محمد بن عبدالملک تَبّان (درگذشته ۴۱۹ق)، از متکلمان شیعی قرن چهارم و پنجم قمری میباشد. وی نزد سید مرتضی، شاگردی کرد، و سوالاتی را به طور مکتوب از استادش پرسید. این سوال ها علامتگر تبحر کلامی و اصولی اوست. ورژنای از این سوالهای، با تیتر المسائل التبانیات در کتابخانه آستان قدس رضوی جانور میباشد. سید مرتضی در جواب وی، جوابات المسائل التبانیات را مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نگاشت.
نسب
لقب وی ابوعبداللّه و اسم جدّش محمد تبّان بوده میباشد. تَبّان به معنای کاهفروش میباشد. فارغ از تشدید اسم مکانی در واسط، و با ضم تاء و فارغ از تشدید باء منسوب به تُبان، روستایی در سُونَج از ناحیة خُزار در ماوراءالنهر میباشد[۱] در وجه تسمیه وی، احتمال دو آیتم اولیه بیشتر آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.
از تاریخ میلاد و جزئیات زندگانی تبّان استحضار چندانی در مشت وجود ندارد؛ وی در ۴۱۹ق درگذشت.[۲]
مذهب
تبان در آغاز معتزلی مذهب بود و آنگاه به تشیع گروید، با اینهمگی درباره وی گفتهاند که ثبات رأی چندانی نداشته میباشد.[۳]
مدرس
وی مدتی نزد سید مرتضی دانش الهدی به علم آموزی دانش حرف و اصول فقه پرداخت، او در محضر سید مرتضی سؤالاتی برایش مطرح شد که آنان را به طور مکتوب از وی پرسید، سیدمرتضی به آنان جواب اعطا کرد. از سؤالات تبّان میاقتدار به مهارت و تبحر وی در دانش حرف و قواعد اصول فقه پی رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد پیروزی.[۴]
اثر ها
الاسئلة التبّانیـّة یا این که المسائل التبّانیات؛ سوالاتی میباشد که وی از سید مرتضی پرسید. و جواب آن ها به جوابات المسائل التبانیات دارای اسم و رسم میباشد. از کتاب اخیر که در رسائل الشریف المرتضی[۵] به چاپ رسیده میباشد، مشخص و معلوم می گردد که سؤالها در باره آشنایی احکام فقهی از روش «ادلة» آن ها بوده میباشد. سیدمرتضی کار به خبر واحد را روا نمیداند و تبّان بر این مبنای سید، نقض و شبهه وارد مینماید. سؤالات تبّان در دَه فصل تهیه و تنظیم گردیده و جواب هر سؤال در نقطه نهایی به عبارتی فصل شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد آمده میباشد.
آقابزرگ طهرانی[۶] جوابات المسائل التبّانیات را دو کتاب دانسته میباشد: یک کدام از در پاسخ پادشاه التُبان در سه مورد، دیگری در دَه فصل، که جواب محمدبن عبدالملک تبّان میباشد، البته حسینی[۷] جوابات المسائل التبّانیات را که دربرگیرنده سه موضوع میباشد به عبارتی جوابات المسائل الموصلیات الاولی می داند. گفتنی میباشد که در هیچیک از کتابهایی که در حین سیدمرتضی، یا این که اندکی سپس، کتاب ها اورا فهرست کردهاند، از جوابات المسائل التبّانیات نامی برده نشده میباشد، ولی روال حرف دراین کتاب با متد بقیه کتابهای سید مرتضی بر اساس میباشد[۸]
ورژنای از المسائل التبّانیات در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی به شماره ۲۳۴۰ جان دار میباشد[۹] و ورژن ناقصی نزد حسینی خوانساری بوده که وی خویش آن را از ورژن دیگری رونویسی کرده بوده میباشد.[۱۰]
اثرها دیگر
کتاب المعدوم
کتابٌ فی تکلیف مَنْ عَلِم اللهُ انه یکْـفُرُ.
پانویس
یاقوت حموی، ج ۲، ص ۱۰؛ آقابزرگ طهرانی، ج ۲، ص۷۸ـ۷۹
نجاشی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ بغدادی، ج ۲، ردیف ۶۳
نجاشی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ علامه حلّی، ص ۲۷۰
آقابزرگ طهرانی، آقابزرگ طهرانی، ج ۲، ص ۷۸ـ۷۹
دانش الهدی، ج ۱، ص ۹۳ـ۹۶
آقا بلندمرتبه، ج ۲، ص ۷۸ـ ۷۹
حسینی، ص ۳۴
آقا تبارک، ج ۲، ص ۷۸ـ ۷۹
فکرت، ص ۱۷۳
حسینی خوانساری، ج ۴، ص ۴۱۸
یادداشت
منابع
آقابزرگ طهرانی.
اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین، ج۲، در حاجی خلیفه، ج۶.
احمد حسینی خوانساری، کشف الاستار عن وجه الکتب و الاسفار، ج۴، قم، ۱۴۱۵ق.
حسن بن یوسف علامه حلّی، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، چاپ جواد قیومی، قم، ۱۴۱۷ق.
علی بن حسین دانش الهدی، رسائل الشریف المرتضی، ج۱، چاپ مهدی رجائی، قم، ۱۴۰۵ق.
محمدآصف فکرت، فهرست الفبائی کتاب ها خطی کتابخانة مرکزی آستان قدس رضوی، مشهد، ۱۳۶۹ش.
احمدبن علی نجاشی، رجال النجاشی، چاپ محمدجواد نائینی، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.
یاقوت حموی، معجم البلدان، بیروت، ۱۹۹۵م.
لینک و پیوند به خارج
منبع نوشتهعلمی: دانشنامه عالم اسلام
نبو
متکلمان شیعه
قرن دوم
هشام بن حکم • علی بن یقطین • زرارة بن اعین • مؤمن الطاق • هشام بن تندرست • علی بن اسماعیل میثمی
قرن سوم
ثبیت بن محمد عسکری • ابنرستم طبری • ابوعیسی وراق • داود بن اسد مصری • ابوسهل نوبختی • ادب بن شاذان
قرن چهارم
ابنجنید • ابن قبه رازی • ابوالقاسم کوفی • حسن بن موسی نوبختی • ابنابیعقیل • حسین بن علی بن بابویه • روضه خوان صدوق • ابنبابویه • ابنابیزینب • اِبْنعَبْدَک • ابوالجیش بلخی • روضه خوان اثر گذار • ابواسحاق نوبختی
قرن پنجم
ابوالصلاح حلبی • اسعد بن احمد طرابلسی • سید مرتضی • روحانی طوسی • محمد بن عبدالملک تبان • ابویعلی جعفری • محمد بن علی کراجکی
قرن ششم
ابنبطریق • ابنزهره • قطب راوندی • عبدالجلیل قزوینی • احمد بن علی طبرسی • سدیدالدین حمصی رازی
قرن هفتم
ابنمیثم بحرانی • خواجه نصیر • ابوالحسن بحرانی • حسن بن سلیمان حلی
محمد بن عبدالملک تَبّان (درگذشته ۴۱۹ق)، از متکلمان شیعی قرن چهارم و پنجم قمری میباشد. وی نزد سید مرتضی، شاگردی کرد، و سوالاتی را به طور مکتوب از استادش پرسید. این سوال ها علامتگر تبحر کلامی و اصولی اوست. ورژنای از این سوالهای، با تیتر المسائل التبانیات در کتابخانه آستان قدس رضوی جانور میباشد. سید مرتضی در جواب وی، جوابات المسائل التبانیات را مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نگاشت.
نسب
لقب وی ابوعبداللّه و اسم جدّش محمد تبّان بوده میباشد. تَبّان به معنای کاهفروش میباشد. فارغ از تشدید اسم مکانی در واسط، و با ضم تاء و فارغ از تشدید باء منسوب به تُبان، روستایی در سُونَج از ناحیة خُزار در ماوراءالنهر میباشد[۱] در وجه تسمیه وی، احتمال دو آیتم اولیه بیشتر آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.
از تاریخ میلاد و جزئیات زندگانی تبّان استحضار چندانی در مشت وجود ندارد؛ وی در ۴۱۹ق درگذشت.[۲]
مذهب
تبان در آغاز معتزلی مذهب بود و آنگاه به تشیع گروید، با اینهمگی درباره وی گفتهاند که ثبات رأی چندانی نداشته میباشد.[۳]
مدرس
وی مدتی نزد سید مرتضی دانش الهدی به علم آموزی دانش حرف و اصول فقه پرداخت، او در محضر سید مرتضی سؤالاتی برایش مطرح شد که آنان را به طور مکتوب از وی پرسید، سیدمرتضی به آنان جواب اعطا کرد. از سؤالات تبّان میاقتدار به مهارت و تبحر وی در دانش حرف و قواعد اصول فقه پی رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد پیروزی.[۴]
اثر ها
الاسئلة التبّانیـّة یا این که المسائل التبّانیات؛ سوالاتی میباشد که وی از سید مرتضی پرسید. و جواب آن ها به جوابات المسائل التبانیات دارای اسم و رسم میباشد. از کتاب اخیر که در رسائل الشریف المرتضی[۵] به چاپ رسیده میباشد، مشخص و معلوم می گردد که سؤالها در باره آشنایی احکام فقهی از روش «ادلة» آن ها بوده میباشد. سیدمرتضی کار به خبر واحد را روا نمیداند و تبّان بر این مبنای سید، نقض و شبهه وارد مینماید. سؤالات تبّان در دَه فصل تهیه و تنظیم گردیده و جواب هر سؤال در نقطه نهایی به عبارتی فصل شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد آمده میباشد.
