اورده شده که ملامهدی زمانی روئت کرد هریک از کتابهای مصائب، خطاها خاصی دارا هستند از قبیل عدم نظم و ترتیب، به کارگیری زیاد از احادیث عامه، اختصار و اطناب بیشتراز حد، عدم وجود اشعار شورانگیز عربی و فارسی؛ مبادرت به تألیف محرق القلوب رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد کرد.[۱]
محتوا
درین نوشتار، خلال گستردن مبسوط ماجرای کربلا و جریان شهید شدن امام حسین و مصائب زیادی که بر آن حضرت و یاران و بستگان وی رفته، کنارههایی از مصائب فرستاده آفریدگار(ص)، حضرت علی(ع)، فاطمه زهرا(س)، امام حسن مجتبی(ع)، امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) نیز مذکور شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[۲]
ابواب کتاب
کتاب دارنده فصلبندی مرتبی وجود ندارد و به طور مجلس به طرح مباحث پرداخته میباشد:
مجلس اولیه بعضا از مصائب و آزارهایی که بر فرستاده پروردگار(ص) وارداتی و اتفاق ها اساسی روزگار نبوت رسول اسلام به تصویر کشیده گردیدهاست.
مجلس دوم آغاز مناقب حضرت زهرا(س) و بعد از آن مصائب وی آورده شده میباشد.
مجلس سوم آغاز مناقب امیرالمومنین(ع) و آنگاه اشکال فتنهها و مصائب آن امام بعداز رحلت رسول اکرم ذکر گردیدهاست.
مجلس چهارم کنارههایی از مظلومیت امام حسن مجتبی(ع) و جریان شهیدشدن وی نقل شده میباشد.
مجلسهای پنجم تا هجدهم آغاز جریان رفتن امام حسین(ع) از مدینه به مکه و وداع وی با بنی هاشم پیرو تهدیدهای بنی امیه و طومارهای مکرر اهل کوفه نقل گردیدهاست و بعد از آن جریان صادر کردن مسلم بن عقیل و جایزه ناله بر مصائب اهل بیت اورده شده و جنبش امام حسین(ع) از مکه به کربلا و رویدادها مرتبط با آن گستردن داده گردیده است.
نگارنده، درپی به داخل شدن امام حسین(ع) به کربلا و مقابله آن حضرت با حر بن یزید ریاحی و شهید شدن حر و بقیه یاران امام مانند زهیر بن حسان اسدی، زهیر بن قین بجلی، وهب بن عبدالله، مسلم بن عوسجه، هاشم بن عتبه، حبیب بن مظاهر، غلام سیاه (جون) و عابس و روش اقامه نماز جماعت ظهر به وسیله امام حسین(ع) در روز عاشورا را تشریح کرده است. در نصیبهای دیگر شهیدشدن قاسم بن الحسن، عباس بن علی، علی اکبر و خویش امام حسین(ع) به طور مبسوط نقل شده میباشد.
اتفاق ها بعد از شهید شدن امام حسین(ع) و بردن اهل بیت آن حضرت به کوفه و شام و رجوع آنها به مدینه، تفصیل مناقب و مصائب امام رضا(ع) و امام موسی بن جعفر(ع) از مباحث نهایی کتاب میباشد.[۳]
نقدها به کتاب
بعضا از علما، محرق القلوب را بدور از شأن مؤلف آن دانسته و برخی نقلها را نپذیرفتهاند.
میرزا محمد تنکابنی در قصص العلماء، بعضا از گزارشهای تاریخی محرق القلوب را غیر قابل اتکا دانسته و خبر ها گفته شده را ضعیف، بلکه در حدود لاف یا این که لاف میداند. او در جایی مینویسد که حیف میباشد اینگونه فاضلی، اینسیرتکامل اخبار را در کتاب خویش بنویسد یا این که در مکان دیگر می گوید: کتاب ملا دربندی (اسرار الشهاده) در برخی جاها همتراز محرق القلوب میباشد.[۴]
محدث نوری در لؤلؤ و مرجان با اشاره به جایگاه شامخ ملا مهدی نراقی، این کتاب را دارنده مطالب منکرهای بیان مینماید که ناظر بصیر از تایپ کردن چنان عالمی اینگونه مطالبی را متعجب میگردد.[۵]
مرتضی مطهری هم در کتاب حماسه حسینی کتاب مُحْرِق القلوب آخوند ملامهدی نراقی را مشمول برخی اکاذیب معرفی نموده است و تالیف کننده کتاب را دانا بزرگی میخواند که در تاریخ عاشورا مالک اگاهی وجود ندارد.[۶]
محمدی ریشهری نیز در کتاب دانشنامه امام حسین(ع)، با دقت به جایگاه علمی نراقی این احتمال را میدهد که او محرق القلوب را در اوایل علم آموزی و قبل از وصال به مراتب والای علمی نوشته باشد.[۷]
مثالهایی از تحریف
به گفته محدث نوری و مرتضی مطهری ماجرای هاشم مرقال برای مثال تحریفات محرق القلوب میباشد. نراقی مینویسد که یک کدام از اصحابی که در روز عاشورا از پایین زمین جوشید، هاشم مرقال بود و یک نیزه هجده ذرعی هم دستش بود...هاشم بن عتبه پر اسم و رسم به مرقال از اصحاب حضرت امیر(ع) بوده و در بیست سال قبل از رخداد کربلا مقتول بود.[۸]
نراقی در جایی دیگر آورده میباشد که علی اصغر بعد از تیر تناول کردن، به روی بابا نگاه کرد و تبسمی کرد و به شهیدشدن رسید.[مستلزم منبع] برخی از محققان در حوزه مقتلنگاری، این مقاله را از تحریفات نقلگردیده در محرق القلوب میشمارند.[۹]
تصحیح و اضافات
«ناراحتیهای جانسوز» تیتر اثری میباشد که علی نظریمنفرد، آن را بر طبق تصحیح محرق القلوب نگاشته و در اولِ کتاب به ذکر توضیحاتی پیرامون شخصیت مؤلف و تألیفات او پرداخته میباشد.
آشنایی با مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد؛ بررسی جایگاه مذهبی، فرهنگی و اجتماعی این مسجد