آقابزرگ طهرانی[۶] جوابات المسائل التبّانیات را دو کتاب دانسته میباشد: یک کدام از در پاسخ پادشاه التُبان در سه مورد، دیگری در دَه فصل، که جواب محمدبن عبدالملک تبّان میباشد، البته حسینی[۷] جوابات المسائل التبّانیات را که دربرگیرنده سه موضوع میباشد به عبارتی جوابات المسائل الموصلیات الاولی می داند. گفتنی میباشد که در هیچیک از کتابهایی که در حین سیدمرتضی، یا این که اندکی سپس، کتاب ها اورا فهرست کردهاند، از جوابات المسائل التبّانیات نامی برده نشده میباشد، ولی روال حرف دراین کتاب با متد بقیه کتابهای سید مرتضی بر اساس میباشد[۸]
ورژنای از المسائل التبّانیات در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی به شماره ۲۳۴۰ جان دار میباشد[۹] و ورژن ناقصی نزد حسینی خوانساری بوده که وی خویش آن را از ورژن دیگری رونویسی کرده بوده میباشد.[۱۰]
اثرها دیگر
کتاب المعدوم
کتابٌ فی تکلیف مَنْ عَلِم اللهُ انه یکْـفُرُ.
پانویس
یاقوت حموی، ج ۲، ص ۱۰؛ آقابزرگ طهرانی، ج ۲، ص۷۸ـ۷۹
نجاشی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ بغدادی، ج ۲، ردیف ۶۳
نجاشی، ج ۲، ص ۳۳۳؛ علامه حلّی، ص ۲۷۰
آقابزرگ طهرانی، آقابزرگ طهرانی، ج ۲، ص ۷۸ـ۷۹
دانش الهدی، ج ۱، ص ۹۳ـ۹۶
آقا بلندمرتبه، ج ۲، ص ۷۸ـ ۷۹
حسینی، ص ۳۴
آقا تبارک، ج ۲، ص ۷۸ـ ۷۹
فکرت، ص ۱۷۳
حسینی خوانساری، ج ۴، ص ۴۱۸
یادداشت
منابع
آقابزرگ طهرانی.
اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین، ج۲، در حاجی خلیفه، ج۶.
احمد حسینی خوانساری، کشف الاستار عن وجه الکتب و الاسفار، ج۴، قم، ۱۴۱۵ق.
حسن بن یوسف علامه حلّی، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، چاپ جواد قیومی، قم، ۱۴۱۷ق.
علی بن حسین دانش الهدی، رسائل الشریف المرتضی، ج۱، چاپ مهدی رجائی، قم، ۱۴۰۵ق.
محمدآصف فکرت، فهرست الفبائی کتاب ها خطی کتابخانة مرکزی آستان قدس رضوی، مشهد، ۱۳۶۹ش.
احمدبن علی نجاشی، رجال النجاشی، چاپ محمدجواد نائینی، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م.
یاقوت حموی، معجم البلدان، بیروت، ۱۹۹۵م.
لینک و پیوند به خارج
منبع نوشتهعلمی: دانشنامه عالم اسلام
نبو
متکلمان شیعه
قرن دوم
هشام بن حکم • علی بن یقطین • زرارة بن اعین • مؤمن الطاق • هشام بن تندرست • علی بن اسماعیل میثمی
قرن سوم
ثبیت بن محمد عسکری • ابنرستم طبری • ابوعیسی وراق • داود بن اسد مصری • ابوسهل نوبختی • ادب بن شاذان
قرن چهارم
ابنجنید • ابن قبه رازی • ابوالقاسم کوفی • حسن بن موسی نوبختی • ابنابیعقیل • حسین بن علی بن بابویه • روضه خوان صدوق • ابنبابویه • ابنابیزینب • اِبْنعَبْدَک • ابوالجیش بلخی • روضه خوان اثر گذار • ابواسحاق نوبختی
قرن پنجم
ابوالصلاح حلبی • اسعد بن احمد طرابلسی • سید مرتضی • روحانی طوسی • محمد بن عبدالملک تبان • ابویعلی جعفری • محمد بن علی کراجکی
قرن ششم
ابنبطریق • ابنزهره • قطب راوندی • عبدالجلیل قزوینی • احمد بن علی طبرسی • سدیدالدین حمصی رازی
قرن هفتم
ابنمیثم بحرانی • خواجه نصیر • ابوالحسن بحرانی • حسن بن سلیمان حلی
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بهعنوان پایگاه فرهنگی در برابر تهاجم فرهنگی